Жил бүрийн эхэнд уламжлал болгон зохион байгуулдаг БОАЖ-ын салбарын удирдах ажилтны зөвлөгөөн өчигдөр боллоо. Энэ удаа нийслэл болон аймгуудын Байгаль орчин, аялал жуулчлалын газар, Усны сав газар,тусгай хамгаалалттай газрын захиргаад, Ойн сум дундын анги болон харьяа газруудын удирдлагаас бүрдсэн  нийт 160 гаруй хүн зөвлөгөөнд оролцсон юм. Зөвлөгөөнөөр байгаль орчин, аялал жуулчлалын салбарын бодлого, шийдвэрийн хэрэгжилт, ирэх жилүүдийн төлөвлөгөө, зорилт, тулгамдсан асуудлуудаа хэлэлцэж байна. БОАЖ-ын сайд Д.Оюунхорол илтгэлийнхээ эхэнд “Уур амьсгалын өөрчлөлт Монгол Улс өртөмтгий байгаа. Бид одоо улсын хэмжээнд усны тооллого явуулаад дүн нь нэгтгэгдэн гарч байгаа. Жишээ нь, өнгөрсөн зун зүүн бүс нутаг хэт халж, 200 гаруй гол, горхи, мөрөн уснаас 100 гаруй нь хатаж, түүн дотор Ганга нуур ширгэсэн явдал юм.

Эдгээр үзэгдлүүдийн гол шалтгаан нь уур амьсгалын өөрчлөлтийн зэрэгцээ бэлчээрийн даацийг хэтрүүлэх, олон тооны малыг усалнаас нуурын усны нөхөн сэргэлт явагдаж чадахгүйд хүрч нуурын ус ширгэсэн нь хүний буруутай үйл ажиллагаанаас болсон байна.  Тийм учраас байгалийн нөөц өөрөө нөхөн сэргэх чадамжаас хэртүүлж ашиглахгүй байх талаар аймаг орон нутгийн байцаагч нар онцгой анхаарч ажиллах хэрэг­тэй”-г сануулсны зэрэгцээ агаар, хөрсний бохирдол, цөл­жилт гээд олон асуудлыг хөндсөн нь анхаарал татаж байлаа.  

Байгалийн нөөц ашигласны төлбөрийн тухай хуулийн хэрэгжилт хангалтгүй байна

Засгийн газрын үйл ажилла­гааны хөтөлбөрт Байгаль ор­чин, аялал жуулчлалын сал­ба­рын 26 зорилтот арга хэмжээний хүрээнд  70 ажлыг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөжээ. Харин өнөөдрийн байдлаар  30 гаруй асуудлыг  УИХ, Засгийн газраар  шийдвэрлүүлсэн байна.  Засгийн газар шинээр эмхлэн байгуулагдсанаас хойш тус  салбарт олон  үйл явдал өрнөж, салбарын эрх зүйн шинэтгэл, хөгжил дэвшилд багагүй ахиц дэвшил гарсныг салбарын сайд онцолж байсан юм. 

Тухайлбал, Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөрт  Уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах, дасан зохицох стратеги боловсруулан хэрэгжүүлэх, байгаль орчин, уур амьсгалын санг байгуулж, үндэсний чадавхийг бэхжүүлэхээр тусгажээ. Энэ дагуу  БОАЖЯ-наас Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай НҮБ-ын суурь конвенцийн Парисын хэлэлцээрийг соёрхон батлах тухай хуулийн төслийг боловсруулж, УИХ-аар батлуулсан.  Улмаар Тусгай сангийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулж, “Байгаль хамгаалах санг Байгаль орчин, уур амьсгалын сан болгон өөрчилснөөр “Дэлхийн уур амьсгалын ногоон сан”-гаас  төсөл хөтөлбөрийг буцалтгүй тусламжаар хэрэгжүүлэх нөхцөлийг бүрдүүлсэн байна.

