• Эхлэл
  • Цаг агаар
  • Валют ханш
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Үзэл бодол
  • Спорт
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • Энтертайнмэнт
  • Зурхай



Д.Ганмаа: Эмнэлэг төвтэй тогтолцоо биш эрүүл байлгах бодлого чухал байна

УИХ-ын гишүүн Д.Ганмаатай цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.

 

-УИХ-ын хаврын ээлжит чуулган өндөрлөх гээд гишүүд завгүй байна. Энэ хаврын чуулганы онцлог юу  байв.  Таны өргөн барьсан эрүүл мэндийн салбартай холбоотой хуулийн төслийг хэлэлцэхийг дэмжих шиг боллоо.  Энэ талаар яриагаа эхэлье?

 –Хаврын чуулганы сүүлийн долоо хоног эхэллээ. Энэ удаагийн парламент салбар бүрийн төлөөллөөс бүрдсэнээрээ  онцлог юм. Ингэснээр хуулийн төсөл өргөн барих, хэлэлцэх, шийдвэрлэх үйл явц өмнөхөөсөө илүү ул суурьтай, судалгаатай болж байна. Хуулийн төслүүд чуулганы босгыг амархан давдаг байдал өөрчлөгдөж байна. Байнгын хороод ч илүү мэргэжлийн түвшинд асуудлаа хэлэлцэж, нарийвчлан авч үздэг болсон нь давуу талтай. Саяхан би Дундговь аймгийн зарим суманд очиж ажиллаад ирлээ.  Иргэд маань “УИХ-ын гишүүдийн тоог 126 болгосон нь зөв байсан уу” гэж их асууж байна. Цөөн гишүүнтэй байх нь асуудлыг шийдэхдээ нөлөөлөлд өртөх, ашиг сонирхлын зөрчил үүсэх зэрэг эрсдэлтэй байсан.

Харин энэ парламентад олон намууд, салбар бүрийн төлөөлөл байснаараа асуудлыг олон талаас нь авч үзэн, мэргэжлийн түвшинд хэлэлцэх боломж илүү бүрдсэн. Мэдээж сул тал ч бий. Мэтгэлцээнээс илүү маргаан, улстөржилт  илүү ажиглагдах болсон. Туршлагатай гишүүд маань ирэх намрын чуулганаас эхлээд улс төрийн нөхцөл байдал илүү ээдрээтэй болно гэж ярьж байна.  Ер нь цаашид УИХ-ын чуулганы дэгийг шинэчилж, жинхэнэ мэтгэлцээний хэлбэрийг төлөвшүүлэх шаардлагатай. Одоогийн байдлаар гишүүд нэг, гурван минутын хугацаанд ээлжлэн асуулт асууж, хариулт авч байгаа нь асуудлыг гүнзгий хэлэлцэх боломжийг хязгаарлаж байна. Харин илүү урт хугацаатай, жишээлбэл зургаа, арван минутын хугацаатай мэтгэлцээний горимоор явбал бодит хэлэлцүүлэг болно гэж боддог.

-Та эрүүл мэндийн салбарыг төлөөлдөг гишүүн. Төрөөс энэ салбарт хэрэгжүүлж байгаа бодлого, хууль эрх зүйн орчныг хэрхэн дүгнэдэг вэ?

-Би Эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээний тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг өргөн барьсан. Төслийг хоёр жилийн хугацаанд боловсруулж, 700 гаруй хуудас бүхий баримт бичиг болсон. Монгол Улсын эрүүл мэндийн тогтолцоо олон жилийн турш төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгийн үед бий болсон бүтэц, зохион байгуулалтаар явж ирсэн. Тухайн үед хэдэн эмчтэй байх, хэдэн эмнэлэг, хэдэн ортой байх, хүн амын байршлыг хүртэл төвлөрсөн байдлаар төлөвлөж, эмнэлэг төвтэй тогтолцоог бүрдүүлсэн. Харин сүүлийн 30 гаруй жилийн хугацаанд нийгэм, эдийн засгийн тогтолцоо үндсээрээ өөрчлөгдсөн. Банк, санхүү зэрэг олон салбар бүрэн шинэчлэгдсэн атлаа эрүүл мэндийн салбарын бүтэц төдийлөн өөрчлөгдөөгүй.

Гэтэл өвчлөлийн бүтэц ч өөр болсон байгаа. Өмнө нь хурц халдварт өвчин давамгайлдаг байсан бол өнөөдөр архаг өвчин зонхилох болсон. Хүн амын насжилт нэмэгдэж, урт хугацааны асаргаа, сэргээн засах болон гэрийн тусламж үйлчилгээний хэрэгцээ эрс өссөн. Гэтэл эрүүл мэндийн тогтолцоо маань эмнэлэг төвтэй хэвээрээ байсаар л байна. Олон барилга барих, эмнэлгийн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэхэд төвлөрөхөөс илүүтэй иргэдээ эрүүл байлгах, өвчлөхөөс нь өмнө урьдчилан сэргийлэх бодлого хэрэгтэй. Цар тахлын дараа буюу  2022 оноос эхлэн олон улсад “Хэнийг ч орхигдуулахгүй” гэсэн бодлогыг хэрэгжүүлж эхэлсэн. Энэ бодлогын үндэс нь хүн төвтэй, нэгдмэл эрүүл мэндийн тогтолцоо юм. Өөрөөр хэлбэл, эрүүл мэндийн үйлчилгээ эмнэлгээр эхэлж, эмнэлгээр дуусах биш, тухайн хүнийг өвдөхөөс нь өмнө, өвдсөн үед нь, эмчилгээний дараа ч тасралтгүй дэмжих тогтолцоог улс орнууд бий болгож байгаа.  Жишээлбэл, хүн эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлээд гарсны дараа үйлчилгээ нь дуусах ёсгүй. Цаашид бүрэн эдгэрэх үү, архаг өвчтэй болох уу, сэргээн засах эмчилгээ хэрэгтэй юу, урт хугацааны асаргаа шаардлагатай юу, нийгэмдээ эргэн бие даан амьдрахад ямар дэмжлэг хэрэгтэй вэ гэдгийг цогцоор нь авч үздэг тогтолцоо байх ёстой. Эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээний тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийн гол үзэл баримтлал энэ юм. УИХ хэлэлцэхийг дэмжсэн бөгөөд намрын чуулганаар ажлын хэсэг байгуулж, эцэслэн батлах төлөвтэй байна.

-Та эмийн чанар үнэтэй холбоотой хуулийн төсөл өргөн барьж, D-parliament.mn-д байршуулсан байсан.  Энэ ямар учиртай төсөл вэ?

-Эмийн асуудалтай холбоотой хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг боловсруулаад Засгийн газарт саналаа хүргүүлсэн. Эмийн бүртгэлийн тогтолцоог шинэчлэхэд чиглэж байгаа юм.  Өөрөөр хэлбэл, олон улсын эмнэл зүйн удирдамжид тулгуурлан аюулгүй байдал, чанар, үр нөлөө нь бүрэн нотлогдсон, өөрийн лаборатори, судалгааны багтай, өндөр шалгуур хангасан улс орнуудын баталгаажуулсан эмийг Монгол Улс шууд эмнэл зүйн удирдамжийнхаа дагуу хэрэглэх боломжийг бүрдүүлэх юм. Өнөөгийн тогтолцоонд эмийн бүртгэл олон шат дамжлагатай, хэт төвөгтэй байна. Цөөн хүн шийдвэр гаргаж, зарим эмийг бүртгэж, заримыг нь хасдаг.  Ерөнхий нэршлээр нь бус худалдааны нэрээр нь бүртгэдэг зэрэг асуудлаас шалтгаалан хүнд суртал, удаашрал, төөрөгдөл үүсэж, улмаар эмийн үнэ, хүртээмжид сөргөөр нөлөөлж байна.

