АНУ-ын Straight Arrow Press сэтгүүлийн эрчим хүчний салбарын дүн шинжилгээ 

ОХУ болон БНХАУ Оросын байгалийн хийг Монгол Улсын газар нутгаар Хятадын хойд нутаг руу нийлүүлэх 30 жилийн гэрээ байгуулахаар тохирсон ч санхүүгийн нарийвчилсан мэдээллээ нийтэд ил зарлаагүй байна.

Тэгш бус хэрэгцээ шаардлага: Шинжээчдийн үзэж буйгаар, байгалийн хийн хоолой тавих тухай гэрээ байгуулах шаардлага Хятадаас илүү Оросд их байгаа. ОХУ Европын зах зээлд байр сууриа алдсаны гороор өөр зах зээлээс мөнгө олох шаардлагатай байгаа бол Хятад улс эрчим хүчний түүхий эдийн эх үүсвэрээ төрөлжүүлэхийг зорьж байгаа юм.

АНУ-д үзүүлэх нөлөө: Энэхүү байгалийн хийн хоолойн гэрээ нь АНУ-ын эдийн засгийн хориг арга хэмжээний хүрээ хязгаарыг харуулахын зэрэгцээ Европын улс орнууд Америкийн хийн экспортод улам бүр хамааралтай болж буйг бататгах төлөвтэй байна.

Оросоос Хятадын нутаг руу тавихаар төлөвлөж буй "Сибирийн хүч-2" хийн хоолой нь дэлхийн эрчим хүчний холбоо хамаарал өөрчлөгдөж буйг харуулахын зэрэгцээ Москва, Бээжингийн зүгээс Барууны хориг арга хэмжээг тойрч гарахын тулд хийж буй хүчин чармайлтыг илүү тодотгон, олон улсын эрчим хүчний зах зээл болон геополитикийн тэнцвэрт байдалд нөлөөлж байна.

Эрчим хүчний дахин хувиарлалт: Эрчим хүчний салбарын шинжээчдийн үзсэнээр, "Сибирийн хүч-2" хийн хоолой нь Оросын хийн экспортыг Европоос Хятад руу шилжүүлэх бөгөөд Барууны хориг арга хэмжээ, геополитикийн зөрчлөөс үүдэлтэй дэлхийн эрчим хүчний нийлүүлэлтийн сүлжээнд өөрчлөлт авч ирж, эдийн засгийн шинэ харилцан хамаарлыг бий болгож байна.

Хориг арга хэмжээг тойрч гарах нь: Худалдааны төлбөр тооцоонд Оросын рубль, Хятадын юанийг ашиглах нь Орос, Хятадыг АНУ-ын санхүүгийн хориг арга хэмжээнээс хамгаалах зорилготой төдийгүй Америк доллараас хамааралгүй, санхүүгийн тусдаа, шинэ систем хөгжүүлэх бодлогыг харуулж буй юм.

Геополитикийн давуу тал: "Сибирийн хүч-2" хийн хоолойн гэрээ нь Орос эдийн засгийн нөлөөгөө хадгалахыг эрмэлзэж, Хятад эрчим хүчний импортоо төрөлжүүлэхийг зорьж, эрх мэдлийн динамик, эдийн засгийн хамаарал, эрчим хүчийг улс төрийн хэрэгсэл болгон ашиглах санаа, зорилтыг тодотгож байна.

ЕРӨНХИЙ ДҮР ЗУРАГ: ОХУ БНХАУ-ын хойд нутагт байгалийн хий нийлүүлэх зорилгоор Сибирийн нутгаар дамнуулан шинэ хоолой барихаар удаан хугацаанд төлөвлөж буй. "Сибирийн хүч-2" хоолой нь Украинд хийж буй дайны уршгаар алдсан хэрэглэгчдийнхээ орон зайг нөхөхөд Орос улсад тус дэм болох бол эрчим хүчний эх үүсвэрээ төрөлжүүлэх боломжийг Хятад улсад олгох юм.

Тавихаар төлөвлөж буй уг хоолой нь жилд 50 тэрбум шоо метр байгалийн хийг Оросын Сибирийн нөөцөөс Монгол Улсын нутгаар Хятадын хойд хэсэгт нийлүүлэх хүчин чадалтай. Уг гэрээ 30 жилийн хугацаанд хэрэгжих бөгөөд хийн төлбөр тооцоог Оросын рубль, Хятадын юаниар хийх учраас уг гэрээ АНУ-ын хориг арга хэмжээнээс хамаарахгүй, хамгаалагдана. Гэхдээ одоогоор Москва, Бээжингийн аль аль нь байгалийн хийг Хятад улс ямар үнээр авахаар тохиролцоонд хүрсэн талаар мэдэгдээгүй байна. 