Ойрын хугацаанд эрх зүйн шинэтгэлийн хүрээнд “Казиногийн тухай”, “Хог хаягдлын тухай” хуулиудыг  батлуулах, Улаанбаатар хот болон томоохон зарим хот суурин газрын агаарын хөрс, усны бохирдлыг бууруулах ҮАБЗ-ийг  хэрэгжүүлэх ажлын хүрээнд “Байгаль орчныг хамгаалах тухай”, “Агаарын тухай”, “Агаарын төлбөрийн тухай”, “Ус бохирдуулсны  төлбөрийн тухай” зэрэг хуулиудад  нэмэлт, өөрчлөлт оруулахаар бэлтгэл ажлыг ханган ажиллаж байгаа юм байна. “Аялал жуулчлалын тухай”, “Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн тухай” хуулиудын шинэчилсэн найруулгын төслүүд,  “Хурдан морины бооцоот уралдааны тухай” болон байгаль орчны багц хуулиудад нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулиудын төслийг боловсруулах ажлын хэсгүүд байгуулагдан ажиллаж байгааг салбарын сайд онцоллоо.  Байгаль орчин, аялал жуулчлалын салбарын эрдэмтдийн үгийг сонсч, бодлого, үйл ажиллагаандаа хэрэгжүүлж эхэлсэн нь мөн онцлууштай ажил байв. Аялал жуулчлалын хөгжлийг эрчимжүүлэхээр Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөрт туссаны дагуу  БОАЖЯ-ны дэргэд   Аялал жуулчлалын хөгжлийн төвийг байгуулах Засгийн газрын шийдвэр гарчээ.

Харин байгалийн нөөц ашигласны төлбөрийн орлого 2014 онд 104.4 тэрбум, 2015 онд 104.1 тэрбум байсан бол 2016 онд 50.6 тэрбум төгрөг өмнөх онуудаас 2.1 дахин буурчээ. Хуулийн 18.1-д байгалийн нөөц ашигласны төлбөрийн орлого 15-85 хувь болон түүнээс дээш хувийг байгаль орчныг хамгаалах, нөхөн сэргээх арга хэмжээнд зарцуулахаар заасны дагуу гүйцэтгэлийг тооцоход сүүлийн гурван  жилд хуулийн биелэлт  40  орчим хувьтай байна. Ингээд зөвлөгөөнд хүрэлцэн ирсэн зарим газрын дарга нарын сэтгэгдлийг сонссоноо хүргэе.

Б.Хуаныш: Удирдах ажилтны зөвлөгөөн цаг үеэ олсон үйл ажиллагаа боллоо

/Баян-Өлгий аймгийн Дэлүүн сумын Хөх Сэрхийн нурууны тусгай хамгаалалттай газрын хамгаалалтын захиргааны дарга/

-Тусгай хамгаалалттай газрын захиргаа, салбар яамны зүгээс  байгаль орчныг  хайрлах, хамгаалах асуудлыг нэн тэргүүнд тавьж ажилладаг. Гэхдээ байгаль хамгаалах ажилд  зөвхөн хэсэг бүлэг хүнээс бус, нутгийн иргэд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг гэдгийг энэ дашрамд хэлэх хэрэгтэй байх. 

Баян-Өлгий аймгийн тухайд байгаль орчин хамгаалах нөхөрлөлүүд үйл ажиллагаа явуулдаг. Тэд  орон нутагтайгаа, өөр хоорондоо байнгын хамтын ажиллагаатай байж, мэргэжил арга зүйн хувьд нэг нэгээ дэмжиж ажилладаг юм.  Энэ удаагийн Байгаль орчин аялал жуулчлалын салбарын удирдах ажилтны зөвлөгөөн цаг үеэ олсон  үйл ажиллагаа болж буйг энд тэмдэглэх нь зүйтэй байх. БОАЖ-ын яамны бодлого, төлөвлөлт түүний хэрэгжилтийн талаар Д.Оюунхорол сайд илтгэл тавилаа. Тэр дагуу л яамны бодлого, үйл ажиллагааг хэрэгжүүлж ажиллана.

Харин тулгамдаж буй асуудлын тухайд аялал жуулчлалын хөгжил сул байна. Ер нь баруун бүсэд аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх бүрэн боломж бий. Дэлхийд гайхагдсан  “Алтай Таван богд” гэх мэт байгалийн өвөрмөц тогтоц бүхий олон газар нутаг манайд бий. Гагцхүү сурталчилгаа л дутагдаж байна. Тиймээс энэ чиглэлээр Хөх Сэрхийн нурууны тусгай хамгаалалттай газрын захиргаа тодорхой бодлого боловсруулж ажиллаж байгаа.  Сүүлийн жилүүдэд Дархан цаазат газрыг үзэж сонирхохоор ирсэн жуулчдын тоо эрс нэмэгдсэн. Байгалийнхаа өвөрмөц тогтоцыг сурталчилж, мэдээлэл түгээсний дүнд жуулчдынхаа тоог нэмэгдүүлж чадсан. Цаашид ч энэ чиглэлд анхаарахаар төлөвлөж байна даа.