Эмийн асуудлыг ярихдаа чанар, үнэ гэсэн хоёр асуудлыг хамтад нь авч үзэх ёстой. Зарим хүн эрүүл мэндийн салбарыг бүхэлд нь хувийн хэвшилд шилжүүлчихвэл асуудал шийдэгдэнэ гэж ярьдаг. Тухайлбал, эмнэлгийн үйлчилгээ төлбөртэй болж, хүн мөнгөө төлөөд шууд үйлчлүүлдэг байх ёстой гэсэн байр суурь ч байдаг. Гэвч эрүүл мэндийн салбар бол төрөөс зайлшгүй зохицуулалт хийх шаардлагатай салбар. Үүний тод жишээ нь эмийн зах зээл. Өнөөдөр эмийн худалдаа хувийн хэвшилд байгаа ч эмийн чанар, үнэ, хүртээмжийн асуудал бүрэн шийдэгдээгүй хэвээр байна.  Тиймээс энэ салбарт төрийн зохицуулалт зайлшгүй байх ёстой. Дэлхийн хамгийн либерал эдийн засагтай орнууд болох АНУ, Их Британи, Баруун Европын улсуудад хүртэл эрүүл мэнд, эмийн салбар нь төрийн хатуу зохицуулалттай байдаг.  Мөн мэндийн санхүүжилтийн тогтолцоог шинэчлэх шаардлагатай гэж үзэж байгаа. Тиймээс энэ асуудлыг нарийвчлан судлах Хянан шалгах түр хороо байгуулах санал гаргасан.

-Хаврын чуулган улс төрийн хувьд нэлээд маргаан талцал, хуваагдалтай  байлаа. Энэ маргаан дунд та зарчим баримталж, асуудалд хандаж байв?

-Надад харьцангуй амар байсан. Учир нь би анхнаасаа том зорилготой улс төрд орж ирсэн хүн. Би дэлхийн хэмжээний өрсөлдөөн дунд ажиллаж, Харвардын их сургуульд олон жил ажилласан. Тэнд хүрэхийн тулд бүх зүйлээ зориулсан. Ар тал, танил талын дэмжлэггүйгээр өөрийн хөдөлмөрөөр тэр орчинд ажилласан хүн. Тиймээс тэр ажлаа орхиод Монголдоо ирнэ гэдэг миний хувьд маш том шийдвэр байсан. Амьдралынхаа хамгийн идэвхтэй он жилүүдийг зориулсан ажлаа, цаашдын карьер, бүр тэтгэврийн нөхцөлдөө хүртэл нөлөөлөх боломжоо орхиод ирсэн. Яагаад гэвэл надад Монголын эрүүл мэндийн салбарын тогтолцоог шинэчлэхэд хувь нэмрээ оруулах амбийц байсан.

Сүүлийн 30 гаруй жилийн хугацаанд манай улс олон өөрчлөлтийг туулсан. Гэхдээ эрүүл мэндийн салбар социализмын үеийн тогтолцоогоо бүрэн халж чадаагүй.  Энэ салбар маань хоёр өөр тогтолцооны дунд үлдчихсэн байна. Үүний улмаас эцсийн зорилго болох иргэдээ эрүүл, чанартай амьдруулах бодлого төдийлөн хэрэгжиж чадахгүй байна. Би саяхан Дундговь аймгийн найман суманд ажиллаад ирсэн. Тэнд очиход элэгний өөхлөлт, архаг нойр булчирхайн үрэвсэл зэрэг өвчлөл түгээмэл байгааг харлаа. Эдгээр өвчин удаан хугацаанд эмчлэгдэхгүй явбал элэг, нойр булчирхайн хавдарт шилжих эрсдэл өндөр байдаг. Тиймээс бид өвчин хүндрэхээс өмнө эрт илрүүлж, урьдчилан сэргийлэх тогтолцоогоо бодитоор хэрэгжүүлэх ёстой. Үүнээс гадна иргэдэд эрүүл мэндийн боловсрол олгох ажил маш чухал байна. Яагаад эслэгтэй хүнс хэрэглэх ёстой вэ.  Архи, тамхи, буруу хооллолт ямар эрсдэл дагуулдаг вэ, эрүүл амьдралын хэв маягийг хэрхэн хэвшүүлэх вэ гэдэг суурь мэдлэгийг хүргэх шаардлагатай.

Гуравхан сая  хүн амтай, хүн амынх нь тал орчим нь Улаанбаатар хотод төвлөрсөн, дундаж нас нь залуу байгаа атлаа хавдрын өвчлөл өндөр, архи, тамхины хэрэглээгээр дэлхийд дээгүүрт орж байна. Залуу хүмүүс хүртэл зүрх судасны өвчнөөр нас барж байгаа нь үнэхээр анхаарах асуудал. Тиймээс эрүүл мэндийн салбарын шинэчлэлийг хамгийн түрүүнд тавьж ажилладаг. Энэ зорилгыг дэмжиж байгаа хэнтэй ч хамтарч ажиллахад бэлэн байна. Миний шийдвэр гаргах зарчим ч ийм л энгийн. Иргэдийн эрүүл мэндэд бодитой үр дүн авчрах бодлогыг дэмжинэ. Энэ зорилго маань тодорхой учраас улс төрийн нөхцөл байдалд төдийлөн төөрөхгүй, шийдвэрээ гаргах нь амар байдаг.

-Энэ чуулганы хугацаанд УИХ-ын гишүүдийн ёс зүй, парламентын нэр хүндийн асуудал нэлээд яригдлаа. Та энэ асуудалд ямар байр суурьтай байдаг вэ?

-Өнөөдрийн нөхцөл байдлыг цаг хугацааных нь хувьд харж дүгнэх хэрэгтэй. 126 гишүүнтэй парламент бүрдээд хоёр жил боллоо. Энэ хугацаанд гурван Засгийн газар, гурван өөр Ерөнхий сайдтай боллоо. Засгийн газрын өөрчлөлтийн үед улс төрийн өрсөлдөөн ширүүсэж, нэг тал нь нөгөөгөө шүүмжилж, алдаа дутагдлыг нь хамгийн хүчтэй ярьдаг. Энэ үйл явцад УИХ-ын гишүүд хүссэн, хүсээгүй татагдан оролцдог. Үүний улмаас олон нийтэд парламент байнга хэрүүл, маргаан хийдэг мэт сэтгэгдэл төрөх болсон. Харин иргэдийн хувьд тэр улс төрийн маргаанаас илүү бодит үр дүн хүлээж байгаа. Салбар бүрийн төлөөлөлтэй парламент бүрдсэн учраас томоохон төслүүдээ хөдөлгөж, шаардлагатай шийдвэрүүдээ гаргаж, ойлголцож ажиллаад, авлига, хулгайн асуудлуудаа шуурхай шийдвэрлэн, улсын хөгжлийг урагшлуулахыг хүмүүс хүсэж байгаа. Гэтэл сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд улс төрийн хэрүүл давамгайлсан учраас иргэдэд тийм сэтгэгдэл төрсөн байхыг үгүйсгэхгүй. Одоо сонгуулийн мөчлөг ч ойртож байна. Тиймээс парламент нэгдсэн байр суурьтайгаар томоохон шийдвэрүүдээ богино хугацаанд гаргаж, бодит үр дүнтэй ажиллах хэрэгтэй.

-Тамхины хяналтын тухай хуулийн төсөл нийгэмд маргаан дагуулж байна. Янжуур тамхи, электрон тамхи гэсэн талцал парламентад ч байна?

