Монголчуудын дунд өнөөдөр хоол хүнс, агаар, хөрсний бохирдлоос үүдэлтэй өвчлөл газар авсан тухай мэргэжилтнүүд хэлдэг. Гэтэл иргэд, эмч нарын дунд 13А маягт гэж нэг  завхарсан асуудал үүсэж “тулаан” өдөр бүр эмнэлгүүдээр  өрнөж байна. Өвдөж зовоод эмнэлэг бараадаад ирэхэд өөдөөс нь алгын чинээ цаас, баримт нэхээд байхгүй болохоор нь хөөж туугаад байвал ямар олиг байхав дээ. Дарга нарын аав, ээж, ах дүү, амраг саданд бол аль эмнэлгийн арын хаалга нээлттэй, ногоон гэрэл асаалттай нь тодорхой. Ийм учраас Бухан бярууны зовлонг Бух мэдэхгүй гэдэг үгийн утга учир л энэ 13А гэсэн алгын чинээхэн зөвшөөрөл дээр гараад байх шиг.

Нэгэн иргэн  цахим хуудастаа “Урьдчилсан үзлэгт орж 510 мянган төгрөг  өгч шинжилгээ хийлгэлээ.  Тэгээд би жил бүр төлж ирсэн  нийгмийн даатгал, эрүүл мэндийн даатгалынхаа ашиг шимийг хүртэх ёстойгоо тооцоолон үнэгүй эмчлүүлэх боломж хайв.  Улсын эмнэлгийн дугаар аль хэдийн  хэдэн сар, зарим нь жилийн дараа гэв.

Хувийн эмнэлгийн  зарим   даатгалаар  үйлчилдэг юм байна. Утасдав. Өрхөөсөө 13А ав гэлээ. Өглөө эртлэн босоод өрхийн эмч дээр очиж дугаарлав. Үд болохын алдад  өрхийн эмч 13А маягтыг  хувийн эмнэлэгт явуулахгүй. Улсын эмнэлэгт үзүүл гэв. Шинжилгээний хариу үзүүлээд улсын эмнэлэг нарийвчилсан шинжилгээ эмчилгээ хийх цаггүй болсон тухай, бас өөрийн төлсөн даатгалынхаа талаар учирлав. За яахав. Яаралтай гэж үзээд танд өгье гэх үгийг сонсоод над шиг ярьж чадахгүй хүнд олдохгүй эд болохыг, эсвэл би ууртай үедээ авч чадахгүйгээ ойлгосон. Хувийн эмнэлэгт  очив. Эмч үзэв. Нэмж шинжилгээ өгөөд 14 хоногийн дараа үзүүл гэв.  Гэтэл цаг олгогч этгээд 13А гаа ахиад авч ир ээ гэв. Өө дөшш” хэмээн бичжээ.

Монголчуудын дунд өнөөдөр хоол хүнс, агаар, хөрсний бохирдлоос үүдэлтэй өвчлөл газар авсан тухай мэргэжилтнүүд хэлдэг. Гэтэл иргэд, эмч нарын дунд 13А маягт гэж нэг  завхарсан асуудал үүсэж “тулаан” өдөр бүр эмнэлгүүдээр  өрнөж байна. Өвдөж зовоод эмнэлэг бараадаад ирэхэд өөдөөс нь алгын чинээ цаас, баримт нэхээд байхгүй болохоор нь хөөж туугаад байвал ямар олиг байхав дээ. Дарга нарын аав, ээж, ах дүү, амраг саданд бол аль эмнэлгийн арын хаалга нээлттэй, ногоон гэрэл асаалттай нь тодорхой. Ийм учраас Бухан бярууны зовлонг Бух мэдэхгүй гэдэг үгийн утга учир л энэ 13А гэсэн алгын чинээхэн зөвшөөрөл дээр гараад байх шиг.

Нэгэн иргэн  цахим хуудастаа “Урьдчилсан үзлэгт орж 510 мянган төгрөг  өгч шинжилгээ хийлгэлээ.  Тэгээд би жил бүр төлж ирсэн  нийгмийн даатгал, эрүүл мэндийн даатгалынхаа ашиг шимийг хүртэх ёстойгоо тооцоолон үнэгүй эмчлүүлэх боломж хайв.  Улсын эмнэлгийн дугаар аль хэдийн  хэдэн сар, зарим нь жилийн дараа гэв.

Хувийн эмнэлгийн  зарим   даатгалаар  үйлчилдэг юм байна. Утасдав. Өрхөөсөө 13А ав гэлээ. Өглөө эртлэн босоод өрхийн эмч дээр очиж дугаарлав. Үд болохын алдад  өрхийн эмч 13А маягтыг  хувийн эмнэлэгт явуулахгүй. Улсын эмнэлэгт үзүүл гэв. Шинжилгээний хариу үзүүлээд улсын эмнэлэг нарийвчилсан шинжилгээ эмчилгээ хийх цаггүй болсон тухай, бас өөрийн төлсөн даатгалынхаа талаар учирлав. За яахав. Яаралтай гэж үзээд танд өгье гэх үгийг сонсоод над шиг ярьж чадахгүй хүнд олдохгүй эд болохыг, эсвэл би ууртай үедээ авч чадахгүйгээ ойлгосон. Хувийн эмнэлэгт  очив. Эмч үзэв. Нэмж шинжилгээ өгөөд 14 хоногийн дараа үзүүл гэв.  Гэтэл цаг олгогч этгээд 13А гаа ахиад авч ир ээ гэв. Өө дөшш” хэмээн бичжээ.