Г.Мөнх-Эрдэнэ: “Чингис брэнд” –ийг бий болгох төлөвлөгөөтэй ажиллаж байна

/Хэнтий аймгийн БОАЖ-ын газрын даргын түр орлон гүйцэтгэгч/

-Хэнтий аймгийн Засаг даргын үйл ажиллагааны мөрийн хөтөлбөрт орсны дагуу дэд хөтөлбөр боловсруулж,  “Чингис брэнд” –ийг бий болгох төлөвлөгөөтэй ажиллаж байна. Энэ хүрээнд УИХ-ын гишүүн Л.Оюун-Эрдэнэ, БОАЖ-ын сайд Д.Оюунхорол нарын оролцоотой өргөн хүрээнд зохих  ажлуудыг зохион байгуулж байна.  Чингис брэндийг түүх соёлын дурсгалт газар, аялал жуулчлалыг зохион  байгуулах чиглэлээр бий болгох төлөвлөгөө гаргасан.  Энэ хүрээнд Чингисийн төрсөн газар Дэлүүн болдог, Чингисийн тулга гэх мэт газруудад аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх зорилгоор эхний ээлжинд сурталчилгааны ажлуудыг  зохион байгуулж байгаа. 

Аялал жуулчлал Хэнтий аймгийн тэргүүлэх салбар хэдий ч, улсын хэмжээнд хошуучлах байдлаар хараахан хөгжиж чадаагүй.  Ерөнхийдөө улсад  эхний 10-т л багтах байх. Чингисийн төрсөн нутаг гэдгээрээ л жуулчдын сонирхлыг татдаг болохоос  биш аялал жуулчлал төдийлөн сайн хөгжөөгүй.  Одооноос л энэ чиглэлд  шинэ санал, санаачилга гаргаж идэвхитэй ажиллаж байгаа юм. Чингис брэндийг хөгжүүлэхэд нэн тэргүүнд санхүүжилт тулгамдаж байгаа. Гэхдээ салбар яам, орон нутгийн хэмжээнд яригдаж буй учраас санхүүжилт нь тодорхой хэмжээнд шийдэгдчих байх.  Өнгөрсөн оны байдлаар манайд дотоодын 15 мянга, гадаад улс орны 3000 орчим жуулчин ирсэн гэсэн тооцоо бий.

Д.Чандмань: Зөвлөгөөнд хоёр санал хэлсэн

/Алтайн Өвөр говийн сав газрын дарга/

-Алтай Өвөр Говийн сав газарт Өмнөговь аймгийн баруун, Баянхонгор аймгийн өмнөд хэсгийн,  Говь-Алтай аймгийн алтайн нурууны өмнөд этгээдийн бүх сумд хамрагддаг. Монголын нийт газар нутгийн бараг 10 орчим хувийг хамарсан том газар нутгийг хамарч байдаг юм. Байгаль хамгаалах бодлого, шийдвэрийг гаргадаг БОАЖ-ын салбарын удирдах ажилтнууд өнөөдөр /өчигдөр/ чууллаа. Зөвлөгөөний үеэр би хоёр гол асуудлыг хөндөж саналаа хэлсэн.

Нэгдүгээрт, томоохон уул уурхайн төслүүд хэрэгжиж буй гэдэг утгаар УИХ-ын Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хорооны дарга Ц.Гарамжав, БОАЖ-ын сайд Д.Оюунхорол нар зөвлөлөө Өмнөговь аймагт  хуралдуулж, тухайн орон нутагт амьдарч, ажиллаж буй иргэдийн санал бодлыг сонсох хэрэгтэй байна. Улмаар байгалийн онгон дагшин байдлыг цаашид алдагдуулахгүй, хэвээр хадгалах­ын зэрэгцээ уул уурхайг хэрхэн оновчтойгоор ашиглах вэ гэдэг асуудлыг хэлэлцэн шийдвэрээ гаргах шаардлагатай гэх саналыг хэллээ. Үнэхээр хариуцлагатай уул уурхайг төр дэмжих ёстой. Гэхдээ хариуцлагагүйд нь  төмөр нүүрээ харуулах хэрэгтэй. Тиймээс л газар дээр нь зөвлөлөө хуралдуулж, тэнд амьдарч буй малчид, байгаль хамгаалагчид, орон нутгийн иргэдийн санал бодлыг  сонсооч гэлээ. Сайд ч нааштайгаар хүлээн авсан. Тун удахгүй говьд байгаль орчны чиглэлээрхи хэлэлцүүлэг өрнөх байх  гэж ойлгож байгаа.