-Дэлхий нийт тамхин бүтээгдэхүүнийг хоёр үндсэн үзүүлэлтээр үнэлдэг. Нэгдүгээрт, шаталт үүсэж байгаа эсэх.  Хоёрдугаарт, никотины агууламж буюу донтуулах нөлөөгөөр нь авч үздэг. Тамхийг асааж шатаах үед утаа үүсдэг. Тэр шаталтын явцад хүний биед хортой, хорт хавдар үүсгэгч олон төрлийн бодис ялгардаг нь шинжлэх ухаанаар бүрэн тогтоогдсон. Эдгээр нь олон улсын ангиллаар хамгийн өндөр эрсдэлтэй хавдар үүсгэгч бодисын бүлэгт багтдаг. Тиймээс олон улс тамхинд өндөр татвар ногдуулж, хэрэглээг нь аль болох бууруулах бодлого баримталдаг. Харин нөгөө талд нь никотин буюу донтуулах бодисын асуудал бий. Никотин хүнийг донтуулдаг. Донтох тусам хэрэглээ нэмэгдэж, улмаар илүү хүчтэй донтох эрсдэл үүсдэг. Тиймээс олон улс никотины агууламжийг ч мөн татвар, зохицуулалтын бодлогоор хязгаарладаг.

Монгол Улс шаталтад суурилсан зохицуулалт хийх үү, никотины агууламжаар нь зохицуулах уу, эсвэл хамтад нь авч үзэх үү гэдгээ бодлогын түвшинд шийдэх шаардлагатай. Үүний дараа татварын тогтолцоогоо шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр боловсруулах ёстой. Мэдээж татварыг огцом өсгөхөд хууль бус худалдаа, далд зах зээл нэмэгдэх эрсдэл бий. Иймээс маш нарийн тооцоо шаарддаг. Гэхдээ судалгаануудыг харахад Монгол Улсад тамхины татвар олон жилийн турш инфляцтайгаа уялдаагүйгээс бодит үнэ нь төдийлөн өсөөгүй, зарим талаар бүр хямдарсан үр нөлөөтэй болсон байна. Нөгөө талаар дэлхийд маш том тамхины компаниуд бий. Янжуур, электрон тамхи үйлдвэрлэгчдийн аль аль нь асар их хөрөнгө, нөлөөтэй. Тэдний эсрэг нийгмийн эрүүл мэндийн судлаачид, эрдэмтэд ажилладаг. Санхүүгийн боломжийн хувьд энэ хоёр талын хүч тэнцүү биш.

Тиймээс олон нийтэд үнэн зөв мэдээллийг ойлгомжтой хүргэх нь маш чухал. Энэ хоёр төрлийн аль аль нь эрүүл мэндэд хортой бүтээгдэхүүн. Аль болох хэрэглээг нь бууруулж, хүмүүсийг тамхинаас гаргах нь хамгийн зөв бодлого гэж үздэг. Тамхины утаанд агуулагдах хорт бодисууд судасны хананд нөлөөлж, судас хатуурах, цус өтгөрөх, улмаар зүрх судасны өвчин, тархины харвалт, бөөрний өвчин зэрэг олон архаг өвчний эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. Монголчуудын хооллолт, агаарын бохирдол зэрэг бусад эрсдэлт хүчин зүйлтэй хавсарснаар энэ эрсдэл улам нэмэгддэг. Насанд хүрсэн хүмүүсийн хувьд тамхинаас гарахад никотин орлуулах эмчилгээ болон бусад арга хэрэглэж болох талаар олон улсын янз бүрийн туршлага бий. Харин хүүхэд, өсвөр насныхны асуудал өөр. Хүний тархи ойролцоогоор 25 нас хүртлээ бүрэн хөгждөггүй учраас амт, үнэртэй электрон тамхи зэрэг бүтээгдэхүүнд илүү амархан татагдаж, донтох эрсдэл өндөр байдаг.

Тиймээс энэ асуудлыг зөвхөн хууль, татварын өнцгөөс бус, шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, иргэдэд ойлгомжтой хэлээр тайлбарлаж, эрүүл мэндийн боловсролтой нь хамтатган авч үзэх шаардлагатай гэж боддог. Үгүй бол хүмүүс “Электрон тамхи уу, янжуур уу” гэсэн маргаанд талцаад, бодлогын гол зорилго болох тамхины хэрэглээг бууруулах асуудал хоёрдугаарт тавигдах эрсдэлтэй.

-Мансууруулах болон сэтгэцэд нөлөөлөх бодистой холбоотой хуулийн төслийг мөн парламент хэлэлцэж байгаа. Та хуулийн төсөлд ямар байр суурьтай байна вэ. Ялын бодлогыг чангаруулж байгаа гэсэн?

-Ялын бодлогыг хатуу байлгах нь зөв гэж үздэг. Хар тамхины асуудал бол энгийн иргэд хоорондоо шууд хэрэглээд, эсвэл дамжуулаад явдаг зүйл биш. Үүний ард заавал зохион байгуулалттай, санхүүгийн чадалтай, бүтэцтэй бүлэглэлүүд байдаг. Тэд маш нууц сүлжээгээр, ихэвчлэн ил харагдахгүй цахим орчин, “dark web” зэрэг хаалттай сувгуудаар үйл ажиллагаа явуулдаг. Тиймээс энэ төрлийн гэмт хэрэгтэй тэмцэхдээ жирийн хууль сахиулах аргаас гадна тусгай зохион байгуулалттай, нарийн мэргэжлийн нэгжүүд ажиллах шаардлагатай.

Сургуулийн орчинд хүртэл нөлөөлж байгаа тул урьдчилан сэргийлэх ажлыг эрт үеэс хийх шаардлагатай. Хуулийн төсөлд эерэг талууд ч байна. Тухайлбал, донтолттой холбоотой асуудалд эмнэлгийн тусламж үйлчилгээ, эмч, сувилагчдын оролцоо, донтолтоос гаргах болон нийгэмшүүлэх чиглэлийн зохицуулалтууд тодорхой хэмжээнд тусгагдсан байна. Ерөнхийдөө нэлээд өргөн хүрээтэй, чухал хууль. Гэхдээ хэрэгжилтийн түвшинд маш сайн зохион байгуулалт, нарийн хяналт шаардлагатай. Үгүй бол зөвхөн цаасан дээрх зохицуулалт болж үлдэх эрсдэлтэй гэж харж байна.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2026 ОНЫ ЗУРГААДУГААР САРЫН 30. МЯГМАР ГАРАГ. № 123 (7865)

 

Хуурамч мэдээлэл хаа сайгүй тархах болсон энэ үед баримттай, эх сурвалжтай, үнэн бодитой мэдээллийг “Зууны мэдээ” сониноос аваарай.

Үнэн мэдээллийг хамтдаа хамгаалцгаая.

Бие даасан сэтгүүл зүйг дэмжин "Зууны мэдээ" захиалаарай. www.zuuniimedee.mn

    ХУВААЛЦАХ ЖИРГЭХ


МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй
С.Бямбацогт: Парламентад суудалтай намуудын дарга нарыг оролцуулсан ойлголцол, зөвшилцлийн Зөвлөлийг байгуулж ажиллана
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөв
М.Нарантуяа-Нара: Энэ танхимд Ерөнхийлөгч орж ирэхээр яагаад бүгд "гөлөг" болчихдог юм бэ



Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.





  • Эхлэл
  • Цаг агаар
  • Валют ханш
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Үзэл бодол
  • Спорт
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • Энтертайнмэнт
  • Зурхай



Д.Ганмаа: Эмнэлэг төвтэй тогтолцоо биш эрүүл байлгах бодлого чухал байна

УИХ-ын гишүүн Д.Ганмаатай цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.

 

-УИХ-ын хаврын ээлжит чуулган өндөрлөх гээд гишүүд завгүй байна. Энэ хаврын чуулганы онцлог юу  байв.  Таны өргөн барьсан эрүүл мэндийн салбартай холбоотой хуулийн төслийг хэлэлцэхийг дэмжих шиг боллоо.  Энэ талаар яриагаа эхэлье?