Бас нэгэн иргэн “ Тэр 13А маягт нь долоо  хоногийн хүчинтэй юм билээ. Маягтаа аваад эмнэлэгт  үзүүлээд шинжилгээнүүдээ өгсөн.  Гэтэл  давтан үзүүлэх болсон чинь дахиж 13А илгээлгээд ир хугацаа дууссан гээд дахиж илгээлгэж үзүүлэв. Дараа долоо  хоногт   дахиж үзүүлэхдээ 13А гаа илгээлгээрэй гэсэн. Ямар  тэнэг шийдвэр вэ...Болиулбал таарна. Нэг  эмчид л үзүүлээд яваа  юм юм шүү дээ. Юуг нь нотлох гэж дахин дахин илгээж байгаа юм болоо”  гэсэн байна.

Уг нь өнгөрсөн хавар Цахим хөгжлийн сайд Н.Учрал 13А маягтыг И-Монгол цахим системээр авдаг боллоо. Иргэд ямар ч хүндрэл бэрхшээлгүй хэмээн маадгар мэдэгдэл хийсэн дээ. Гэвч тэр нь амьдрал дээр хэрэгжсэнгүй. Иргэд “ Тэр  хүнд суртлын билгэ тэмдэг болсон 13А маягтыг цахимаар авч болохгүй байна. Өрхийн эмнэлэг рүү утасдаад утсаа авдаггүй. Очоод авах гэхээр бөөн очер дугаар. Үүнийг авах гээд хүнд өвчтэй хүн хүлээж дийлэхгүй амь насаа алдвал яах вэ”  гэсэн бухимдал илэрхийлсээр.

Энэ нь манай Эрүүл мэндийн сайд, анагаахын салбарын удирдлагуудад нам дагаж цүнх барьж гүйсэн хүмүүс  томилогдсоор байгаад  бүр аль ч учраа олохоо байсны илэрхийлэл  бололтой. Саяхан нэг нааштай мэдээлэл сонслоо. Өнөөх асуудал дагуулсан 13А маягтын асуудал   Ерөнхий сайдын сонорт ашгүй нэг хүрч гэнэ. Удахгүй Учрыг нь олж Хужрыг нь тунгааж өгөх юм байх. Гэхдээ хэзээ, яаж шийдэх  вэ гэдэг нь одоогоор тодорхойгүй байна. Харин иргэдийн зүгээс 13А гэх энэ алга дарам цаасыг хүчингүй болгоод өгөхийг л хүсэж байгаа. Тэгвэл Эрүүл мэндийн сайд нь үүний эсрэг байр суурь илэрхийлж байв. Тодруулбал,  Эрүүл мэндийн сайд С.Чинзориг “13А маягтын талаар тун нухацтай  бодох ёстой. Анхан шатны эрүүл мэндийн байгууллагадаа үзүүлээд асуудал байна гэж үзвэл дараагийн шатны эмнэлэг рүү явж байгаа харилцааг зохицуулах үйл явцыг хэтэрхий хялбаршуулах гээд анхан шатаа ч татаж унагаад, дараагийн шатныхаа эмнэлгийн ачааллыг дийлэхгүй болох вий. Нийгмийн сэтгэл зүйд тааруулж хандах асуудал биш. Ер нь 13А маягттай холбоотой хүндрэл чирэгдлийг арилгахаас биш бүрмөсөн үгүй болгож болохгүй юм. 13А маягтаас  ч дутуугүй чухал 13Б маягтын тухай ч ярих ёстой. Анхан шатнаас лавлагаа шатны төрөлжсөн эмнэлэг рүү 13А маягт аваад явсан иргэн тэнд хийлгэсэн шинжилгээний хариу, эмчилгээнийхээ тухай мэдээлэл бүхий 13Б маягтаар анхан шатныхаа эрүүл мэндийн байгууллагад хяналтад ордог. Тиймээс энэ хоёрыг  цахим болгох шаардлага байгаа” хэмээсэн удаатай.  Цахим цахим л гэнэ. Тэр цахим нь болохгүй байгааг Эрүүл мэндийн сайд эрх биш ойлгох байгаа даа. Ганц 13А маягт ч  биш цахим Монгол гэчхээд цаасаар баримт нэхдэг явдал аль ч салбарт хэвээрээ байгаа шүү. Эхлээд иргэдийнхээ амь насанд тулж буй 13А маягтын учраа олчих хэрэгтэй байна даа. 13А арай дэндүү дарамттай байна шүү.

Эх сурвалж: Монголын мэдээ сонин

2023 оны наймдугаар сарын 21. Даваа. №130 (5858)