Хоёрдугаарт, БОАЖ-ын яамны Байгаль орчин, аялал жуулчлалын газар,  Усны сав газар, Тусгай хамгаалалттай газрын захиргаад, Ойн сум дундын анги, Цаг уур орчны шинжилгээний газар гэсэн таван байгууллага дуу нэгтэйгээр хамтарч ажиллах шаардлагатай байна. Дугтарвал хүч нэг, дуугарвал дуу нэг гэсэн үг байдаг даа. Алтай өвөр говийн сав газар  дахь Өмнөговь аймагт Оюутолгой, Тавантолгой, Гашуун сухайтын уурхай  зэрэг томоохон орд газрууд байрладаг.  Энэ хүрээнд Өмнөговь аймаг улсын төсвийг бүрдүүлэхэд ихээхэн үүрэг гүйцэтгэж буйн зэрэгцээ өөрийн орон нутгийн төсвөө ч 100 хувь дааж явдаг. Харин орон нутгийн төсөв бүрдүүлдэг гол эх үүсвэр нь усны ашиглалтын төлбөр байдаг юм.

Өмнөговь аймагт ус ашигласны төлбөрөөс жилдээ 16-18 тэрбум төгрөг төвлөрч байдаг.  Үүний 45 хувь нь хуулиараа усны нөхөн сэргээлт, усны барилга байгууламжийг сайжруулах, говийн нөхцөлд усны төвшинг хадгалах, нэмэгдүүлэхэд зориулагдах ёстой.  Гэхдээ мэдээж зорилт бүрэн дүүрэн биелэхэд хэцүү л дээ. Гэхдээ энэ хөрөнгө оруулалт дээр түшиглэн Өмнөговь аймагт үйл ажиллагаа явуулж буй дээрх таван байгууллага нэгдсэн нэг удирдлагын ордонтой болж, нэг бодлого шийдвэрээр үйл ажиллагаагаа явуулах боломж байгаа.  Санхүүгийн тусламжийн талаар би энд яриагүй шүү. Аймагт  уснаас их хэмжээний орлого төвлөрч байгаа. Гагцхүү бодлого шийдвэрийг нь гаргачих хэрэгтэй байна.

Д.Оюунхорол: Хар алтны төлөөх  тэмцэл  “цэнхэр” алтных болон хувирч байна

Байгаль орчин, аялал жуулчлалын салбарын 2017 оны удирдах зөвлөгөөн хийгээд цаашдын бодлого чиглэлийн талаар БОАЖ-ын сайд Д.Оюунхоролтой цөөн хором ярилцлаа.

-БОАЖ-ын салбарын удирдах ажилтны зөвлөгөөн зохион байгуулагдаж, тулгамдаж буй асуудал, гарц шийдлийн талаар хэлэлцэж байна. Таны хувьд зөвлөгөөнөөс гарах үр дүнгийн талаар ямар хүлээлттэй байна вэ?

-Байгаль орчин,  аялал жуучлалын  яамнаас   дөрвөн  жилийн хугацаанд авч хэрэгжүүлэх үйл ажиллагаа, хөтөлбөр, бодлогоо танилцуулж, бүх шатны удирдлагуудтайгаа уулзаж байна. Салбарын удирдах ажилтнуудын дунд шинээр ажил, албан тушаалд очсон хүмүүс бий,  хуучин хүмүүс ч бий. Энэ салбарт  өмнө нь болж байсан, болохгүй байгаа  зүйл нь юу юм, хууль эрхзүйн  талаас дутмаг зүйл юу байна,  орон нутагт байгаль хамгаалах чиглэлээр ямар асуудал хамгийн их анхаарал татаж байна гэх зэрэг олон асуудлыг харилцан ярилцаж, сонсч байна.

-Цэвэр усны нөөц жилээс жилд хомсдож байгаа тухай ноцтой зүйлүүд ч яригдаж байна. Үүнтэй холбоотойгоор та салбарын усны асуудалд хатуу арга хэмжээ авна гэлээ. Чухам ямар байдлаар ажиллах нь үр дүнтэй вэ?

-Усны асуудал өнөөдөр дэлхий нийтийн анхаарлын төвд байна.  20-р зуун хар алтны төлөөх  тэмцэл байсан  бол  21-р зуун “цэнхэр” алтны төлөөх тэмцэл болон хувирч байна. Дэлхий даяар хүчтэй явагдаж буй уур амьсгалын өөрчлөлтөд Монгол Улс ч хамгийн өртөмтгий улсын тоонд багтаж буй. Манай яам Монгол Улсын хэмжээнд усны тооллого явуулсан. Энэхүү тооллогоор зөвхөн зүүн бүс нутагт л гэхэд 200 гол горхиноос 120 нь татарч ширгэсэн  байх жишээтэй. Гол ус олноороо ширгэх болсон нь байгалийн хүчин зүйлээс гадна  хувь хүмүүсийн өөрсдийнх нь ухамсраас ихээхэн шалтгаалж байна. Тиймээс   хувь хүмүүсийн буруутай үйлдлийг  таслан зогсоох чиглэлд шаардлагатай арга хэмжээг авч ажиллана. Тухайлбал ус  бохирдуулсны төлбөр хураамжийг нэмэгдүүлэх, хариуцлагыг чангатгах гээд олон арга хэлбэрээр  тэмцэх болно.