 –Хаврын чуулганы сүүлийн долоо хоног эхэллээ. Энэ удаагийн парламент салбар бүрийн төлөөллөөс бүрдсэнээрээ  онцлог юм. Ингэснээр хуулийн төсөл өргөн барих, хэлэлцэх, шийдвэрлэх үйл явц өмнөхөөсөө илүү ул суурьтай, судалгаатай болж байна. Хуулийн төслүүд чуулганы босгыг амархан давдаг байдал өөрчлөгдөж байна. Байнгын хороод ч илүү мэргэжлийн түвшинд асуудлаа хэлэлцэж, нарийвчлан авч үздэг болсон нь давуу талтай. Саяхан би Дундговь аймгийн зарим суманд очиж ажиллаад ирлээ.  Иргэд маань “УИХ-ын гишүүдийн тоог 126 болгосон нь зөв байсан уу” гэж их асууж байна. Цөөн гишүүнтэй байх нь асуудлыг шийдэхдээ нөлөөлөлд өртөх, ашиг сонирхлын зөрчил үүсэх зэрэг эрсдэлтэй байсан.

Харин энэ парламентад олон намууд, салбар бүрийн төлөөлөл байснаараа асуудлыг олон талаас нь авч үзэн, мэргэжлийн түвшинд хэлэлцэх боломж илүү бүрдсэн. Мэдээж сул тал ч бий. Мэтгэлцээнээс илүү маргаан, улстөржилт  илүү ажиглагдах болсон. Туршлагатай гишүүд маань ирэх намрын чуулганаас эхлээд улс төрийн нөхцөл байдал илүү ээдрээтэй болно гэж ярьж байна.  Ер нь цаашид УИХ-ын чуулганы дэгийг шинэчилж, жинхэнэ мэтгэлцээний хэлбэрийг төлөвшүүлэх шаардлагатай. Одоогийн байдлаар гишүүд нэг, гурван минутын хугацаанд ээлжлэн асуулт асууж, хариулт авч байгаа нь асуудлыг гүнзгий хэлэлцэх боломжийг хязгаарлаж байна. Харин илүү урт хугацаатай, жишээлбэл зургаа, арван минутын хугацаатай мэтгэлцээний горимоор явбал бодит хэлэлцүүлэг болно гэж боддог.

-Та эрүүл мэндийн салбарыг төлөөлдөг гишүүн. Төрөөс энэ салбарт хэрэгжүүлж байгаа бодлого, хууль эрх зүйн орчныг хэрхэн дүгнэдэг вэ?

-Би Эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээний тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг өргөн барьсан. Төслийг хоёр жилийн хугацаанд боловсруулж, 700 гаруй хуудас бүхий баримт бичиг болсон. Монгол Улсын эрүүл мэндийн тогтолцоо олон жилийн турш төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгийн үед бий болсон бүтэц, зохион байгуулалтаар явж ирсэн. Тухайн үед хэдэн эмчтэй байх, хэдэн эмнэлэг, хэдэн ортой байх, хүн амын байршлыг хүртэл төвлөрсөн байдлаар төлөвлөж, эмнэлэг төвтэй тогтолцоог бүрдүүлсэн. Харин сүүлийн 30 гаруй жилийн хугацаанд нийгэм, эдийн засгийн тогтолцоо үндсээрээ өөрчлөгдсөн. Банк, санхүү зэрэг олон салбар бүрэн шинэчлэгдсэн атлаа эрүүл мэндийн салбарын бүтэц төдийлөн өөрчлөгдөөгүй.

Гэтэл өвчлөлийн бүтэц ч өөр болсон байгаа. Өмнө нь хурц халдварт өвчин давамгайлдаг байсан бол өнөөдөр архаг өвчин зонхилох болсон. Хүн амын насжилт нэмэгдэж, урт хугацааны асаргаа, сэргээн засах болон гэрийн тусламж үйлчилгээний хэрэгцээ эрс өссөн. Гэтэл эрүүл мэндийн тогтолцоо маань эмнэлэг төвтэй хэвээрээ байсаар л байна. Олон барилга барих, эмнэлгийн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэхэд төвлөрөхөөс илүүтэй иргэдээ эрүүл байлгах, өвчлөхөөс нь өмнө урьдчилан сэргийлэх бодлого хэрэгтэй. Цар тахлын дараа буюу  2022 оноос эхлэн олон улсад “Хэнийг ч орхигдуулахгүй” гэсэн бодлогыг хэрэгжүүлж эхэлсэн. Энэ бодлогын үндэс нь хүн төвтэй, нэгдмэл эрүүл мэндийн тогтолцоо юм. Өөрөөр хэлбэл, эрүүл мэндийн үйлчилгээ эмнэлгээр эхэлж, эмнэлгээр дуусах биш, тухайн хүнийг өвдөхөөс нь өмнө, өвдсөн үед нь, эмчилгээний дараа ч тасралтгүй дэмжих тогтолцоог улс орнууд бий болгож байгаа.  Жишээлбэл, хүн эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлээд гарсны дараа үйлчилгээ нь дуусах ёсгүй. Цаашид бүрэн эдгэрэх үү, архаг өвчтэй болох уу, сэргээн засах эмчилгээ хэрэгтэй юу, урт хугацааны асаргаа шаардлагатай юу, нийгэмдээ эргэн бие даан амьдрахад ямар дэмжлэг хэрэгтэй вэ гэдгийг цогцоор нь авч үздэг тогтолцоо байх ёстой. Эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээний тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийн гол үзэл баримтлал энэ юм. УИХ хэлэлцэхийг дэмжсэн бөгөөд намрын чуулганаар ажлын хэсэг байгуулж, эцэслэн батлах төлөвтэй байна.

-Та эмийн чанар үнэтэй холбоотой хуулийн төсөл өргөн барьж, D-parliament.mn-д байршуулсан байсан.  Энэ ямар учиртай төсөл вэ?

-Эмийн асуудалтай холбоотой хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг боловсруулаад Засгийн газарт саналаа хүргүүлсэн. Эмийн бүртгэлийн тогтолцоог шинэчлэхэд чиглэж байгаа юм.  Өөрөөр хэлбэл, олон улсын эмнэл зүйн удирдамжид тулгуурлан аюулгүй байдал, чанар, үр нөлөө нь бүрэн нотлогдсон, өөрийн лаборатори, судалгааны багтай, өндөр шалгуур хангасан улс орнуудын баталгаажуулсан эмийг Монгол Улс шууд эмнэл зүйн удирдамжийнхаа дагуу хэрэглэх боломжийг бүрдүүлэх юм. Өнөөгийн тогтолцоонд эмийн бүртгэл олон шат дамжлагатай, хэт төвөгтэй байна. Цөөн хүн шийдвэр гаргаж, зарим эмийг бүртгэж, заримыг нь хасдаг.  Ерөнхий нэршлээр нь бус худалдааны нэрээр нь бүртгэдэг зэрэг асуудлаас шалтгаалан хүнд суртал, удаашрал, төөрөгдөл үүсэж, улмаар эмийн үнэ, хүртээмжид сөргөөр нөлөөлж байна.

Эмийн асуудлыг ярихдаа чанар, үнэ гэсэн хоёр асуудлыг хамтад нь авч үзэх ёстой. Зарим хүн эрүүл мэндийн салбарыг бүхэлд нь хувийн хэвшилд шилжүүлчихвэл асуудал шийдэгдэнэ гэж ярьдаг. Тухайлбал, эмнэлгийн үйлчилгээ төлбөртэй болж, хүн мөнгөө төлөөд шууд үйлчлүүлдэг байх ёстой гэсэн байр суурь ч байдаг. Гэвч эрүүл мэндийн салбар бол төрөөс зайлшгүй зохицуулалт хийх шаардлагатай салбар. Үүний тод жишээ нь эмийн зах зээл. Өнөөдөр эмийн худалдаа хувийн хэвшилд байгаа ч эмийн чанар, үнэ, хүртээмжийн асуудал бүрэн шийдэгдээгүй хэвээр байна.  Тиймээс энэ салбарт төрийн зохицуулалт зайлшгүй байх ёстой. Дэлхийн хамгийн либерал эдийн засагтай орнууд болох АНУ, Их Британи, Баруун Европын улсуудад хүртэл эрүүл мэнд, эмийн салбар нь төрийн хатуу зохицуулалттай байдаг.  Мөн мэндийн санхүүжилтийн тогтолцоог шинэчлэх шаардлагатай гэж үзэж байгаа. Тиймээс энэ асуудлыг нарийвчлан судлах Хянан шалгах түр хороо байгуулах санал гаргасан.

