Монгол хүний ид хав, авхаалж самбаа, хурд хүчийг шалгасан монгол наадгай, тоглоом олон. Тэр дундаа эрчүүдийн бие бялдар, авьяас чадварууд түлхүү шаарддаг наадгай ч цөөнгүй юм. Тэгвэл сүүлийн хоёр гаруй жилийн хугацаанд хүүхэд залуусын дунд эрчимтэй түгж байгаа сээр цохих тэмцээнийг та бүхэн бэлээхэн  мэдэх бизээ. Үүнийгээ дагаад олон баг, клубууд үүсч өөр өөрсдийн сээр цохих тэмцээн зохиож эхэлсэн. Нэг талаараа шагналын сан өндөртэй ямар ч арын хаалга, булхай  луйвар байхгүй тэмцээн мэт харагдавч угтаа бол саваагүй нохой саранд хуцна гэгчээр хэр хэмжээгээ мэдэлгүй, хүч бяраа гайхуулах гэж гарын сарвууныхаа  савхан ясыг хугалах тохиолдол ихэсчээ. Аливаа зүйлд эв дүй, дадал сургуулилт, туршлага гээд олон зүйл шаардлагаттай. Тэгвэл ямар ч эв дүй бүү  хэл хар бяраараа өөрийн чадна, амархан гэж бассан сэтгэлээр юманд хандагсад цөөнгүй. Дээр дурдсанчлан сээрний яс цохисны улмаас гар, сарвуугаа гэмтээх тохиолдол ихсэж байгааг Гэмтэл Согог, Судлалын Үндэсний Төв(ГССҮТ)-өөс сэрэмжлүүллээ.

Энэхүү сэрэмжлүүлгэд “Сээр цохих нь өв уламжлал гэж монголчууд ярьдаг ч манай ГССҮТ-ийн гар сарвууны тасагт сээр цохисон шалтгаантай гэмтэл өвлийн цагт буюу идэшний дараа үед ихсэх хандлагатай байдаг. Ясыг ясаар цохидог тул аль нэг яс хугарна. Сээрний яс хугарах үед хүмүүс хөөрч баясаж болох ч цохьсон хүний яс хугарахад ямар вэ дээ. Эрүүл мэнд, сэтгэл санаа, эдийн засаг гэх мэт бүхий л талаасаа том хохирол үүсдэг. Тиймээс хүмүүс үүнийг бодолцож, заавал шаардлагатай эсэхийг тооцон өөртөө болон бусдад анхаарал тавих хэрэгтэй. Энэ хэлбэрийн гэмтэл аль болох цөөхөн гараасай”  гэжээ.

Сүүлийн үед сээр цохиж, гараа гэмтээсэн хүмүүс нас, хүйс ялгаагүй болж байна. Өмнө нь голдуу эрчүүд ирдэг байсан бол одоо эмэгтэйчүүд, хүүхдүүд ч ирдэг боллоо. Зөвхөн яс хугараад байна гэвэл бас үгүй. Зөөлөн эдэд мөн том хэмжээний гэмтэл үүсгэдэг. Гарын булчин болоод шөрмөс, мэдрэлийн багцад хүртэл гэмтэл учирч  байна. Яс хугарсан тохиолдолд хагалгаа хийгээд эдгэж болох ч зөөлөн эдийн гэмтэл нэлээд удаан эдгэрдэг, цаашлаад хордлого, хүндрэл гарах магадлал өндөр. 

ГССҮТ-д гар, сарвууны тасагт энгийн үед өдөр бүр 20-30 хагалгаа хийдэг. Тухайлбал, арваннэгдүгээр сар гэхэд сээр цохисноос үүдэлтэй хагалгаа дунджаар  арван удаа хийсэн байна.

Хүлээн авах, амбулаториор үзүүлээд явж байгаа хүмүүсээс мэс заслын шаардлагатай хүмүүс л ГССҮТ-д хэвтэж байна. Нэмж хэлэхэд сээр цохисноор яг ямар ач холбогдолтойг хүмүүс сайн бодоосой. Ач холбогдолгүй зүйл дээр өөрсдийгөө гэмтээхээ болиосой л гэж хүсэж байна гэлээ.

Хатуу зүйлийг хатуу зүйлээр цохиход яс нь зөрүү ихтэй, мушгирсан, хүнд хэлбэрээр хугардаг байна. Ийм тохиолдолд голчлон хагалгаа хийх шаардлагатай болдог гэдгийг мөн хэлсэн. Нөгөө талаас зөөлөн эдийн шөрмөс, мэдрэл, булчин, судас зэрэгт гэмтэл үүсэхэд хаван хавдар үүсээд, эсвэл жижиг хэмжээний судас тасарсны улмаас шингэн хуримтлагдаад тэжээлт орчин буюу бактери үржих боломж бүрддэг ажээ.

Манайхан их хэнэггүй талдаа. Хар цайнд дүрээд явж байтал болно доо гэдэг. Гэтэл хүндрэл үүсээд хордлого өгч, зүссэн  ч эмчилгээний явц удаашраад ирвэл тайрахаас өөр аргагүйд хүрдэг. Тэр байтугай амь насаа алдаж байсан тохиолдол ч бий гэнэ. 

Номыг нь үзэж ногоотой шөлийг нь ууна гэдэг шиг бид бүхний төлөө ажилладаг эмнэлгийн байгууллагаас ингэж анхааруулаад байхад нэгийг бодох бус уу. За яахав залуу насандаа гараа гэмтээлээ гээд би юугаараа хохирох юм гэж бодож болох ч алсдаа хор уршиг илрэх тохиолдлууд цөөнгүй шүү дээ.

Энд нэмж хэлэхэд бидний дунд бараг л уламжлал болох шахсан хэд хэдэн зүйл байна. Тэр нь юу гэхээр эрэгтэй хүний далайсан гар буцдаггүй гэх мэтчилэн хээв нэг ингэх л ёстой гэсэн сэтгэгдэл төрүүлдэг үгс цөөнгүй байх юм. Ингэж   хэн нэгнийхээ шарыг малтах, эсвэл урам зориг өгч байна гэж эндүүрч нэгнийгээ гэмтээнэ гэдэг юу л бол.  Гэхдээ сэтгүүлч миний бие та бүхэнд энэ зөв, тэр буруу гэхийг хүссэнгүй гагцхүү танд нэг өдөр учирч болох эрсдэлийг сануулж бичсэн нь энэ.

Эх сурвалж: Монголын мэдээ сонин

2023 оны нэгдүгээр сарын 27. Баасан. №014 (5742)