2016 оны сонгуулиар үнэм­лэ­хүй ялалт байгуулж, парла­мен­тад 65 суудал эзэгнэсэн МАН-ын бүлэг ажлаа эхэлсэн цагаас хойш­хи хамгийн зоригтой шийд­вэ­рийг гаргалаа. Тэр нь “Эрдэнэт”-ийн 49 хувийг төрд авах. Уг нь Оросын талд бай­сан “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 49 хувийг Монголын компани худал­даж авч ирсэн. Ямар ч бай­сан “Эрдэнэт” үйлдвэр 100 хувь Монголын талд шилжээд бай­сан юм. Гэтэл Ц.Нямдорж ги­шүүн гэнэт л энэ хувьчлал хууль бус болсон хэмээн мэдэг­дэж, “Эцсийн цамцаа урагдтал зүт­гэнэ” энэ тэр гэж дайрч эхэлсэн. Ингээд 49 хувийг шалгах ажлын хэсэг хүртэл байгуулагдаж, бөөн юм болов. Эцсийн дүндээ “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 49 хувийг Оросын талаас худалдаж авсан хүмүү­сийн буруу болоод, баахан хууль зөрчсөн гэгдэж байна.

Ямар ч байсан МАН-ын 65 олонхиороо хүч түрж, “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 49 хувийг төрд авчихлаа. Мэдээж МАН-аас энэ шийдвэрийг эсэргүүцэж байсан гишүүн цөөнгүй. Гэхдээ тэд хэтэрхий олуулаа учир хүч түрэхэд ядаад байх юм байсангүй. Мэдээж өнгөрсөн хугацаанд “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 49 хувьтай холбоотой олон асуудал яригдсан. Өмнөх Засгийн газар энэ асуудлыг УИХ-аар хэлэлцүүлээгүй гэсэн нэг “хэрүүлийн алим” яваад байгаа. Харин Ч.Сайханбилэг тэргүүтнүүд УИХ-аар хэлэлцүүлэх боломжгүй байсан. Өмнө нь Төмөр замыг 100 хувь Монгол Улсын мэдэлд авах боломж гарахад чадаагүй. Тэр алдаагаа давтахыг хүсээгүй учир “Эрдэнэт”-ийг авах нь зөв гэж бодсон гэж ярьсан удаатай. Түүнээс гадна хувь хүн босгож чадсан 400 сая ам.долларыг Монголын Засгийн газар яагаад чадахгүй гэж гэдэг асуудал ч яригдаад байгаа.

Энэ тал дээр ч гэсэн Ч.Сайханбилэг “Цагаан суварга”-ын ордын төр эзэмших ёстой хувийг авах 200 сая ам.доллар манайд байгаагүй биз дээ. Тэгээд МАК “Цагаан суварга”-ын ордыг 100 хувь эзэмшихээр болсон гэх маягийн юм ярьсан. Нээрээ ч манай төрд өнгөрсөн оны зургадугаар сард 400 сая ам.доллар байсан бил үү гэдгийг бодох л асуудал. Гэхдээ нөгөө талдаа “Эрдэнэт”-ийн 49 хувийг авсан компанийн босгосон мөнгө “но”-той гэгдээд байна.

Монголбанкны өмнөх Ерөнхийлөгч Н.Золжаргал тэргүүтэй хэсэг бүлэг хуйвалдаж, баахан мөнгө босгоод л авчихсан мэтээр ярих. Бүр төв банкнаас зээл авсан ч гэх шиг. Нэг тал нь болохоор хууль зөрчсөн гээд, нөгөөх нь болохоор зөрчөөгүй гэх. Хэнийх нь зөв гэдгийг ёстой чөтгөр бүү мэд болчихлоо.  Одоо яах вэ. Мэдээж УИХ-ын чуулганаар нэг намын бүлэг хүч түрээд, “Эрдэнэт”-ийг төр авна гэсэн шийдвэр гаргалаа гээд асуудал дуусахгүй, харин ч эхэлнэ. Энэ 49 хувийг Оросын талаас худалдаж авч ирсэн компани зүгээр л хохироод үлдэхгүй байх.

Оросын талаас монголчууд дотооддоо асуудлаа шийдэхгүй бол Олон улсын шүүхэд хандана гэж мэдэгдсэн байна билээ. Хэн хэн нь хууль зөрчсөн болж таарлаа. Дээрээс нь Монголын хувийн хэвшлийнхэн ч зүгээр сууж байгаад шууд “дээрэмдүүлэхгүй” нь тодорхой байх. Тухайлбал, Эрдэнэтийг авсан нэг нөхөр Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэр, Хөтөлийг бас ямар замаар авсан гээд олон асуудал босч ирэхийг үгүйсгэх аргагүй байдалд орлоо. Гадаад дотоодгүй л шүүхдэлцэх бололтой. Үндсэн хуулийн цэцэд ч очих байх. 

