Аливаа улс орны хувьд иргэдээ орон сууцжуулах нь нэн тэргүүний асуудлуудын нэг юм. Орон сууцын бодлогыг амжилттай хэрэгжүүлснээр иргэд орон сууцтай болоод зогсохгүй эрүүл, аюулгүй орчинд аж төрөх урьтач нөхцөл бүрэлдэн бий болдог.

Манай улсын хувьд 2004 онд Засгийн газраас 40 000 айлын орон сууцын хөтөлбөрийг зарласан хэдий ч тухайн үед орон сууцын санхүүжилтийн буюу ипотекийн зээл төдийлөн олдоц багатай, жилийн 15-20 хувь хүүтэй, хугацаа богино буюу ойролцоогоор 7 жил байжээ. Учир нь тухайн үеийн арилжааны банкууд өөрийн эх үүсвэрээр буюу богино хугацаат хадгаламжаар урт хугацаат орон сууцын зээлийг санхүүжүүлэх боломж тааруу байсан.

2013 оноос Засгийн газар Монголбанктай хамтран орон сууцын хөнгөлттэй хүүтэй ипотекийн зээл буюу 8 хувийн хүүтэй хөтөлбөрийн зээлийг санал болгож, зах зээлд нэвтрүүлсэн байна. Энэ хөтөлбөр тогтвортой хэрэгжсэнээр өнөөдөр 100 000 гаруй иргэн орон сууцтай болсон байна. Иргэд ямартай ч 7 жилд 20 хувийн хүүтэй зээл төлж байр худалдаж авахаа больж, 30 жилийн хугацаатай 8 хувийн хүүтэй зээл авч байгаа нь энэ хөтөлбөрийн үр дүн.

ИПОТЕКИЙН ЗЭЭЛИЙН САНХҮҮЖИЛТ

Ипотекийн зээлийг 2013-2020 оны хагас хүртэл 8 хувийн хүүтэй олгож байсан ба тухайн үед зээлийн эх үүсвэрийн 90 хувийг Монголбанк, 10 хувийг арилжааны банкууд гаргаж байгаад, эдийн засаг сайжрахын хэрээр Монголбанкны зээлийн эх үүсвэрийн 60 хувь, арилжааны банкууд 40 хувийг нь гаргадаг болж өссөн байна. Өөрөөр хэлбэл, Монголбанкны эх үүсвэр арай бага хүүтэй, арилжааны банкууд бол хадгаламж хэлбэрээр татсан эх үүсвэрээсээ буюу өндөр хүүтэй эх үүсвэрийг гаргадаг гэсэн үг. Арилжааны банкуудын энэхүү хөтөлбөрт гаргаж буй эх үүсвэр нь 1-2 жилийн хугацаатай өндөр хүүтэй байдаг тул зээлийн хугацааг 30 хүртэл жилийн хугацаатай болгох хэрэгтэй болдог. Энэ дээр санхүүжилтийн хоёрдогч зах дээр ипотекийн зээлээр баталгаажсан урт хугацаат бонд гаргаад, бонд эзэмшигчдэд худалдах замаар зээлийн хугацааг сунгадаг. Харин бонд эзэмшигчдэд олон жилийн турш хүү төлдөг байна.

Ипотекийн зээлийн бусад зээлээс ялгаатай нь урт 30 жилийн хугацаатай. Энэ хугацаанд төрөл бүрийн эрсдэл зээлдэгчид болон зээлдүүлэгч буюу мөнгөө гаргасан этгээдэд үүсэж болно. Энэ 30 жилийн эрсдэлийг хаахын тулд нөөц хөрөнгийг бий болгодог. Гэхдээ энэ нь иргэндээ ямар ч дарамтгүй, иргэн авсан 8 хувийн, 6 хувийн зээлээ төлнө. Тэр төлсөн мөнгөнөөс тооцон тодорхой хувийг санд төвлөрүүлдэг. Нөөц хөрөнгө гэдэг нь хуримтлагдсан ашиг биш бөгөөд энэ нь сүүлийн жилүүдэд тухайн гаргасан бондын төлбөрийг нөхөх зорилготой. Учир нь бондын эхний хугацаанд Монголбанкны хямд эх үүсвэр төлөгдөж дуусдаг бөгөөд сүүлийн хугацаанд нь Арилжааны банкуудын өндөр хүүтэй эх үүсвэрүүд үлддэг. Тиймээс эхний хугацаанд үүсэж буй энэ нөөц хөрөнгүүд нь бондын сүүлийн хугацааны төлөлтүүдэд зориулагдах ёстой байдаг. (Монголбанкны эх үүсвэр төлөгдөж дуусахад олгосон зээлийн хүү 6 хувийн хэвээр байх боловч эх үүсвэрийн зардал 9 хувь болж өссөн байдаг).

Энэ дунд эрсдэсэн зээлүүдээс үүдэлтэй мөнгөн урсгалын тасалдал бий болдог бөгөөд нөөц хөрөнгө нь үүнээс үүдэлтэй төлбөрийн чадварын эрсдэлийг хаах зорилготой. Энэ нь орон сууцын санхүүжилтийн тогтолцоог эрсдэлгүй үргэлжлүүлэх, урт хугацаат бондыг худалдан авсан хөрөнгө оруулагчдын төлбөрийг найдвартай төлөх эх үүсвэр бөгөөд хөрөнгөөр баталгаажсан үнэт цаасны тухай хуулийн дагуу явагдаж буй үйл ажиллагаа.

ИПОТЕКИЙН ЗЭЭЛИЙН ОДОО БА ИРЭЭДҮЙ

2020 оны сонгуулийн дараа эрх баригч намын мөрийн хөтөлбөрт тусгасны дагуу ипотекийн зээлийг жилийн 6 хувийн хүүтэй болгож бууруулсан байна. Ипотекийн зээлийн хөтөлбөр нь 2013 оноос хойш үр дүнтэй, хүртээмжтэй эрсдэлгүй үргэлжилж ирсэн нь Засгийн газар, Монголбанк, Санхүүгийн зохицуулах хороо, арилжааны банк, хувийн хэвшлийнхэн, бонд эзэмшигчид гээд олон байгууллагын хамтын ажиллагааны үр дүн юм. Ялангуяа арилжааны банкууд итгэл үзүүлж, эх үүсвэр гаргаж, хувийн хэвшил, мэргэжилтнүүд ажиллаж, 100 мянга гаруй айл өрх бага хүүтэй хямд зээл авч, орон гэртэй болсон байна. Цаашид оролцогч талуудтайгаа ойлголцож, 8 хувийн зээлийг 6 хувь болгон буулгахын тулд 30 жилийн бонд эзэмшихээр оролцож буй хөрөнгө оруулагчидтай ярилцаж, шийдэл гаргавал, ирээдүйд зээлийн тогтолцоог эрсдэлгүй, хүртээмжтэй үргэлжлүүлэх юм. Хэдхэн жилийн өмнө 7 жилийн хугацаатай 15- 20 хувийн хүүтэй зээл олдохгүй байсныг дахин сануулъя. 

Бэлтгэсэн  Б.Баяр