Монгол Улсын Үндсэн хуульд  үндэс, угсаа, хэл, арьсны өнгө, хүйс, нийгмийн гарал байдал, хөрөнгө чинээ, эрхэлсэн ажил албан тушаал, шашин шүтлэг, үзэл бодол боловсролоор ялгаварлагдахгүйгээр 18 нас хүрсэн иргэн бүр сонгуульд оролцох эрхтэй гэж заасан байдаг. Гэсэн ч, энэ сарын 19-ний өдөр орон даяар явагдсан сум, орон нутгийн сонгуульд нэг хэсэг нөхдүүд эрхээ эдэлж, сонголтоо хийж чадсангүй, хаалганы цаана үлдлээ.

Учир нь хөдөө, орон нутгаас аймаг, нийслэл дэх их, дээд сургуульд  суралцахаар ирсэн 160 гаруй мянган оюутан Улаанбаатар хотод бүртгэлгүй учраас саналаа өгөх боломжоо хязгаарлуулсан гэж хэлж болно. Үнэндээ залуус хариуцлагагүй, хайнга гэж шүүмжлэхээсээ өмнө нэг удаа тэдний оронд өөрсдийгөө тавиад үзээрэй.

Тэдэнд сонгуульд оролцож саналаа өгөх боломжийг нь төр засаг олгосон бил үү.  Энэ жил улсын хэмжээнд 100 их, дээд сургууль, коллежид 164500 оюутан суралцаж буй бөгөөд тэдний ихэнх нь хөдөө, орон нутгаас дээд боловсрол эзэмшихээр нийслэлд хүрэлцэн ирсэн байх аж. 

Сонгуулийн өдөр бүх нийтээрээ амарсан хэдий ч, харьяаллын дагуу сонгуульд саналаа өгөхийн тулд хаа байсан баруун хязгаар руу зорчих оюутан байхгүй гэдэг нь хэнд ч ойлгомжтой.  Хэрэв манай улс хүний эрхийг дээдэлдэг улс мөн л юм бол ядаж тэдэнд түр үнэмлэх ч болтугай олгоод, сонгуульд оролцуулах байлаа.  Гэтэл тэднийг аль хэдийнэ сонгогчийн тооноос хасчихжээ.

“Хүн биш оюутан” гэх шог үг байдаг даа. Хэдий шог үг ч гэлээ, яг ийм байдал саяын сонгуулиар өрнөчихлөө. Хууль тогтоох дээд байгууллагын гишүүдийг сонгох сонгууль энэ жил зургадугаар сарын 29-нд таарсан. Тэр үед хичээл, сургууль амарчихсан байсан болохоор ч тэр үү сонгуулийн ирц бүрдсэн үзүүлэлттэй байлаа. 

Харин орон нутгийн сонгуулиар ямар зохицуулалт хийв.  Ажил эрхэлдэг иргэдэд нэг өдрийн амралт өгч, сонгуульд оролцох боломжийг олгосноос хэтэрсэнгүй. Хөдөө орон нутгийн харъяат оюутнууд хөсөр хаягдлаа. Нөгөө Үндсэн хуульд заасан нийгмийн гарал байдал, эрхэлсэн албан тушаалаар ялгаварлалгүйгээр иргэн бүрийг сонгуульд оролцуулна гэх заалт яасан бэ. 

Энэ мэт асуудлаа шийдэж, сонгуульд оролцох боломж нөхцлийг нь иргэндээ олгоогүй атлаа  сонгуулийн ирц бүрдсэнгүй, залуус идэвхгүй байлаа гэж гоншигонож суух нь зөв үү. Хэний буруу, хэний хайхрамжгүй байдлын улмаас энэ удаагийн орон нутгийн сонгуулийн ирц бүрдэлгүй нэмэлт санал хураалт явуулах байдалд хүрсэн бэ гэдгийг эрх баригчид өөрсдөөсөө асууж,  буруутныг дотроосоо хайвал яасан юм.

Орон нутгийн сонгуулийг зохион байгуулахад төсвөөс 13.9 тэрбум төгрөг зарцуулсан. 650 хүүхдийн багтаамжтай дөрвөн сургууль барих хэмжээний мөнгө. Ийм хөрөнгийг салхинд хийсгэсэн хүн нь эрх баригчид өөрсдөө биш үү.  Оюутнууд ч үүргээ биелүүлж сонгуульд оролцох эрхтэй. Харин энэ боломжоор нь хангаад өгчихсөн бол, ядаж түр үнэмлэх ч болтугай олгож, тэднийг саналаа өгөх эрхээр нь хангасан бол нэмэлт санал хураалт гэж мөнгө үрэх шаардлага гарахгүй л байсан болов уу.