-Хаврын чуулган улс төрийн хувьд нэлээд маргаан талцал, хуваагдалтай  байлаа. Энэ маргаан дунд та зарчим баримталж, асуудалд хандаж байв?

-Надад харьцангуй амар байсан. Учир нь би анхнаасаа том зорилготой улс төрд орж ирсэн хүн. Би дэлхийн хэмжээний өрсөлдөөн дунд ажиллаж, Харвардын их сургуульд олон жил ажилласан. Тэнд хүрэхийн тулд бүх зүйлээ зориулсан. Ар тал, танил талын дэмжлэггүйгээр өөрийн хөдөлмөрөөр тэр орчинд ажилласан хүн. Тиймээс тэр ажлаа орхиод Монголдоо ирнэ гэдэг миний хувьд маш том шийдвэр байсан. Амьдралынхаа хамгийн идэвхтэй он жилүүдийг зориулсан ажлаа, цаашдын карьер, бүр тэтгэврийн нөхцөлдөө хүртэл нөлөөлөх боломжоо орхиод ирсэн. Яагаад гэвэл надад Монголын эрүүл мэндийн салбарын тогтолцоог шинэчлэхэд хувь нэмрээ оруулах амбийц байсан.

Сүүлийн 30 гаруй жилийн хугацаанд манай улс олон өөрчлөлтийг туулсан. Гэхдээ эрүүл мэндийн салбар социализмын үеийн тогтолцоогоо бүрэн халж чадаагүй.  Энэ салбар маань хоёр өөр тогтолцооны дунд үлдчихсэн байна. Үүний улмаас эцсийн зорилго болох иргэдээ эрүүл, чанартай амьдруулах бодлого төдийлөн хэрэгжиж чадахгүй байна. Би саяхан Дундговь аймгийн найман суманд ажиллаад ирсэн. Тэнд очиход элэгний өөхлөлт, архаг нойр булчирхайн үрэвсэл зэрэг өвчлөл түгээмэл байгааг харлаа. Эдгээр өвчин удаан хугацаанд эмчлэгдэхгүй явбал элэг, нойр булчирхайн хавдарт шилжих эрсдэл өндөр байдаг. Тиймээс бид өвчин хүндрэхээс өмнө эрт илрүүлж, урьдчилан сэргийлэх тогтолцоогоо бодитоор хэрэгжүүлэх ёстой. Үүнээс гадна иргэдэд эрүүл мэндийн боловсрол олгох ажил маш чухал байна. Яагаад эслэгтэй хүнс хэрэглэх ёстой вэ.  Архи, тамхи, буруу хооллолт ямар эрсдэл дагуулдаг вэ, эрүүл амьдралын хэв маягийг хэрхэн хэвшүүлэх вэ гэдэг суурь мэдлэгийг хүргэх шаардлагатай.

Гуравхан сая  хүн амтай, хүн амынх нь тал орчим нь Улаанбаатар хотод төвлөрсөн, дундаж нас нь залуу байгаа атлаа хавдрын өвчлөл өндөр, архи, тамхины хэрэглээгээр дэлхийд дээгүүрт орж байна. Залуу хүмүүс хүртэл зүрх судасны өвчнөөр нас барж байгаа нь үнэхээр анхаарах асуудал. Тиймээс эрүүл мэндийн салбарын шинэчлэлийг хамгийн түрүүнд тавьж ажилладаг. Энэ зорилгыг дэмжиж байгаа хэнтэй ч хамтарч ажиллахад бэлэн байна. Миний шийдвэр гаргах зарчим ч ийм л энгийн. Иргэдийн эрүүл мэндэд бодитой үр дүн авчрах бодлогыг дэмжинэ. Энэ зорилго маань тодорхой учраас улс төрийн нөхцөл байдалд төдийлөн төөрөхгүй, шийдвэрээ гаргах нь амар байдаг.

-Энэ чуулганы хугацаанд УИХ-ын гишүүдийн ёс зүй, парламентын нэр хүндийн асуудал нэлээд яригдлаа. Та энэ асуудалд ямар байр суурьтай байдаг вэ?

-Өнөөдрийн нөхцөл байдлыг цаг хугацааных нь хувьд харж дүгнэх хэрэгтэй. 126 гишүүнтэй парламент бүрдээд хоёр жил боллоо. Энэ хугацаанд гурван Засгийн газар, гурван өөр Ерөнхий сайдтай боллоо. Засгийн газрын өөрчлөлтийн үед улс төрийн өрсөлдөөн ширүүсэж, нэг тал нь нөгөөгөө шүүмжилж, алдаа дутагдлыг нь хамгийн хүчтэй ярьдаг. Энэ үйл явцад УИХ-ын гишүүд хүссэн, хүсээгүй татагдан оролцдог. Үүний улмаас олон нийтэд парламент байнга хэрүүл, маргаан хийдэг мэт сэтгэгдэл төрөх болсон. Харин иргэдийн хувьд тэр улс төрийн маргаанаас илүү бодит үр дүн хүлээж байгаа. Салбар бүрийн төлөөлөлтэй парламент бүрдсэн учраас томоохон төслүүдээ хөдөлгөж, шаардлагатай шийдвэрүүдээ гаргаж, ойлголцож ажиллаад, авлига, хулгайн асуудлуудаа шуурхай шийдвэрлэн, улсын хөгжлийг урагшлуулахыг хүмүүс хүсэж байгаа. Гэтэл сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд улс төрийн хэрүүл давамгайлсан учраас иргэдэд тийм сэтгэгдэл төрсөн байхыг үгүйсгэхгүй. Одоо сонгуулийн мөчлөг ч ойртож байна. Тиймээс парламент нэгдсэн байр суурьтайгаар томоохон шийдвэрүүдээ богино хугацаанд гаргаж, бодит үр дүнтэй ажиллах хэрэгтэй.

-Тамхины хяналтын тухай хуулийн төсөл нийгэмд маргаан дагуулж байна. Янжуур тамхи, электрон тамхи гэсэн талцал парламентад ч байна?

-Дэлхий нийт тамхин бүтээгдэхүүнийг хоёр үндсэн үзүүлэлтээр үнэлдэг. Нэгдүгээрт, шаталт үүсэж байгаа эсэх.  Хоёрдугаарт, никотины агууламж буюу донтуулах нөлөөгөөр нь авч үздэг. Тамхийг асааж шатаах үед утаа үүсдэг. Тэр шаталтын явцад хүний биед хортой, хорт хавдар үүсгэгч олон төрлийн бодис ялгардаг нь шинжлэх ухаанаар бүрэн тогтоогдсон. Эдгээр нь олон улсын ангиллаар хамгийн өндөр эрсдэлтэй хавдар үүсгэгч бодисын бүлэгт багтдаг. Тиймээс олон улс тамхинд өндөр татвар ногдуулж, хэрэглээг нь аль болох бууруулах бодлого баримталдаг. Харин нөгөө талд нь никотин буюу донтуулах бодисын асуудал бий. Никотин хүнийг донтуулдаг. Донтох тусам хэрэглээ нэмэгдэж, улмаар илүү хүчтэй донтох эрсдэл үүсдэг. Тиймээс олон улс никотины агууламжийг ч мөн татвар, зохицуулалтын бодлогоор хязгаарладаг.

