Дэлхийд байдаг энергийн хоёрхон төвийн нэг болох Хамрын хийдийг зориод ирлээ. Биднийг очиход говийн наран биднийг ээж цаг агаар ч гайхалтай сайхан байлаа. Хамт олонтойгоо аймгийн төвд юуны түрүүн Говийн Догшин ноён хутагт Данзанравжаагийн музейг үзэж, сонирхов. Үүний дараа түүхэн дурсгалт газрыг үзэж, бялхам энергиэр цэнэглэгдэнэ хэмээн хөөрсөөр Хамрын хийдийг зорилоо. Монгол оронд Шамбалын оронг байгуулсан их соён гэгээрүүлэгч Догшин ноён хутагтын тухай үлгэр домог мэт олон сонин түүхийг сонсч байсан надад хамгийн сайхан аялал байсан юм.

Эдүгээ түүний байгуулсан Хамрын хийд, Шамбалын орон буурал түүхийн нугачаа хэлмэгдүүлэлтийн шуурганд өртөн устсан ч ардчиллын эрин эхэлж ард түмний уламжлалт шашин шүтлэгээ шүтэх эрх чөлөө нээлттэй болсон. Тиймээс ч Хутагтын шавь нарын үр хүүхдүүд удам дамжин далд тахиж явсан шүтээн тэргүүтнийг нийтэд ил гаргаж хийд орон, сүм суврагуудыг сүсэгтэн олны дэмээр уламжлалын дагуу сэргээн байгуулж чаджээ. Тиймээс ч одоо  Дэлхийн энергийн төв хэмээн гадна дотны эрдэмтэн мэргэд хүлээн зөвшөөрч Монголын төдийгүй дэлхийн өнцөг булан бүрээс ариун эрч хүч, адис хүртэх жуулчдын цуваа тасралтгүй цувах болжээ.

Энэ удаад сэтгүүлч миний бие Шамбалын ороны тухай бичих гэсэнгүй. Харин тэнд байрлах бяцхан гэр цэцэрлэг миний сонхирхлыг ихэд татсан юм. Энэхүү цэцэрлэгийг анх Догшин хутагт Данзанравжаагаас хойш зургаа дахь үеийн тахилч Түдэвийн ач хүү буюу долоо дахь үеийн тахилч З.Алтангэрэл санаачлан байгуулж байсан түүхтэй юм билээ. Улмаар 2004 оноос албан ёсоор улсын төсвийн цэцэрлэг болсон байна.

Өдгөө хийдийн гэр цэцэрлэг 15 жил тасралтгүй үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа гэсэн үг. Хүүхдийн дуу хуур, инээж хөгжөөн цангинасан энэхүү долдугаар цэцэрлэгийн найман жилийн түүхийг нь бичиж байгаа Сосорбарамын Нарантуяа багшгүйгээр төсөөлөхөд бэрх. Тэрбээр гэр цэцэрлэгээ нээсэн цагаас нь л бүх бие сэтгэлээ зориулан ажиллаж байгаа гэсэн. Бие сэтгэлээ зориулан гэсний учир нь биднийг тухайн цэцэрлэгийн үүдээр ормогц л Нарантуяа багшийн сэтгэл гарган байж хийсэн олон хөөрхөн бүтээл, уран яруу шүлгийн мөртүүд угтсан юм. Хийдийнхээ бүх л хүүхдийг хамруулахыг зорьж ажилладаг учир нэг нас хоёр сартайгаас нь эхлээд таван нас хүртэлх бүх хүүхдээ авчихдаг гэсэн. Цэцэрлэгийнхээ тухай тэрбээр “Дорноговь аймгийн хэмжээнд ганцхан гэр цэцэрлэг байдаг. Салбар яамны зүгээс биднийг сайн дэмждэг.

Тиймээс ч хоёр цоо шинэ гэрийг бүрэн тавилга, хэрэглэлтэй нь өгсөн. Гэр цэцэрлэг, цөөхөн хүүхэд явдаг гээд стандарт сургалт явахгүй байна гэж байхгүй. Бид яамны зүгээс баталсан сургалтын хөтөлбөрийн дагуу л үйл ажиллагаа явуулж, хүүхдүүддээ зохих боловсролыг нь олгож чадаж байгаа. Хуулийн дагуу бол хоёр настай хүүхдийг цэцэрлэгт авах ётой. Харин миний хувьд орчин нөхцөлдөө тааруулаад уян хатан байдаг.