-Байгаль орчныг доройтуулж байгаа нэг томоохон хүчин зүйл нь уул уурхайн нөхөн сэргээлт хангалттай хийдэггүйтэй холбоотой. Энэ чиглэлд  хийж байгаа дорвитой ажил байна уу?

Байгаль орчны доройтол хариуцлагагүй уул уурхай хамгийн ихээр нөлөөлж байгаа гэдэгтэй санал нийлнэ. Тиймээс энэ тооллогын дүнг гаргаад цаашдаа нөхөн сэргээлт хийх олон улсын стандарт шаардлагыг аж ахуй нэгжүүдэд  тавьж, нөхөн сэргээлтийн зардлыг урьдчилан төлүүлдэг тогтолцоо руу явна. Зөвхөн орлого олохын төлөө биш, олсон орлогоосоо байгаль эх дэлхийгээ хамгаалахад зарцуулдаг болгох, хуулийн хэрэгжилтийг хангуулахын төлөө ажиллаж байна. байгаль орчны нөхөн сэргээлт хийлгүй хаяж явсан зарим  компаниудыг байгаль орчны эсрэг гэмт хэрэг  үйлдсэн гэдгээр   хууль хяналтын байгууллагад шалгуулж байгаа. Энэ ажил цаашдаа нэлээд идэвхижих байх.

-“Дэрэвгэр жиргэрүүг” нэртэй ургамлыг хилээр гаргахыг хориглосон өмнөх сайдын шийдвэрийг та цуцалсан. Ямар шалтгаанаар энэ ургамлыг хилээр гаргахыг зөвшөөрсөн юм бэ?

-“Дэрэвгэр жиргэрүүг өмнө нь олон жил түүж, хилээр гаргадаг байсан. Монголчууд өөрсдөө бол огт хэрэглэдэггүй,  эдийн засгийн эргэлтэд оруулдаггүй. Харин ганцхан БНХАУ худалдан авдаг, тодорхой орлогын эх үүсвэр болдог юм байна. Судлаад үзэхэд үнэтэй ховор эмийн ургамал болдог, элэгний эмчилгээнд хэрэглэдэг юм байна. Энэ ургамлыг  хилээр гаргах, худалдаалахыг  хориглосноор асуудлыг шийдэхгүй.  Энэ төрлийн ургамлыг тарималжуулаад тодорхой хэмжээгээр нөөцөлсөн  аж ахуй нэгжүүдийг  төрийн захиргааны  шийдвэрээр  хохироож болохгүй. Энэ асуудлыг шийдэж өгөөч гэсэн аж ахуй нэгжүүдийн хүсэлтийг хүлээж авч  шийдвэрлэсэн.

-Хэнтий аймагт аялал жуулчлалын Чингис брэнд бий болгоно гэсэн. Энэ талаар?

-Чингис хааныг сурталчилсан музей нийслэлд ч,  орон нутагт ч байдаггүй. Харин энэ чиглэлээр хувийн аж ахуй нэгжүүд идэвхитэй ажиллаад эхэлсэн байна билээ. Чингис хааны түүхэн замналыг бодитоор харуулсан үзэсгэлэн гаргахаар бэлтгэж буй гэсэн.  Энэ төслийг дэмжиж, хамтарч ажиллана. МУ-ын Засгийн газрын тогтоол ч гарсан.

-Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох менежментын чиглэлээр Байгаль орчны хууль тогтоомжуудад өөрчлөлт орж байгаа юу. Хэрэв орж байгаа бол ямар хууль вэ. Энэ талаар мэдээлэл өгөөч?

-Уур амьсгалын өөрчлөлт, байгаль орчныг хамгаалах нөхөн сэргээлт хийх талаар тодорхой хуулиудад нэмэлт өөрчлөлт орох талаар яригдаж байна. Ер нь Байгаль орчныг хамгаалах чиглэлийн хуулиуд маш сайн боловсруулагдсан байдаг. Үүнийг бодитоор нь хэрэгжүүлэх амин сүнс л дутагдаж байгаа юм. Энэ чиглэлээр нэлээд идэвхитэй ажиллах,  хоёрдугаарт хариуцлага тооцох асуудлууд харьцангуй сул байдаг.