Өндөр үнэтэй эд хөрөнгө, их хэмжээний мөнгөний дүнтэй хонжвор амлаж буй сугалаа пирамид хэлбэрийн санхүүгийн луйвартай маш төстэй харагддаг. Цахим орчинд сугалаа зохион байгуулсан үйлдэлд зөрчлийн хэрэг үүсгэсэн талаарх мэдээлэл бүх л мэдээллийн хэрэгслээр түгсэн.

Тус хэргийг цагдаагийн байгууллагаас 2023 оны наймдугаар сарын 16-ны өдөр цахим орчинд нийтлэгдсэн “иргэн Г нь цахим хаягаар олон нийтийн сүлжээнд эд мөнгөний хонжворт сугалаа зохион байгуулсан” гэх гэмт хэрэг, зөрчлийн шинжтэй мэдээллийг бүртгэн авчээ.

Улмаар Баянзүрх дүүрэг дэх цагдаагийн газрын нэгдүгээр хэлтсээс холбогдох шалгалтын ажиллагааг явуулсан байна. Наймдугаар сарын 21-ний өдөр иргэн “Г”-д Монгол Улсын Зөрчлийн тухай хуулийн 10.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 20 нэгжээр торгох шийтгэл оногдуулжээ.

Хуулийн заалт: 10.4 дүгээр зүйл. Худалдаа, үйлдвэрлэл, үйлчилгээ, үйл ажиллагааны журам зөрчих

1. Хуульд заасны дагуу эрх бүхий байгууллагад бүртгүүлэх худалдаа, үйлдвэрлэл, үйлчилгээг бүртгүүлээгүй, эсхүл зөвшөөрөлтэй эрхлэх худалдаа, үйлдвэрлэл, үйлчилгээг зөвшөөрөлгүйгээр явуулсан бол хүнийг хорин нэгжтэй /20,000₮/ тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг хоёр зуун нэгжтэй /200,000₮/ тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно хэмээн заасан байдаг.

Дээрх сугалааг зохион байгуулсан иргэн Г цахим хуудаснаасаа иргэдийн мөнгийг буцааж шилжүүлэхээ мэдэгдээд байна.

Сүүлийн үед энэ мэтчилэн сугалаа нэрэн доор нуугдсан луйврын шинжтэй зүйлс элбэг тохиолдох болсон. Зарим нь өөрсдийн унаж байсан машинаа зархын тулд дээрх аргийг цахим орчинд түгээмэл ашиглаж эхэлсэн. Хэдийгээр нэг хүн 30-50 мянган төгрөгөөр сугалаа авч байгаа нь хямдхан боломжийн мэт санагдаж байгаа ч алсдаа олны хүч оломгүй далай гэгчээр овоо хөөрхөн хэдэн төгрөг болж байгаа юм. Өнөө сугалаанд оруулсан машиныхаа мөнгийг олхын сацуу ажил хийвэл ам тосдон гэгчээр овоо хэдэн төгрөг дундаас нь олох жишээний.

Үүнтэй төстэй нэгэн жишээг дурдахад нэлээд хэдэн жилийн өмнө хөдөө орон нутгаар нэг үхрээр нэг сугалааны эрх аваарай гэх зурагт самбар суртчилгаанууд энд тэндгүй тааралдаж байв. Эхлээд тавин хүн хайрцаглан адуу, үхрийг нь хураахад, дор хаяж тавин сая төгрөг босгоно.

