Манай сонин долоо хоног бүрийн баасан гарагт нийгмийн даатгалын үйлчилгээ, түүний талаархи түгээмэл асуулт хариултын буланг Японы олон улсын хамтын ажиллагааны байгууллага /ЖАЙКА/-ын Монгол Улсад хэрэгжүүлж буй Нийгмийн даатгалын үйл ажиллагааны чадавхийг бэхжүүлэх төслийн мэргэжилтнүүдтэй хамтран бэлтгэн хүргэж байгаа билээ. Уншигчдын төдийлөн мэддэггүй ч, заавал мэдэж байх ёстой, мөн манай улсын тэтгэврийн тогтолцоонд нутагшуулж болохуйц түгээмэл асуултад Нийгмийн даатгалын үйл ажиллагааны чадавхийг бэхжүүлэх төслийн ахлах зөвлөх Ямашита Маморү хариулж байна.

-Аливаа эрсдэл тохиолдох үед шимтгэл төлсөн хүн л ашгийг нь хүртэнэ гэх даатгалын зарчмыг ойлгож байна. Гэтэл тэтгэврийн систем дөнгөж бий болох үед аль хэдийнэ өндөр насанд хүрчихсэн байсан иргэд  НД-д хамрагдаж,  шимтгэл төлөх боломжгүй байсан байх. Тэдгээр хүмүүс тэтгэвэр авч чадахгүй нь харамсалтай байсан болов уу?

-Тэтгэвэр нь гэмтэж бэртэх, нас барах болон  өндөр насласны улмаас орлого буурах үед орлогын баталгаа болдог. Тиймээс шинээр тэтгэврийн системийг  бий болгох үед аль хэдийнэ тэтгэврийн насанд хүрсэн иргэд нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөх боломжгүй, бас тэтгэвэр авч чадахгүй болсон юм. Үүнийг шийдсэн Японы туршлагыг цухас танилцуулъя.

1961 онд Японд оршин сууж буй бүх хүнийг албан журмаар хамруулах Улсын тэтгэврийн системийг бий болгосон. Энэ нь 20-60 нас хүртэлх бүх хүн сар тутамд тодорхой шимтгэл төлж, 65 наснаас сар бүр тогтсон хэмжээтэй тэтгэвэр авах систем байлаа.

Хөдөлмөр эрхлэгчдэд зориулагдсан тэтгэвэр сар бүр авдаг цалингийнхаа тодорхой хувийг шимтгэл болгож төлдөг байсан бол Улсын тэтгэвэрийн систем нь сар бүр тодорхой шимтгэлийг төлөх талаар тусгасан байсан. Харин өндөр насны тэтгэвэр олгох шалгуурыг 25-аас дээш жил шимтгэл төлсөн байх ёстой гэж заасан байв. Ингэхдээ 40 жил бүтэн төлсөн хүн тэтгэвэрээ  бүрэн хэмжээгээр нь, харин 40 жил хүрэхгүй хугацаанд төлсөн иргэн  шимтгэл төлсөн нийт сарынхаа тоог 480 (40 жил буюу 480 сар)-д хуваасантай тэнцэх хэмжээний тэтгэвэр авдаг байжээ. Нөгөө талаар, Улсын тэтгэврийн систем хэрэгжиж эхлэх үед хэдийнэ тодорхой хугацаанд ажилласан хүн дахиад 25 жил шимтгэл төлсөн байх ёстой гэх шалгуурыг хангаж чадахгүй. Тиймээс тухайн үеийн  31-ээс дээш насныханд зориулан “25 жил” гэсэн хугацааг богиносгох арга хэмжээ авсан байдаг. Харин аль хэдийнэ өндөр насалсан хүн шимтгэл төлөх боломжгүй учраас шимтгэлийн орлогоор тэтгэвэр авах боломжгүй байв.

Тэтгэврийн системд нэгдээгүй хүн ашиг хүртэхгүй гэх ерөнхий зарчим үйлчилж байсан учраас тэр. Ийм учраас улс орон, нийгмийн сайн сайхны төлөө олон жилийн турш зүтгэсэн ахмад настнуудад зориулан нийт зардлыг улсаас даах санхүүгийн үүсвэрийг бий болгож,  нас барах хүртэл нь тэтгэвэр олгосон байдаг. Тэтгэврийн хэмжээ нь 40 жил шимтгэл төлсөн хүнтэй харьцуулахад мэдээж бага. Гэхдээ энэ мэтээр гарч буй асуудал бүрийг оновчтой шийдвэрлэсний дүнд “Өндөр насанд хүрсэн хойноо улсаас тэтгэвэр авахын тулд залуу насандаа НД-ын шимтгэлээ төлөх хэрэгтэй” гэх ухагдахуун илүү өргөн цар хүрээг хамарч чадсан гэж хэлж болно.