Манай улсад Японы ЖАЙКА олон улсын байгууллагаас “Нийгмийн даатгалын үйл ажиллагааны чадавхийг бэхжүүлэх” төслийг хэрэгжүүлж байгаа билээ. Энэ хүрээнд хүрээнд өнгөрсөн баасан гарагт тус төслийн ахлах зөвлөх Ямашита Маморү  “Шинэ Монгол” сургуулийн ахлах ангийн сурагчдад төслийнхөө талаар танилцуулж, нийгмийн даатгалын үйл ажиллагааны тухай лекц уншлаа.

Тодруулбал, ахлах ангийн сурагчдад нийгмийн даатгалын ач холбогдол, японы болон манай улсын нийгмийн даатгалын системийн талаар ярьсан юм. Тэрбээр төслийн талаар “Монголд 65-аас дээш насныхан буюу хүн амд эзлэх өндөр настнуудын хувь өнөөдрийг хүртэл таван хувиас дотогш байсан. 

Гэтэл насжилтыг урт хугацаанд авч үзвэл, 2100 он гэхэд  Монголын хүн амын дөрвөн хүн тутмын нэг нь 65-аас дээш насныхан болох  хандлага ажиглагдаж байгаа. Европын орнуудын хувьд  өндөр насжилтын хэмжээ аажимдаа нэмэгддэг байхад Азийн орнуудад насжилт хурдацтайгаар  нэмэгдэж байна.

Жишээлбэл, Япон байна. 60 жилийн өмнө тус улсын хүн амын 43 хувийг залуус эзэлж, залуусын орон гэгддэг байлаа. Харин одоо тэтгэврийн насныхны хүн амд эзлэх хувь огцом нэмэгдсэн. Монголд ч гэсэн  өндөр насжилт нэмэгдэнэ. Тиймээс үүнтэй холбогдуулан Япон улсын өнөөг хүртэл хэрэгжүүлж ирсэн Нийгмийн даатгалын тогтолцооны ач холбогдлыг сурталчлан таниулах нь  төслийн нэг зорилго юм.

Японы даатгалын тогтолцоонд өнөөдрийг хүртэлх хугацаанд алдаа оноо, амжилт аль аль нь  байсан.  Төсөл хэрэгжсэнээр  Японы Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам, Нийгмийн даатгалын газрын холбогдох мэргэжилтнүүд Монголд ирж ажиллахаар болсон. Даатгуулагч иргэн нийгмийн даатгалын шимтгэлдээ хэдийг, хэрхэн төлөх, ямар хэмжээний тэтгэвэр тооцуулж авах вэ гэх мэт тооцоолол хийх өдөр тутмын үйлчилгээг сайжруулах, ажилтнуудыг чадавхижуулах шаардлага байгааг уламжилсан юм.

Тиймээс яг энэ үйл ажиллагааг хариуцан ажилладаг мэргэжлийн хүмүүс Монголд ирж ажиллаж байна” гэв. Мөн зарим хүмүүс нийгмийн даатгалыг өндөр настай хүмүүст хамааралтай асуудал, залуучуудад хамаагүй гэж үздэг нь буруу ойлголт гэдгийг сурагчдад тайлбарласан. Учир нь залуучууд ч тэтгэвэрт гарна. Тиймээс энэ талаар зөв ойлголттой байх нь чухал гэдгийг онцлов.

Лекцийн дараа сурагчид түүнээс өөрсдийн сонирхсон асуултад хариулт авсан. Тус сургуулийн сурагчид Монгол нийгмийн даатгалын системийг сайжруулахад залуучуудийн үүрэг оролцоо ямар байх ёстой вэ, юунаас эхэлж хийх вэ гэдгийг асуусан. Тэдний асуултад “Япон ч гэсэн ийм асуудалтай тулгарсан. Тухайн үед Япон улс иргэдтэйгээ харилцах тал дээр маш дутагдалтай байсан. Төлөх ёстой л гэдэг болохоос нийгмийн даатгалын учир шалтгааныг тайлбарладаггүй. Танай Засгийн газарч мөн адил учир шалтгааныг тайлбарладаггүй. Тиймээс залуучууд та бүхэн өөрсдөө нийгмийн хамгаалал, нийгмийн даатгалын талаар мэдлэг мэдээлэлтэй бай, ач холбогдлыг мэдэж авах нь чухал. тэгэхээр залуучууд та бүхний хийж чадах зүйл бол энэ талаархи мэдээллийг мэдэж, бусаддаа түгээх юм” гэв.