Хятад улсад "ихээхэн давуу тал" байна. Орост Хятад хэрэгтэй. Хятадад Орос хэрэггүй гэж Райс Их Сургуулийн Олон Нийтийн Бодлогын Бейкерийн Хүрээлэнгийн ахлах шинжээч Габриэл Коллинс дүгнэжээ. Оросын нефть, хийн салбар 2022 онд Украин руу цэрэглэн орсоны уршгаар ихээхэн уналтад орсон. Өмнө нь Оросын байгалийн хийн хамгийн том импортлогч байсан Европын орнууд өөр нийлүүлэгч хайж эхэлсэн бол АНУ-ын хориг арга хэмжээ Оросын экспортыг шингээдэг дэлхийн зах зээлийг хязгаарласан юм.

Харин энэ хооронд, Хятад улс үйлдвэрлэлийн хүчин чадлаа өргөжүүлж, хиймэл оюун ухааны өрсөлдөөнд хүч түрэн орж ирж байгаа нь цахилгаан, эрчим хүчний эрэлтийг нэмэгдүүлж байна.

Орос, Хятадад ямар ашигтай вэ?

АНУ-ын Эрчим Хүчний Мэдээллийн удирдах газраас цуглуулсан мэдээллээр Оросын Европ руу экспортолсон байгалийн хийн хэмжээ 2021 онд өдөрт 49.5 тэрбум шоо метр байсан бол 2024 онд дөнгөж 17.8 тэрбум болж бууржээ. Энэ хугацаанд Хятад руу экспортолсон байгалийн хийн хэмжээ өдөрт 4.5 тэрбум шоо метрээс 11.6 тэрбум шоо метр болж өссөн байна.

"Сибирийн хүч-1" байгалийн хийн хоолой 2019 онд ашиглалтад орсон. Шинээр байгуулах гэрээгээр одоо байгаа хоолойгоор Оросын хийн экспортыг жилд 44 тэрбум шоо метрт хүргэж, ойролцоогоор 16%-иар нэмэгдүүлэх боломжтой болох юм. Иймээс "Сибирийн хүч-2" байгалийн хийн хоолой тавих гэрээг байгуулах нь Орост "нэн шаардлагатай" болохыг шинжээч Коллинс дүгнэсэн байна. Мөн тэрбээр, “Оросд хийн экспортоор орлого олох цэвэр эдийн засгийн хэрэгцээ шаардлага байгаагаас гадна Орос АНУ-аас илүү удаан тэсвэрлэх чадамжтай гэсэн яриа үүсгэх сонирхол байна". Харин Хятад улс "эрчим хүчний төрөлжсөн эх үүсвэрийн багц" эрэлхийлж байгаа. Сүүлийн хоёр жилд Хятадын цахилгаан эрчим хүчний эрэлт 600 гаруй хувиар өссөн. Хятад улс Оросоос нэмэлтээр импортлох байгалийн хийн ихэнх хувийг хийн түлшээр ажилладаг цахилгаан станцуудаас илүү их цахилгаан үйлдвэрлэхэд л ашиглана” гэсэн дүгнэлт хийжээ.

Мөн "Хятад, Энэтхэг болон Ази-Номхон далайн бүс нутгийн бусад улс орнууд үйлдвэржилт, хотжилтыг дэмжих зорилгоор байгалийн хийн хэрэглээгээ ихээхэн нэмэгдүүлж байна" гэж Гадаад бодлогын судалгааны хүрээлэнгийн ахлах судлаач Феликс Чанг дүгнэсэн байна. Хэдийгээр Оросын хийн экспорт Хятадаас ихээхэн хамааралтай болж байгаа ч Оросын байгалийн хий Хятадын эрчим хүчний эх үүсвэрийн том багцад харьцангуй бага хувийг эзэлсэн хэвээр байна.

"Сибирийн хүч-2" хийн хоолой АНУ, Европд яаж нөлөөлөх вэ?

Ахлах судлаач Феликс Чангийн дүгнэлтээр "Сибирийн хүч-2" хийн хоолойн төлөвлөсөн хүчин чадал нь 2022 онд үйл ажиллагаа нь зогсохоос өмнө Оросоос Герман руу хий нийлүүлдэг байсан “Хойд Урсгал-2” хийн хоолойтой ойроцоо хүчин чадалтай юм байна. Харин Габриэл Коллинс шинэ хоолой тавигдсанаар Европруу гарч байсан хийн нийлүүлэлт Хятад руу шилжиж, Оросын хий Европ руу хэзээ ч дахиж гарахгүй гэдгийг баталгаажуулах болно" гэж үзэж байна. Европ тивийнхэн эрчим хүчнийхээ эх үүсвэрийг нар, салхи зэрэг ногоон технологи руу шилжүүлэх нь байгалийн хийнээс хамааралтай байдлаа бууруулах зорилготой боловч ч энэ шилжилтийн хурд тодорхой бус хэвээр байгаа юм.