Монгол Улс шаталтад суурилсан зохицуулалт хийх үү, никотины агууламжаар нь зохицуулах уу, эсвэл хамтад нь авч үзэх үү гэдгээ бодлогын түвшинд шийдэх шаардлагатай. Үүний дараа татварын тогтолцоогоо шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр боловсруулах ёстой. Мэдээж татварыг огцом өсгөхөд хууль бус худалдаа, далд зах зээл нэмэгдэх эрсдэл бий. Иймээс маш нарийн тооцоо шаарддаг. Гэхдээ судалгаануудыг харахад Монгол Улсад тамхины татвар олон жилийн турш инфляцтайгаа уялдаагүйгээс бодит үнэ нь төдийлөн өсөөгүй, зарим талаар бүр хямдарсан үр нөлөөтэй болсон байна. Нөгөө талаар дэлхийд маш том тамхины компаниуд бий. Янжуур, электрон тамхи үйлдвэрлэгчдийн аль аль нь асар их хөрөнгө, нөлөөтэй. Тэдний эсрэг нийгмийн эрүүл мэндийн судлаачид, эрдэмтэд ажилладаг. Санхүүгийн боломжийн хувьд энэ хоёр талын хүч тэнцүү биш.

Тиймээс олон нийтэд үнэн зөв мэдээллийг ойлгомжтой хүргэх нь маш чухал. Энэ хоёр төрлийн аль аль нь эрүүл мэндэд хортой бүтээгдэхүүн. Аль болох хэрэглээг нь бууруулж, хүмүүсийг тамхинаас гаргах нь хамгийн зөв бодлого гэж үздэг. Тамхины утаанд агуулагдах хорт бодисууд судасны хананд нөлөөлж, судас хатуурах, цус өтгөрөх, улмаар зүрх судасны өвчин, тархины харвалт, бөөрний өвчин зэрэг олон архаг өвчний эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. Монголчуудын хооллолт, агаарын бохирдол зэрэг бусад эрсдэлт хүчин зүйлтэй хавсарснаар энэ эрсдэл улам нэмэгддэг. Насанд хүрсэн хүмүүсийн хувьд тамхинаас гарахад никотин орлуулах эмчилгээ болон бусад арга хэрэглэж болох талаар олон улсын янз бүрийн туршлага бий. Харин хүүхэд, өсвөр насныхны асуудал өөр. Хүний тархи ойролцоогоор 25 нас хүртлээ бүрэн хөгждөггүй учраас амт, үнэртэй электрон тамхи зэрэг бүтээгдэхүүнд илүү амархан татагдаж, донтох эрсдэл өндөр байдаг.

Тиймээс энэ асуудлыг зөвхөн хууль, татварын өнцгөөс бус, шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, иргэдэд ойлгомжтой хэлээр тайлбарлаж, эрүүл мэндийн боловсролтой нь хамтатган авч үзэх шаардлагатай гэж боддог. Үгүй бол хүмүүс “Электрон тамхи уу, янжуур уу” гэсэн маргаанд талцаад, бодлогын гол зорилго болох тамхины хэрэглээг бууруулах асуудал хоёрдугаарт тавигдах эрсдэлтэй.

-Мансууруулах болон сэтгэцэд нөлөөлөх бодистой холбоотой хуулийн төслийг мөн парламент хэлэлцэж байгаа. Та хуулийн төсөлд ямар байр суурьтай байна вэ. Ялын бодлогыг чангаруулж байгаа гэсэн?

-Ялын бодлогыг хатуу байлгах нь зөв гэж үздэг. Хар тамхины асуудал бол энгийн иргэд хоорондоо шууд хэрэглээд, эсвэл дамжуулаад явдаг зүйл биш. Үүний ард заавал зохион байгуулалттай, санхүүгийн чадалтай, бүтэцтэй бүлэглэлүүд байдаг. Тэд маш нууц сүлжээгээр, ихэвчлэн ил харагдахгүй цахим орчин, “dark web” зэрэг хаалттай сувгуудаар үйл ажиллагаа явуулдаг. Тиймээс энэ төрлийн гэмт хэрэгтэй тэмцэхдээ жирийн хууль сахиулах аргаас гадна тусгай зохион байгуулалттай, нарийн мэргэжлийн нэгжүүд ажиллах шаардлагатай.

Сургуулийн орчинд хүртэл нөлөөлж байгаа тул урьдчилан сэргийлэх ажлыг эрт үеэс хийх шаардлагатай. Хуулийн төсөлд эерэг талууд ч байна. Тухайлбал, донтолттой холбоотой асуудалд эмнэлгийн тусламж үйлчилгээ, эмч, сувилагчдын оролцоо, донтолтоос гаргах болон нийгэмшүүлэх чиглэлийн зохицуулалтууд тодорхой хэмжээнд тусгагдсан байна. Ерөнхийдөө нэлээд өргөн хүрээтэй, чухал хууль. Гэхдээ хэрэгжилтийн түвшинд маш сайн зохион байгуулалт, нарийн хяналт шаардлагатай. Үгүй бол зөвхөн цаасан дээрх зохицуулалт болж үлдэх эрсдэлтэй гэж харж байна.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2026 ОНЫ ЗУРГААДУГААР САРЫН 30. МЯГМАР ГАРАГ. № 123 (7865)

 

Хуурамч мэдээлэл хаа сайгүй тархах болсон энэ үед баримттай, эх сурвалжтай, үнэн бодитой мэдээллийг “Зууны мэдээ” сониноос аваарай.

Үнэн мэдээллийг хамтдаа хамгаалцгаая.

Бие даасан сэтгүүл зүйг дэмжин "Зууны мэдээ" захиалаарай. www.zuuniimedee.mn



МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ


Бидний тухай Редакцийн бодлого Сурталчилгаа байршуулах Холбоо барих

Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.





Эхлэл Улс төр Эдийн засаг Үзэл бодол Спорт Нийгэм Дэлхий Энтертайнмэнт Зурхай
  • Нийтлэл
  • •
  • Ярилцлага
  • •
  • Сурвалжлага
  • •
  • Азийн АШТ
  • •
  • Фото мэдээ
  • •
  • Оддын амьдрал
БҮХ СЭДЭВ
  • •Засгийн газар
  • •Чуулган
  • •Ерөнхийлөгч
  • •Сэрэмжлүүлэг
  • •Байнгын хороо
  • •Уул уурхай
  • •Степпе Арена
  • •Бөхийн төрлүүд
  • •Эрүүл мэнд
  • •Гэмт хэрэг
  • •Халуун сэдэв
  • •Видео мэдээ
  • •Яам, Агентлаг
ХУРААХ
Тамхины хуулиар УИХ-ыг...
Бороо орохгүй, өдөртөө 28-30 хэм...

Д.Ганмаа: Эмнэлэг төвтэй тогтолцоо биш эрүүл байлгах бодлого чухал байна

БАТСАЙХАН 2026-06-30
    ХУВААЛЦАХ ЖИРГЭХ
Д.Ганмаа: Эмнэлэг төвтэй тогтолцоо биш эрүүл байлгах бодлого чухал байна

УИХ-ын гишүүн Д.Ганмаатай цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.

 

-УИХ-ын хаврын ээлжит чуулган өндөрлөх гээд гишүүд завгүй байна. Энэ хаврын чуулганы онцлог юу  байв.  Таны өргөн барьсан эрүүл мэндийн салбартай холбоотой хуулийн төслийг хэлэлцэхийг дэмжих шиг боллоо.  Энэ талаар яриагаа эхэлье?