Лекцийн дараа Нийгмийн даатгалын үйл ажиллагааны чадавхийг бэхжүүлэх төслийн ахлах зөвлөх Ямашита Маморүтэй ярилцлаа.

-Төслийнхөө талаар товч танилцуулахгүй юу?

-Манай төсөл гурван үндсэн чиглэлээр хэрэгжинэ. Нэгдүгээрт, эрүүл мэнд, нийгмийн даатгалын газартай хамтарч тус газрын үйл ажиллагааг сайжруулахаар ажиллана. Хоёрдугаарт, нийгмийн даатгалын талаар Монголын ард иргэдэд мэдээ, мэдээлэл өгөх, түүний ач холбогдлыг ойлгуулахад чиглэж ажиллаж юм. Гуравдугаарт, тэтгэврийн тогтолцоог сайруулахад төслийн зорилго оршиж байна.

-Яагаад төслийн талаар ахлах ангийн сурагчдад танилцуулах болсон юм бэ. Бусад ерөнхий боловсролын сургуульд төслийн талаар танилцуулах уу?

-Миний лекцэнд ч дурдагдсан. Тэтгэвэр гэхээр л урт хугацааны зүйл гэж үздэг. Энэ талаар залуучуудын ойлголт муу. Болоогүй зүйлд юун эрт санаа зовдог юм гэж ханддаг.

Гэвч одоо залуу байгаа ч ирээдүйд  өндөр настай болно шүү дээ. Мөн ямар нэгэн шалтгаанаар янз бүрийн осол гэмтэлд өртөх магадалалтай. Ийм эрсдлийг бүгд хүчээ нэгтгэж ниймгийн даатгалаараа дамжуулан бие биендээ тусалж дэмжих хэрэгтэй. Энэ нь одоо болоогүй ч ирээдүйд болох зүйл учраас залуу хүмүүст чухал. Тиймээс би Монголын залууст нийгмийн даатгалын талаар яриа хийсэн.

Энэхүү лекцийг Японы ахлах болон их сургуулиудад ч хийсэн. Ер нь Шинэ монгол сургуульд орсон энэхүү лекцээр Монголын оюутан залууст нйигмийн даатгалын ач холбогдолын талаар ойлгуулах ажил маань эхэлж байна. Цаашид маш олон сургуулиудад очиж, лекцээ уншина. Нийгмийн даатгалын газар биднийг дэмжин ажиллахаа мэдэгдсэн.

-Монголын иргэдэд нийгмийн даатгалын талаархи мэдээлэл хүргэх нь төслийн нэг зорилго гэлээ. Мэдээллийг хэрхэн хүргэх вэ?

-Ер нь хотод байгаа иргэдээс гадна хөдөө орон нутагт, малчдад энэ талаархи мэдээллийг хүргэнэ. Мөн хүн бүхэн үзээд ойлгох ведио бичлэг хийх, тараах материал бэлдэнэ. Энэ бүхэн төлөвлөгөөнд орсон.

-Монголын ерөнхий боловсролын сургуулийн “Нийгмийн ухааны” хичээлийн агуулгад нийгмийн даатгал ороогүй байдаг. Японы сургуулиудад байдаг уу?

-Японы ерөнхий боловсролын сургуульд нийгмийн даатгалын талаар заадаггүй. Энэ талаар бид Эрүүл мэнд, нийгмийн даатгалын газрын даргатай ярилцсан. Түүний үр дүнд ахлах сургуулийн багш нар нийгмийн даатгалын зөв ойлголт хүргэх нь зүйтэй юм гэж шийдсэн. учир нь багш нар сурагчдад хичээл заадаг. Тиймээс зааж байгаа хүмүүс нь өөрсдөө зөв мэдээлэлтэй байх хэрэгтэй. Тэгэхээр багш нар энэхүү лекцид хамрагдах юм. Үүнийг би таатай хүлээж авсан.