“Чавганц болгон бариач болж, шалбааг болгон рашаан болсон цаг” гэж нэг үг байдаг даа. Түүн шиг манай улстөрч болгон уншлагатай болж, шашин төрийг хослон барих эрдэмд шамдан суралцаж байгаа бололтой юм уу даа. Өмнөх засгийн үед ч гэсэн ганц нэг гишүүн баахан бэлгэдэл ярьж, гал тахиад, бөөгийн онгод дуудаж, хатдын сүнстэй харилцаад бөөн юм болж байж билээ. Тэгвэл тэдний залгамж халаа болсон эрхмүүд сайдын суудалд тухалж, сүсэг бишрэлээрээ улс орны асуудлыг зохицуулж эхэллээ.

Цаг уурчдын өгч байгаа мэдээллээр ойрын үед цочир хүйтэрнэ гээд байгаа. Тэр дундаа газар тариалангийн бүс нутгаар. Харин энэ мэт асуудлыг хариуцсан яамыг толгойлж байгаа сайд нь цаг агаар муудахаас өмнө ургацаа алдчихгүйн тулд шаардлагатай арга хэмжээ авахын оронд Ганданд ном уншуулаад сууж байна. Орон даяар сүм хийдийн лам нар ном уншиж, цаг агаар хүйтрэхийг болиулж, цас, бороог хориод байгаа юм уу даа, янз нь. Манай улсад ч чадалтай лам нар олон доо. Бороо, цас зэргийг хариулчихна. Дээрээс нь үүлийг нэг буудаад, урагш нь хөөчихвөл энэ сардаа л тариаланчид айлтгүй байх. Сайд нь ингэж сэтгэл гаргаж, Гандангаар явж байхад юундаа ч айх юм билээ дээ.

Гэтэл өнөөдөр бас нэгэн сайд төр барилцах эрдэмдээ шашныг нэлээд хослуулж байгаа талаараа цухуйлгав. МАН-ынхан төрд гарснаасаа хойш олон халамж, тэтгэмжийг авч хаях талаар ярьж байгаа. Түүний нэг нь “Хамтын тэтгэврийн хууль”-ийг хойшлуулж байгаа явдал. Харин Сангийн сайдын суудалд заларсан Б.Чойжилсүрэн энэхүү хуулийн төслийг хойшлуулж байгаа шалтгаанаа тун “эвлэгхэн” тайлбарлаж байх юм. Тэрбээр “Ер нь хамтын тэтгэврийн тухай хууль шүүмжлэл дагуулаад байгаа. Бас монголчууд сүсэг бишрэлтэйн сацуу талийгаач болсон хөгшнийхөө мөнгийг авах сонирхолгүй байна. Энэ талаархи санал хүсэлтийг манай яаманд ихээр ирүүлж байгаа учраас  Сангийн яам уг хуулийг хүчингүй болгох санал оруулж ирсэн” хэмээн ярьсан нь эдүгээ олны хэл амны бай болж байна.

Мань хүн ч өөрөө сүсэг бишрэл ихтэй юм болохоор ганц, хоёр ч хамаагүй ахмадуудын саналыг тусгаж авч, асуудлыг гялс шийдвэрлэж байгаа нь энэ бололтой. Аргагүй л шашин төрийг хослон барьж байгаа юм шүү. Ээ базарваань, ум мани бад ми хум суухаа минь гэж. Одоо удахгүй хагас өнчин хүүхдүүдэд өгдөг тэжээгчээ алдсаны тэтгэмжийг ч хасч хаях байх. Тэгээд л нас барсан хүний нэр барьж мөнгө авах нь муу ёр гэж тайлбарлаад л гүйцээ. Энэ мэтээр шашны үүднээс тайлбарлавал бүхий л тэтгэмжийг хасч, танаж болох байх л даа. Нэг иймэрхүү л шашинд нэвтэрсэн, төрийн ажилд суралцах гэж байгаа сайд нартай л болчихлоо доо, монголчууд.

Одоо удахгүй “Ард түмэн минь байгаа бүхнээ буяны төлөө зориул. Төрдөө өг. Тэгвэл буян их хурааж, диваажинд очно. Бид чинь та нарынхаа хойд насны буянг бодож татвараа нэмж байгаа шүү” гэж иргэдээ ухааруулах байх. Монголчууд маань сүсэг бишрэл ихтэй болохоор эрхэм сайд, дарга нарын гэгээн айлдварыг дагаад, алга хавсран залбираад л зурагтныхаа өмнө сууж байна биз.

Ер нь МАН-ын томчууд зарим нэг сайдаа Гандан руу томилчихооч. Чой хамбын оронд Гандангийн хамба болгочихсон ч яах вэ дээ. Ямар давхар дээлнээс татгалзах биш. УИХ-ын гишүүн, сайдынхаа дээлэн дээрээс нэг лам дээл өмсчихнө биз. Тэгээд эрхэм сүсэгтэн олондоо хандаад “Буяны төлөө үүнийг чинь ч хаслаа. Тэр халамжийг чинь ч таналаа. Ингэж ч татвараа нэмлээ” гээд л сууж байхгүй юу, яршиг зүгээр.