 –Хаврын чуулганы сүүлийн долоо хоног эхэллээ. Энэ удаагийн парламент салбар бүрийн төлөөллөөс бүрдсэнээрээ  онцлог юм. Ингэснээр хуулийн төсөл өргөн барих, хэлэлцэх, шийдвэрлэх үйл явц өмнөхөөсөө илүү ул суурьтай, судалгаатай болж байна. Хуулийн төслүүд чуулганы босгыг амархан давдаг байдал өөрчлөгдөж байна. Байнгын хороод ч илүү мэргэжлийн түвшинд асуудлаа хэлэлцэж, нарийвчлан авч үздэг болсон нь давуу талтай. Саяхан би Дундговь аймгийн зарим суманд очиж ажиллаад ирлээ.  Иргэд маань “УИХ-ын гишүүдийн тоог 126 болгосон нь зөв байсан уу” гэж их асууж байна. Цөөн гишүүнтэй байх нь асуудлыг шийдэхдээ нөлөөлөлд өртөх, ашиг сонирхлын зөрчил үүсэх зэрэг эрсдэлтэй байсан.

Харин энэ парламентад олон намууд, салбар бүрийн төлөөлөл байснаараа асуудлыг олон талаас нь авч үзэн, мэргэжлийн түвшинд хэлэлцэх боломж илүү бүрдсэн. Мэдээж сул тал ч бий. Мэтгэлцээнээс илүү маргаан, улстөржилт  илүү ажиглагдах болсон. Туршлагатай гишүүд маань ирэх намрын чуулганаас эхлээд улс төрийн нөхцөл байдал илүү ээдрээтэй болно гэж ярьж байна.  Ер нь цаашид УИХ-ын чуулганы дэгийг шинэчилж, жинхэнэ мэтгэлцээний хэлбэрийг төлөвшүүлэх шаардлагатай. Одоогийн байдлаар гишүүд нэг, гурван минутын хугацаанд ээлжлэн асуулт асууж, хариулт авч байгаа нь асуудлыг гүнзгий хэлэлцэх боломжийг хязгаарлаж байна. Харин илүү урт хугацаатай, жишээлбэл зургаа, арван минутын хугацаатай мэтгэлцээний горимоор явбал бодит хэлэлцүүлэг болно гэж боддог.

-Та эрүүл мэндийн салбарыг төлөөлдөг гишүүн. Төрөөс энэ салбарт хэрэгжүүлж байгаа бодлого, хууль эрх зүйн орчныг хэрхэн дүгнэдэг вэ?

-Би Эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээний тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг өргөн барьсан. Төслийг хоёр жилийн хугацаанд боловсруулж, 700 гаруй хуудас бүхий баримт бичиг болсон. Монгол Улсын эрүүл мэндийн тогтолцоо олон жилийн турш төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгийн үед бий болсон бүтэц, зохион байгуулалтаар явж ирсэн. Тухайн үед хэдэн эмчтэй байх, хэдэн эмнэлэг, хэдэн ортой байх, хүн амын байршлыг хүртэл төвлөрсөн байдлаар төлөвлөж, эмнэлэг төвтэй тогтолцоог бүрдүүлсэн. Харин сүүлийн 30 гаруй жилийн хугацаанд нийгэм, эдийн засгийн тогтолцоо үндсээрээ өөрчлөгдсөн. Банк, санхүү зэрэг олон салбар бүрэн шинэчлэгдсэн атлаа эрүүл мэндийн салбарын бүтэц төдийлөн өөрчлөгдөөгүй.

Гэтэл өвчлөлийн бүтэц ч өөр болсон байгаа. Өмнө нь хурц халдварт өвчин давамгайлдаг байсан бол өнөөдөр архаг өвчин зонхилох болсон. Хүн амын насжилт нэмэгдэж, урт хугацааны асаргаа, сэргээн засах болон гэрийн тусламж үйлчилгээний хэрэгцээ эрс өссөн. Гэтэл эрүүл мэндийн тогтолцоо маань эмнэлэг төвтэй хэвээрээ байсаар л байна. Олон барилга барих, эмнэлгийн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэхэд төвлөрөхөөс илүүтэй иргэдээ эрүүл байлгах, өвчлөхөөс нь өмнө урьдчилан сэргийлэх бодлого хэрэгтэй. Цар тахлын дараа буюу  2022 оноос эхлэн олон улсад “Хэнийг ч орхигдуулахгүй” гэсэн бодлогыг хэрэгжүүлж эхэлсэн. Энэ бодлогын үндэс нь хүн төвтэй, нэгдмэл эрүүл мэндийн тогтолцоо юм. Өөрөөр хэлбэл, эрүүл мэндийн үйлчилгээ эмнэлгээр эхэлж, эмнэлгээр дуусах биш, тухайн хүнийг өвдөхөөс нь өмнө, өвдсөн үед нь, эмчилгээний дараа ч тасралтгүй дэмжих тогтолцоог улс орнууд бий болгож байгаа.  Жишээлбэл, хүн эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлээд гарсны дараа үйлчилгээ нь дуусах ёсгүй. Цаашид бүрэн эдгэрэх үү, архаг өвчтэй болох уу, сэргээн засах эмчилгээ хэрэгтэй юу, урт хугацааны асаргаа шаардлагатай юу, нийгэмдээ эргэн бие даан амьдрахад ямар дэмжлэг хэрэгтэй вэ гэдгийг цогцоор нь авч үздэг тогтолцоо байх ёстой. Эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээний тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийн гол үзэл баримтлал энэ юм. УИХ хэлэлцэхийг дэмжсэн бөгөөд намрын чуулганаар ажлын хэсэг байгуулж, эцэслэн батлах төлөвтэй байна.

-Та эмийн чанар үнэтэй холбоотой хуулийн төсөл өргөн барьж, D-parliament.mn-д байршуулсан байсан.  Энэ ямар учиртай төсөл вэ?

-Эмийн асуудалтай холбоотой хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг боловсруулаад Засгийн газарт саналаа хүргүүлсэн. Эмийн бүртгэлийн тогтолцоог шинэчлэхэд чиглэж байгаа юм.  Өөрөөр хэлбэл, олон улсын эмнэл зүйн удирдамжид тулгуурлан аюулгүй байдал, чанар, үр нөлөө нь бүрэн нотлогдсон, өөрийн лаборатори, судалгааны багтай, өндөр шалгуур хангасан улс орнуудын баталгаажуулсан эмийг Монгол Улс шууд эмнэл зүйн удирдамжийнхаа дагуу хэрэглэх боломжийг бүрдүүлэх юм. Өнөөгийн тогтолцоонд эмийн бүртгэл олон шат дамжлагатай, хэт төвөгтэй байна. Цөөн хүн шийдвэр гаргаж, зарим эмийг бүртгэж, заримыг нь хасдаг.  Ерөнхий нэршлээр нь бус худалдааны нэрээр нь бүртгэдэг зэрэг асуудлаас шалтгаалан хүнд суртал, удаашрал, төөрөгдөл үүсэж, улмаар эмийн үнэ, хүртээмжид сөргөөр нөлөөлж байна.

Эмийн асуудлыг ярихдаа чанар, үнэ гэсэн хоёр асуудлыг хамтад нь авч үзэх ёстой. Зарим хүн эрүүл мэндийн салбарыг бүхэлд нь хувийн хэвшилд шилжүүлчихвэл асуудал шийдэгдэнэ гэж ярьдаг. Тухайлбал, эмнэлгийн үйлчилгээ төлбөртэй болж, хүн мөнгөө төлөөд шууд үйлчлүүлдэг байх ёстой гэсэн байр суурь ч байдаг. Гэвч эрүүл мэндийн салбар бол төрөөс зайлшгүй зохицуулалт хийх шаардлагатай салбар. Үүний тод жишээ нь эмийн зах зээл. Өнөөдөр эмийн худалдаа хувийн хэвшилд байгаа ч эмийн чанар, үнэ, хүртээмжийн асуудал бүрэн шийдэгдээгүй хэвээр байна.  Тиймээс энэ салбарт төрийн зохицуулалт зайлшгүй байх ёстой. Дэлхийн хамгийн либерал эдийн засагтай орнууд болох АНУ, Их Британи, Баруун Европын улсуудад хүртэл эрүүл мэнд, эмийн салбар нь төрийн хатуу зохицуулалттай байдаг.  Мөн мэндийн санхүүжилтийн тогтолцоог шинэчлэх шаардлагатай гэж үзэж байгаа. Тиймээс энэ асуудлыг нарийвчлан судлах Хянан шалгах түр хороо байгуулах санал гаргасан.

