“Хэд хоногийн өмнө хувинтай сүүгээ өргөж дийлэлгүй Ансайг хамт өргөлцөөч гэж дуудтал огт сонссон шинжгүй доошоо хараад л амандаа нэг зүйл бувтнаад байна. Би ихэд гайхан “Хүүе, чи юу бодоод газар шагайчихав аа. Сүү өргөлцөөдөхөөч” гэсэн чинь өөдөөс “Ерөнхий сайдыг ирэхэд нь хэлэх үгээ цээжлээд гэснээ нэг их том харж билээ” хэмээн Улсын аварга малчин Г.Ансайн гэргий О.Алимааг дурсан ярихад гэр дүүрэн инээд хөөр болов.

 

Монгол гэрийн хоймор болон баруун талыг тойруулан чихэр, жимс, идээ будаа засч, нутаг усныхан нь “Улсын аварга малчин” хэмээх цол тэмдгийг хүлээн авах баярт мөчийг нь хуваалцахаар иржээ. Энэ өдөр Г.Ансайн хот айл урьдынхаас илүү хөл хөдөлгөөн ихтэй байх бөгөөд хотоо тойруулан гурван гэр барьсан харагдав. 

 

 

Тэдний дунд “Улсын аварга малчин”-д олгодог улаан халзтай монгол гэр ч аль хэдийнэ баригдаж, зочдоо хүлээж авахад бэлэн болсон байлаа. Энэ жил Монгол Улсын хэмжээнд Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яамнаас 75 шалгуур үзүүлэлтийг харгалзан дүгнэж, 103 малчинг “Улсын аварга малчин”, таван малчныг “Улсын хошой аварга”, таван саальчныг “Улсын аварга саальчин”, таван фермерийг “Улсын аварга фермер”, 12 аж ахуйн нэгжийг “Улсын аварга тариаланч хамт олон”, 21 иргэнийг “Улсын аварга тариаланч”-аар Засгийн газраас шалгаруулсан билээ. Тэдний нэг нь Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын малчин Г.Ансай юм. Энэхүү шагнал Г.Ансайн төдийгүй сэлэнгэчүүдийн хувьд бахархам амжилт байв.

 

Учир нь тус аймаг 26 жилийн   дараа “Улсын аварга малчин”-тай болж байгаа аж. Мөн Сэлэнгэ аймгийн бусад аймгаас ялгардаг нэгэн онцлог нь газар тариалангийн бүс нутаг. Өөрөөр хэлбэл, тус аймагт газар тариалан,  уламжлалт мал аж ахуйг зохицуулан хөгжүүлэх том үүрэгтэй. Үүнтэй холбогдуулан сүүлийн үед Засгийн газраас газар тариалангийн бүс нутагт эрчимжсэн мал аж ахуйг хөгжүүлэх бодлого баримталж буй. Тэгвэл Улсын аварга малчин Г.Ансай эрчимжсэн мал аж ахуй эрхлэхийг илүүд үздэг гэнэ. 

 

Тэрбээр “Би тооноос илүү чанарыг эрхэмлэдэг. Гурван үнээ тэжээгээд авах ашиг шимээ нэг үнээнээс авахыг илүүд үздэг. Энэ бол эрчимжсэн мал аж ахуй юм. Арчилж ч чадахгүй, ашиг ч авахгүй мянган малтай байгаад яах юм бэ. Миний хувьд чанар, чанар л чухал” гэв. Г.Ансайнх одоогоор 100 гаруй үнээтэй бөгөөд жилд 60 орчим мянган литр сүүг улсад тушаадаг байна. “Хүн хичээж, хөдөлмөрлөж чадах л юм бол амжилтад хүрч чаддаг юм байна” хэмээн ярих Г.Ансай гуравдугаар ангиасаа эхлэн аавыгаа даган мал маллах ухаанд суралцаж, 16 насандаа “Сумын сайн малчин”-аар шалгарсан түүхтэй. Түүнээс хойш 30 гаруй жил мал маллаад зогсохгүй ууган хүү болон 10 дүүгээ малчин болгожээ.

 

Г.Ансай аавынхаа талаар “Миний аав 1983 онд Улсын сайн малчин болж байсан. Тэр үед Улсын аварга биш Улсын сайн малчин гэж өгдөг байлаа. Аав маань Хэрэхийн сангийн аж ахуйд насаараа мал малласан. Сангийн аж ахуйд нэг түмэн цагаан хонь өсгөж өгсөн” хэмээн дурсан ярив. 