Энэ үеэр асуудлаа ойлгоогүй гишүүн хүртэл байсан юм биш биз гэж хардахаар.  Тухайлбал,  “Бид хувийн өмчид халдаж байгаа юм биш. Хууль бусаар алдсан төрийн өмчийг буцааж авах асуудал яриад байгаа юм”  гэж байна. 49 хувь Монголын төрийн өмч байсан бил үү, үгүй шүү дээ. Оросын талд байсан. Тэд зарах гээд тендер зарлаж, манай улсаас гадна хоёр,  гурван  гадаадын компани оролцсон гээд байгаа. Эцэстээ Монголын компани ялаад, “Эрдэнэт” үйлдвэр 100 хувь Монголынх болсон. Ерөнхий процесс нь энэ. Гэтэл МАН-ын бүлэг гэнэт энэ асуудал руу гүн гүнзгий орж, дараа нь гарч болох үр дагавараас ч айлгүй төрд авах гэж улайрав. Энэ тал дээр хүмүүс янз бүрийн байр суурь илэрхийлж байна.

Үндсэндээ 49 хувиар 51-ийн асуудлыг дарж байгаа юм биш үү гэсэн байр суурийг олон хүн илэрхийлсээр байгаа. Зүгээр нэг бизнесмэн нөхөр аль эрт “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 51 хувийг гадаадын банкинд барьцаалж, олон сая ам.доллар зээлсэн гээд байгаа. Тиймдээ ч  51 хувийн асуудлыг судлах ажлын хэсэг байгуулах хүсэлтийг Хууль зүйн байнгын  хороонд гаргана гэж АН-ын бүлэг мэдэгдэж байлаа. Гэвч тийм ажлын хэсэг гарсангүй. Энэ бүхэн нь тэр 51 хувьтай холбоотой асуудлыг нуух гэсэн оролдлого мөн гэдгийг улам баталж байх шиг. Цаашлаад “Эрдэнэт” үйлдвэрт маш их бараа бүтээгдэхүүнийг өндөр үнээр шахаж байсныг ч ил гаргах дургүй байна.

Шахаатай холбоотойгоор МАН-ын олон томчуудын асуудал хөндөгдөх гээд байгаа талаар ч хүмүүс ярьж байгаа юм. Энэ мэтээр 49 хувийг ямар ч хамаагүй аргаар хувийн хэвшлээс салгаж авах аян өрнөө биз дээ. Мэдээж эрх баригчид “Эрдэнэт”-ийн 49 хувийг худалдаж авсан мөнгө нь хууль бус гээд байгаа. Гэтэл “Эрдэнэт” үйлдвэрийн ТУЗ-ийн гишүүн Да.Ганболд “49 хувийг худалдаж авахад төрийн, засгийн, төсвийн нэг ч төгрөг ороогүй гэдгийг хариуцлагатай мэдэгдэж байна” гэсэн.

Дээрээс нь УИХ-ын гишүүн Д.Эрдэнэбат өнгөрсөн баасан гарагийн чуулганы хуралдааны үеэр “Би шууд хэлье, энэ бол улс төрөөр ял тогтоож, бусдын өмчийг төр дээрэмдэж байгаа явдал. Тухайн үеийн Засгийн газар ямар ч хууль зөрчөөгүй. Бид хувийн бизнес эрхлэгчдийг, том бизнесийг дэмжиж байж эдийн засаг урагшилна.  Хэрвээ та нар ингээд дайрвал ирээдүйд хэн бизнес эрхлэх юм. Улсдаа, төрдөө итгэж, гадныхантай худалдаа наймаа хийх хүн байх юм уу. Эдийн засгийн асар том эрсдэлийг авчирах юм биш биз дээ” хэмээн хэлсэн.

Мөн Ерөнхийлөгч чуулганы хуралдаанд оролцож “Монголын төр өөрийнхөө улсын бизнес эрхлэгчдийн бизнесийг булааж байгаа юм чинь биднийг дэмжих үү гэж гадныхан бодно. Хэн бидэнд итгэж хөрөнгө оруулах юм” гэсэн утгатай үгийг ч бас хэлсэн. Хэрвээ үнэхээр 51 хувьтай холбоотой олон асуудлыг 49 хувиар дарах гэж байгаа бол хэтэрхий үнэтэйгээр шийдэгдэх биш юм биз. Уг нь нэгэнт Оросын тал манайд эзэмшиж байсан 49 хувиа зарсан. Тэрийг нь Монголын компани авсан. Хэрвээ төр авна гэвэл энэ худалдаа наймааг буцааж байж л бүтмээр санагдах юм. Ерөөсөө 49 хувийг авсан тал ч тэгж хэлсэн. Гэвч МАН юу хийчихэв. Араас нь гарч ирэх үр дагаваруудыг харсан, тооцсон гэж л найдахаас өөр яах вэ. Нэгэнт галт тэрэг хөдөлчихлөө.