Т.Эрдмаа 

Энэ  оны  нэгдүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг сард 660 мянган төгрөг болгон нэмэгдүүлж шинэчлэн тогтоосон.  Харин Үндэсний Статистикийн Хороо манай улсын нийгэм, эдийн засгийн үзүүлэлтүүдийг сар, улирал, жилээр нь танилцуулдаг. Эндээс гаргасан мэдээллийг харвал  бидний дундаж цалин 1.9 сая төгрөг болсон байгаа юм. Тэгвэл Монгол Улсын ажиллах хүчний хүн амыг 1.2 сая гэдэг тооцоо бий. Тэдний дийлэнх нь дээрх хэмжээнд дүйж очих хэмжээний цалин авч байна уу гэвэл худал. 

Учир нь дундаж цалингийн мэдээлэл гарсан даруйд иргэд цахим орчинд дээрх хэмжээний цалин авч чадахгүй байгаагаа цахим хуудсаараа илэрхийлж байв. Тэгээд хэрэв бид ийм хэмжээний цалин авдаг бол гадаадад ажиллахаар зорих хүмүүсийн тоо цөөрнө. Хэн ч гэсэн эх орондоо, гэр бүлтэйгээ сайхан амьдрахыг хүснэ шүү дээ хэмээсэн байдаг. 

Ингээд бидний сард авч буй цалин олон улстай харьцуулахад ямар хэмжээнд байгааг сонирхъё. Дэлхий нийт хүн ам жилдээ 70 их наяд ам.долларын орлого олдог гэсэн судалгааг олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагууд гаргасан байдаг.  Хэрэв хүний амьдралд баян, ядуу гэсэн ялгаа зааг байдаггүй, бүгд ижил тэгш амьдралтай байгаад энэ тоог долоон тэрбум хүнд тэнцүүхэн хуваавал нэг хүн жилд ойролцоогоор 10 мянган ам.долларын орлого олдог болж таарах нь. Манай улсын дундаж цалингийн статистик бол яг ийм аргаар тооцож гарсан судалгаа гэхэд хилсдэхгүй л дээ. Тэгвэл дэлхийн өнцөг булан бүрд амьдарч байгаа олон орны хүмүүсийн харилцан адилгүй орлого, цалин хөлсний дунджийг яаж мэдэх вэ.

Энэ ээдрээтэй асуултад НҮБ-ын Олон улсын хөдөлмөрийн байгууллагын мэргэжилтнүүд хариулах гэж оролдож үзжээ. Тус байгууллага 72 орны хөдөлмөрийн хөлсний дундаж хэмжээг жагсааж байгаад дэлхийн дунджийг бодож гаргасан байна. Үүнд дэлхийн хамгийн хүчирхэг эдийн засагтай том гүрнүүдээс эхлээд амьжиргааны түвшнээрээ дэлхийд тэргүүлдэг Скандинав, зүүн Азийн ядуу буурай орнууд  багтжээ. Нэг ёсондоо баян болон  ядуу  орнуудыг  эрэмбэлж үзсэн байна. Ингээд  уг  мэдээлэл дундаас дэлхий нийтийн дундаж цалин хөлсийг бодоход 1480 ам.доллар гэсэн  тоо гарсан байдаг. Өөрөөр хэлбэл, ажил хийдэг хүний цалингийн дундаж жишиг бол 1500 орчим ам.доллар байх нь. Үүнийг бүтэн жилээр тооцвол 18 мянган ам.доллар болно. Хэрэв жирийн ажилчин хүн сард 1480 ам.долларын цалин авдаг бол амьдралаа боломжийн хэмжээнд аваад явах нь мэдээж.

Дэлхийн дундаж цалинг тооцож үзэхдээ Олон улсын хөдөлмөрийн байгууллагаас Монгол Улсын  иргэдийн  дундаж цалингийн хэмжээг 394 ам.доллар хэмээн тооцсон байна. Энэ үзүүлэлтээр Монгол Улс дээрх  жагсаалтад багтсан 72 орноос  66-д буюу сүүл мушгигчдын эгнээнд орсон байгаа юм. Сарын 394 ам.доллар гэдэг бол дэлхийн дундаж цалингаас 3.5 дахин бага гэсэн үг. 

Харин дэлхийн хамгийн өндөр цалинтай орнуудын нэг  АНУ-тай  харьцуулбал долоо дахин бага юм. Мөн монголчуудын хамгийн их очиж ажилладаг БНСУ-д цалин хөлсний дундаж хэмжээ нь биднээс зургаа дахин өндөр байна. Харин манай улсын худалдааны гол түнш  БНХАУ-ын дундаж ажилчнаас 200 гаруй ам.доллараар бага цалин авч байгаа тооцоо гарчээ. 

За яах вэ цалин хөлс яршиг зүгээр гэж бодъё л доо. Ямар ч байгууллага өнөөдөр ажилтан авахдаа хүний зүс царай, нас,  хүйс, мэргэжил гээд ялгаварлан гадуурхах үйлдэл гаргадаг нь харамсалтай. Өнөөдөр хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээгээр цалинжуулах үйлчлэгч авахдаа хүртэл ийм хандлага гаргах болсон. Үүнийгээ “давуу тал болно” хэмээн тодотгодог. Жишээ нь лангууны, жижиг дэлгүүрийн худалдагч ажилд авахдаа “Их, дээд сургууль төгссөн, царайлаг, гадаад хэлний мэдлэгтэй  бол давуу тал болно” гэсэн зар хаа сайгүй л харагддаг.  Тэгсэн хэр нь гадаад ажиллаж ар гэрээ тэжээж яваа хүмүүсээ Боолын хөдөлмөр эрхлэгчид хэмээн муучлах. Тэд дэлхийн жишигт нийцэх цалин хөлс аваагүй ч дөхөж очих хэмжээний мөнгөөр хөдөлмөрөө үнэлүүлж яваа юм. Бас эх орондоо байдаг шиг зүс царай, хэл ус, нас хүйсээрээ ялгаварлан гадуурхалгүй юм шүү дээ. Жишээ монголчуудын хамгийн их очиж ажилладаг БНСУ-д сарын 2.7 сая воны /дунджаар 6.5 сая төгрөг/ цалинтай ажилд нас, мэргэжил, царай зүс, үндэс угсаа хамаарахгүй зүгээр л ажиллах хүсэлтэй бол ажилд авдаг.  Иймд бидэнд манай ажил олгогч нарт сэтгэлгээний гажиг байна. Өөрөөр хэлбэл хамгийн бага цалинтай, ялгаварлан гадуурхагдан ажиллаж, амьдарч байгаа нь ёстой л нөгөө Боолын хөдөлмөр эрхэлж байгаа гэсэн үг юм. Эх орондоо үнэлэгдэж чаддаггүй хүмүүс гадаадад очихоороо хөдөлмөр эрхлэлт, ур чадвараараа  тэргүүлж нэр хүндтэй ажиллаж амьдарч чаддаг. Тодруулбал, БНСУ, Австрали, Чех, Япон зэрэг оронд барилга, оёдол зэрэг салбарт ёстой д цойлон ажиллаж байгаа юм. Монголчууд дэлхийн аль ч улсад хөдөлмөрч, зүтгэлтэй итгэлтэй, ухаантай, шаргуу, үнэнчээрээ алдаршиж байхад монголдоо л адгийн шаар болчихдог нь харамсалтай. Тэгэхээр Боолын хөдөлмөр зөвхөн Монголд л байна.

Эх сурвалж: Монголын мэдээ сонин

2024 оны нэгдүгээр сарын 08. Даваа. №002 (5920)