Эцэг, эх нь ажилтай бол тухайн тохиолдол нь тааруулаад нэг нас хоёр сартайгаас таван нас хүрсэн хүүхдүүдийг авчихдаг. Тиймээс ч холимог бүлэг хэлбэрээр ажилладаг” гэлээ. Тиймээс тэрбээр нас насны хүүхэд бүрийнхээ сэтгэхүйд тохирсон сургалтын хөтөлбөрийг боловсруулдаг гэсэн үг.

Өөрөөр хэлбэл, 15 хүүхдийнхээ 15 сэтгэхүйд таарсан онцлог хөтөлбөр боловсруулж түүнийхээ дагуу ажиллана гэдэг хэн хүний хийх ажил биш гэдэг нь нэлээд ур чадвар, туршлага шаардах нь ойлгомжтой. Харин боловсролын байгууллагад 23 жил ажиллаж байгаа, хүүхэд бүрийг өөрийн хүүхэд шигээ санаж хайрладаг түүнд энэ нь тийм ч хүнд асуудал биш бололтой. Цэцэрлэгийн үйл ажиллагаатай танилцаж байх үеэрээ түүнд “та өөрийгөө нэг магтаач. Мундаг юм. Монгол гэрт айлын нялх хүүхдүүдийг аваад, эрдэм боловсролын дөрөөнд хүргэдэг их л буянтай ажил байна” гэхэд тэрбээр өөрийгөө магтаагүй. Харин “Сонин хэвлэлийн хүмүүс ирсэнийг далимдуулаад өөрийгөө магтахгүй шүү.

Хамрын хийдийн гэр цэцэрлэгийн үйл ажиллагаагааг үргэлж дэмжиж байдаг салбар яам, аймгийн боловсрол соёлын газар, Зүүнбаянгийн цэцэрлэгийн эрхлэгч болон бусад хүмүүст баярлаж явдаг гэдгээ танай сониноор дамжуулж хэлмээр байна” гэсэн юм. Өөрийгөө магтах дургүй ч гэлээ түний хийсэн бүтээсэн зүйлийг цэцэрлэгээр ороод гарсан хүмүүсийн санал хүсэлтийн дэвтэр дээр бичигдсэн олон олон урмын үгс, гэрэл зургийн цомогт хадгалагдаж байгаа нандин дурсамжууд нь бэлхнээ гэрчлэх юм билээ.

Тэрбээр “Сургалтын хөтөлбөрийн 40-50 хувийг сургалтын орчин нөхцөлдөө тааруулан хийх боломжтой байдаг. Тиймээс би хүүхдүүддээ Хамрын хийдийн түүх, дурсгал гээд оршин байгаа нутгийнхаа сайн сайхан, эртнээс уламжлагдан ирсэн ёс заншил зэргээ мэдэж өсч том болоосой гэж боддог. Тиймээс ч хүүхдүүддээ хүнтэй харилцах харилцааг ардын сайхан үлгэр домог, зүйр цэцэг үгээр ойлгуулахыг хичээдэг.

Энэ хүрээндээ “Дээлтэй Монгол” гэдэг өдөрлөгийг зохион байгуулдаг гээд олон зүйлийг дурьдаж болно” хэмээсэн юм.

Үнэхээр ч тэрбээр 23 жил боловсролын салбарт ажиллахдаа Заах арга зүйч багшаас эхлээд боловсролын тэргүүний ажилтан хүртэл багш хүний авахыг хүсдэг, хичээдэг бүх л цол тэмдгийг авчихсан байгаагаас харахад түүнийг ямар багш гэдгийг бэлхнээ харж болох биз ээ. Тэрбээр багшлах их ажлын хажуугаар олон сайхан шүлэг яруу найргийн бүтээлийг туурвидаг байна. Түүний зохиосон шүлэг, найргийг сонсох дуртай  нутгийн иргэд ч олон байдаг гэсэн. Өөрөөр хэлбэл, Дорноговь аймагтаа л уншигч, фенүүдтэй гээд хэлчихэд хилсдэхгүй. Ийм нэг эгэл даруухан хүүхдийн цэвэр ариун, гэнэн цагаан, инээд хөөр, баяр баясал бялхасан “ордны” эзэнтэй хийсэн бидний уулзалт өндөрлөсөн юм.