Дараа нь тавин ширхэг мөнгөн аяга тараагаад өнгөрөхгүй гэхэд арав гаруй сая төгрөгийн үнэтэй суудлын автомашины нэг азтан тодруулчихна. Үлдсэн нь сугалааг сэтгэгчдээ ямар нэгэн татвар татаасгүйгээр ашиг болон үлдээд бүх зүйл дуусаа. Харин луйврын пирамидын оройд байрлах хүмүүс тухайн сүлжээнд бусад хүмүүсийг ятган оруулах буюу өндөр ашиг хонжоо мөнгө босгодог. Пирамид сүлжээнд хүмүүс нэгдэж орохын тулд гишүүний хураамж төлнө. Энэ нь хөдөө хөхөрч, гадаад гандаж нас бие гүйцээсэн үхрээ өөрөө туугаад очихтой яг адилхан. Хонжворт сугалаа болон пирамид хэлбэрийн луйвар хоёрын өөр нэг төстэй тал нь баталгаажсан зүйл байхгүй мөртлөө ам дамжин нэг хүн нөгөөгөө татан оролцуулж элсүүлдэг явдал. Манайхан шиг нэг сумынхан бүгд бие биенээ таньдаг нөхцөлд энэ сүлжээ хамгийн хялбар, хамгийн хурдан үр дүнгээ өгөх боломжтой. “Тэдний хүү үхэр авч очоод машинтай болчихож, би юугаараа дутах вэ” гээд амаа барьсан тохиолдол ч цөөнгүй байна. Иргэдийн хувьд өөрөө очоод хөрөнгөө тушаачихсан учраас энэ талаар холбогдох байгууллагуудад гомдол гаргалгүй толгой зохиод өнгөрүүлдэг нийтлэг дутагдал бий. Тэгвэл Эрүүгийн хуулийн  17.3 дугаар зүйлд залилах гэдэг “...Бодит байдлыг нуух замаар бусдыг төөрөгдөлд оруулах, өмчлөгчийн эд хөрөнгө, эд хөрөнгийн эрхийг хууль бусаар шилжүүлэн авахыг...” гэмт хэрэг хэмээн томъёолжээ. Хуулийн хариуцлагын тухайд 450 мянгаас 14 сая төгрөгөөр торгох, эсвэл нэг сараас гурван жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэдэг байна.

Үүний дээр иргэдийн одоо болтол итгэж хүлээн зөвшөөрдөггүй нэг зүйл бол НӨАТ-ын сугалаа юм. НӨАТ-ын хуулийг шинэчлэн баталснаар далд эдийн засагт эргэлдэж байсан хөрөнгө ил болсон гэнэ. Анх 2016 онд АН-ын засгийн үед НӨАТ-ын тухай хуулийг шинэчилж, иргэдэд худалдаж авсан барааных нь хоёр хувийг буцаан олгож, гадна сард нэг удаа урамшууллын сугалаа зохион байгуулах болсны үр дүн байлаа. Энэ хугацаанд хамгийн өндөр дүнтэй буюу 500 сая төгрөгийн азтан 2017 онд тодорсон байдаг.

НӨАТ-ын урамшууллын сугалаа анх гарах үеэр сар бүр саятан тодорч, бараг хүн бүр их, бага хэмжээгээр азтан болсноо олон нийтийн сүлжээнд хуваалцдаг байв. Тэр ч бүү хэл нэг иргэн 37 удаа азтан болсон гэх мэдээлэл хэвлэлээр цацагдаж байсан удаатай. Гэтэл одоо их сайндаа л гурван сая төгрөг хождог болсон байна. Иргэд “НӨАТ гэдэг нь нэг өдөр аз таарна гэсэн үг” гэж хошигнох болсон. Тиймээс иргэдийн хувьд сугалааны тохиролд найдахаас илүүтэй олон тооны баримт бүртгүүлж, буцаан олголтоо өндөр дүнтэй авахыг илүүд үзэх болсон.

Энэ мэтчилэн жишээг энд дурдаад баршгүй билээ. Эцэст нь гэж хэлэхэд иргэд та бүхэн хэрсүү ухаан гаргаж хэн нэгний үгээр бус хуулиар хүлээн зөвшөөрөгдсөн зүйлд хөрөнгө оруулахыг хүсье. Азанд найдаж амьдран гэдэг айдаа юу л бол доо...

Эх сурвалж: Монголын мэдээ сонин

2023 оны наймдугаар сарын 23. Лхагва. №132 (5860)