 

 

Манай сурвалжлах хэсэг Улсын аварга малчин Г.Ансайтай цөөн хором ярилцсанаа хүргэе.

 

-Юуны өмнө танд “Улсын аварга малчин” болсонд баяр хүргэе. Энэхүү цол таны хэдэн жилийн хөдөлмөрийн үр дүн бэ?

-Би 1976 оноос хойш мал малласан. Гуравдугаар ангидаа илгээлт авч, сургуулиа орхин аавыгаа даган мал маллах ухаанд суралцаж эхэлсэн. Ер нь би бага байхын  сургууль, соёл сонирхдоггүй байсан. Харин морь, мал гэхээр нүд сэргээд салдаггүй хүүхэд байлаа. 1976 оноос хойш мал малласан гэвэл 40 гаруй жилийн хөдөлмөрийн үр шимд энэхүү цолд хүрч байна.

 

-Та удам дамжсан малчин гэсэн шүү дээ. Таны хүүхдүүдээс малчин болсон уу?

-Тийм. Би хүү, охин хоёртой. Хоёулаа Төмөр замын дээд сургуульд суралцаж, төгссөн. Охин маань мэргэжлээрээ ажиллаж байгаа. Харин хүү минь намайг дагаж, мал маллаж байгаа. Өөрөө ч малд сонирхолтой.

 

-Та эрчимжсэн мал аж ахуйд шилжсэн гэж сонссон. Яагаад фермерийн мал аж ахуй эрхлэв болов?

-Би өнгөрсөн жил Улсын сайн малчдын зөвлөгөөнд суусан юм. Тэр зөвлөгөөний дараагаас эрчимжсэн мал аж ахуйг эрхлэхээр шийдсэн. Тиймээс үргэлж малын тоонд бус чанарт анхаарах болсон. Одоо манайх 100 гаруй үнээтэй. Түүний 20-иод нь зун үлдсэн нь намар тугалдаг. Жилд 57 мянган литр, өдөрт 150 литр сүү авдаг. Нэг үнээнээс дунджаар 7-8 литр сааль гардаг. Хамгийн дээд тал нь нэг үнээнээс 10 литр сүү авдаг. Тэгэхээр эрчимжсэн мал аж ахуй гэдэг маш чухал. Энгийнээр хэлэхэд, гурван үхэр тэжээгээд авах ашгийг нэг үхэрнээс л авах юм. Ингэснээр эдийн засгийн хувьд ч ашигтай. 

 

-Цаашид өөрийн фермерийн мал аж ахуйгаа хөгжүүлэх байх. Өөр төлөвлөсөн ажил байна уу?

-Би нэг зүйлийг их бодож явдаг хүн. Нэг сайхан 50 үнээний фермтэй болох юмсан гэж их боддог. Ирэх жилээс энэ ажлаа хийнэ. Мөн нэг байшин бариад хажууд нь жижигхэн саун хийх төлөвлөгөөтэй байгаа. Жимсний мод тарих гээд хийхээр төлөвлөсөн ажил нэлээдгүй бий шүү. 

 

-Сүүлийн үед залуучууд малаас холдох болсон. Өөрөөр хэлбэл, залуу малчид ховордож байна. Залуу малчдад хандаж юу захих вэ?

-Залуу хүүхдүүд мал маллахаа больж байгаад их эмзэглэж явдаг. Би гуравдугаар ангиасаа хойш мал малласан хүн. Ер нь мал дагасан хүн хоосон хонодоггүй юм. Яах вэ, жилийн дөрвөн улиралд малаасаа холдохгүй байх л хэрэгтэй дээ. Малчин хүн цастай, бороотой, нартай үед ч малаа малласаар л байдаг. Гол нь шантарч л болохгүй. Залуу байхад шантрах үе гардаг л юм. Хэрвээ шантарвал мал маллаж чадахгүй. Тиймээс залуу малчдад хэлэхэд малчин хүнд тэсвэр тэвчээр хэрэгтэй байдаг юм. Шантарч л болохгүй. Тэгсэн цагт малынхаа буянг үзнэ шүү гэж хэлье.