 Коллинсын хэлснээр, Европын эрх баригчид хүлэмжийн хий ялгаруулдаггүй байх зорилгодоо хүрэхийн тулд технологийн өөрчлөлтийг хурдан хийхгүй бол Европын орнууд АНУ-аас шингэрүүлсэн байгалийн хий импортлох урт хугацааны олон арван гэрээнд гарын үсэг зурах магадлалтай. АНУ-ын нефть, хийн салбарт үзүүлэх нөлөөллөөс илүүтэйгээр Орос-Хятадын хийн хоолой тавих тохиролцоо АНУ-ын хориг арга хэмжээгээ боомилох бодлогын хүрээ, хязгаарыг тод харуулж байна. Хориг арга хэмжээ бол үргэлж “муур, хулгана” шиг ар араасаа хөөцөлдөж байдаг зүйл гэж судлаач Коллинс бичсэн байна.

Америк доллар нь дэлхийн голлох валют учраас дэлхийн улс орнууд АНУ-ын сангийн яамны хэрэгжүүлдэг мөнгөний хязгаарлалтыг тойрч гарах арга замыг хайдаг. "Сибирийн хүч-2" хоолой нь Хятад зэрэг томоохон эдийн засагтай улсууд АНУ-ын хориг арга хэмжээг хэрхэн тойрч гарч болдог вэ гэдгийн тод жишээ юм.

Орос-Хятадын хийн гэрээ хэрхэн хэрэгжих вэ?

Оросын төрийн өмчит нефть, хийн компани Газпромын Гүйцэтгэх захирал Алексей Миллер санхүүгийн нарийвчилсан мэдээллийг олон нийтэд зарлаагүй ч Хятадын худалдан авах үнэ Европын хэрэглэгчдийн төлөхөөс бага байна гэдгийг мэдэгдсэн юм. Шалтгаан нь Хятадын зах зээл ойрхон, ложистикийн зардал бага гэж Москва үзэж байгаа.

Судлаач Чангийн үзэж буйгаар энэ оны эхээр Оросын Европ руу экспортолсон байгалийн хий 1,000 шоо метр тутамд 320 ам.доллараар зарагдсан бол Хятадад 250 ам.доллараар хийгээ борлуулсан байна. Хийн хоолой тавьснаар аль аль талдаа үр ашигтай боловч Орос, Хятад хоёуланд нь эрчим хүчний харилцаагаа гүнзгийрүүлэхэд харзнах шалтгаан бас бий. 

Москвагийн хувьд болгоомжлох үндэслэл нь Хятад улс эдийн засаг, технологийн хувьд Оросоос түрүүлж байна гэсэн ойлголтоос үүдэлтэй. Өмнө нь Орос "Сибирийн хүч-2"-той төстэй хийн хоолойн гэрээ хийхиээс зайлсхийдэг байсан бөгөөд Бээжинтэй харилцаа муудсан нөхцөлд байгалийн хийгээ бусад зах зээл рүү нийлүүлэх боломжтой, олон салаа хоолойгоор хийгээ экспортлохыг илүүд үзэж байв.  

Гэхдээ Хятад улс ч мөн Орос эрчим хүчийг геополитикийн хөшүүрэг, хэрэгсэл болгон ашигладаг, хийн урсгалыг таслах ялангуяа 2008 онд Украин дээр ашигласан  түүхтэй, магадгүй Хятад муудалцлаа гэхэд ижил арга барил ашиглах магадлалтай гэсэн үүднээс болгоомжилж байсан байх магадлалтай. Харин одоо Москва, Бээжин хоёр Барууны эсрэг эвсэж байгаа учир иймэрхүү санаа зовнил хоёрдогч асуудал болсон байхыг үгүйсгэхгүй гэсэн дүгнэлтийг судлаач Чанг хийсэн байна.

Эх сурвалж:  https://san.com/cc/china-has-enormous-leverage-in-new-gas-pipeline-deal-with-russia/

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2025 ОНЫ ЕСДҮГЭЭР САРЫН 10. ЛХАГВА ГАРАГ. № 169 (7666)

Уншигч Танд “Зууны мэдээ” сонины нийтлэлтэй холбоотой санал, шүүмжлэл, хүсэлт байвал zuuniimedee@gmail.com хаягаар илгээгээрэй.