-Хаврын чуулган улс төрийн хувьд нэлээд маргаан талцал, хуваагдалтай  байлаа. Энэ маргаан дунд та зарчим баримталж, асуудалд хандаж байв?

-Надад харьцангуй амар байсан. Учир нь би анхнаасаа том зорилготой улс төрд орж ирсэн хүн. Би дэлхийн хэмжээний өрсөлдөөн дунд ажиллаж, Харвардын их сургуульд олон жил ажилласан. Тэнд хүрэхийн тулд бүх зүйлээ зориулсан. Ар тал, танил талын дэмжлэггүйгээр өөрийн хөдөлмөрөөр тэр орчинд ажилласан хүн. Тиймээс тэр ажлаа орхиод Монголдоо ирнэ гэдэг миний хувьд маш том шийдвэр байсан. Амьдралынхаа хамгийн идэвхтэй он жилүүдийг зориулсан ажлаа, цаашдын карьер, бүр тэтгэврийн нөхцөлдөө хүртэл нөлөөлөх боломжоо орхиод ирсэн. Яагаад гэвэл надад Монголын эрүүл мэндийн салбарын тогтолцоог шинэчлэхэд хувь нэмрээ оруулах амбийц байсан.

Сүүлийн 30 гаруй жилийн хугацаанд манай улс олон өөрчлөлтийг туулсан. Гэхдээ эрүүл мэндийн салбар социализмын үеийн тогтолцоогоо бүрэн халж чадаагүй.  Энэ салбар маань хоёр өөр тогтолцооны дунд үлдчихсэн байна. Үүний улмаас эцсийн зорилго болох иргэдээ эрүүл, чанартай амьдруулах бодлого төдийлөн хэрэгжиж чадахгүй байна. Би саяхан Дундговь аймгийн найман суманд ажиллаад ирсэн. Тэнд очиход элэгний өөхлөлт, архаг нойр булчирхайн үрэвсэл зэрэг өвчлөл түгээмэл байгааг харлаа. Эдгээр өвчин удаан хугацаанд эмчлэгдэхгүй явбал элэг, нойр булчирхайн хавдарт шилжих эрсдэл өндөр байдаг. Тиймээс бид өвчин хүндрэхээс өмнө эрт илрүүлж, урьдчилан сэргийлэх тогтолцоогоо бодитоор хэрэгжүүлэх ёстой. Үүнээс гадна иргэдэд эрүүл мэндийн боловсрол олгох ажил маш чухал байна. Яагаад эслэгтэй хүнс хэрэглэх ёстой вэ.  Архи, тамхи, буруу хооллолт ямар эрсдэл дагуулдаг вэ, эрүүл амьдралын хэв маягийг хэрхэн хэвшүүлэх вэ гэдэг суурь мэдлэгийг хүргэх шаардлагатай.

Гуравхан сая  хүн амтай, хүн амынх нь тал орчим нь Улаанбаатар хотод төвлөрсөн, дундаж нас нь залуу байгаа атлаа хавдрын өвчлөл өндөр, архи, тамхины хэрэглээгээр дэлхийд дээгүүрт орж байна. Залуу хүмүүс хүртэл зүрх судасны өвчнөөр нас барж байгаа нь үнэхээр анхаарах асуудал. Тиймээс эрүүл мэндийн салбарын шинэчлэлийг хамгийн түрүүнд тавьж ажилладаг. Энэ зорилгыг дэмжиж байгаа хэнтэй ч хамтарч ажиллахад бэлэн байна. Миний шийдвэр гаргах зарчим ч ийм л энгийн. Иргэдийн эрүүл мэндэд бодитой үр дүн авчрах бодлогыг дэмжинэ. Энэ зорилго маань тодорхой учраас улс төрийн нөхцөл байдалд төдийлөн төөрөхгүй, шийдвэрээ гаргах нь амар байдаг.

-Энэ чуулганы хугацаанд УИХ-ын гишүүдийн ёс зүй, парламентын нэр хүндийн асуудал нэлээд яригдлаа. Та энэ асуудалд ямар байр суурьтай байдаг вэ?

-Өнөөдрийн нөхцөл байдлыг цаг хугацааных нь хувьд харж дүгнэх хэрэгтэй. 126 гишүүнтэй парламент бүрдээд хоёр жил боллоо. Энэ хугацаанд гурван Засгийн газар, гурван өөр Ерөнхий сайдтай боллоо. Засгийн газрын өөрчлөлтийн үед улс төрийн өрсөлдөөн ширүүсэж, нэг тал нь нөгөөгөө шүүмжилж, алдаа дутагдлыг нь хамгийн хүчтэй ярьдаг. Энэ үйл явцад УИХ-ын гишүүд хүссэн, хүсээгүй татагдан оролцдог. Үүний улмаас олон нийтэд парламент байнга хэрүүл, маргаан хийдэг мэт сэтгэгдэл төрөх болсон. Харин иргэдийн хувьд тэр улс төрийн маргаанаас илүү бодит үр дүн хүлээж байгаа. Салбар бүрийн төлөөлөлтэй парламент бүрдсэн учраас томоохон төслүүдээ хөдөлгөж, шаардлагатай шийдвэрүүдээ гаргаж, ойлголцож ажиллаад, авлига, хулгайн асуудлуудаа шуурхай шийдвэрлэн, улсын хөгжлийг урагшлуулахыг хүмүүс хүсэж байгаа. Гэтэл сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд улс төрийн хэрүүл давамгайлсан учраас иргэдэд тийм сэтгэгдэл төрсөн байхыг үгүйсгэхгүй. Одоо сонгуулийн мөчлөг ч ойртож байна. Тиймээс парламент нэгдсэн байр суурьтайгаар томоохон шийдвэрүүдээ богино хугацаанд гаргаж, бодит үр дүнтэй ажиллах хэрэгтэй.

-Тамхины хяналтын тухай хуулийн төсөл нийгэмд маргаан дагуулж байна. Янжуур тамхи, электрон тамхи гэсэн талцал парламентад ч байна?

-Дэлхий нийт тамхин бүтээгдэхүүнийг хоёр үндсэн үзүүлэлтээр үнэлдэг. Нэгдүгээрт, шаталт үүсэж байгаа эсэх.  Хоёрдугаарт, никотины агууламж буюу донтуулах нөлөөгөөр нь авч үздэг. Тамхийг асааж шатаах үед утаа үүсдэг. Тэр шаталтын явцад хүний биед хортой, хорт хавдар үүсгэгч олон төрлийн бодис ялгардаг нь шинжлэх ухаанаар бүрэн тогтоогдсон. Эдгээр нь олон улсын ангиллаар хамгийн өндөр эрсдэлтэй хавдар үүсгэгч бодисын бүлэгт багтдаг. Тиймээс олон улс тамхинд өндөр татвар ногдуулж, хэрэглээг нь аль болох бууруулах бодлого баримталдаг. Харин нөгөө талд нь никотин буюу донтуулах бодисын асуудал бий. Никотин хүнийг донтуулдаг. Донтох тусам хэрэглээ нэмэгдэж, улмаар илүү хүчтэй донтох эрсдэл үүсдэг. Тиймээс олон улс никотины агууламжийг ч мөн татвар, зохицуулалтын бодлогоор хязгаарладаг.

Монгол Улс шаталтад суурилсан зохицуулалт хийх үү, никотины агууламжаар нь зохицуулах уу, эсвэл хамтад нь авч үзэх үү гэдгээ бодлогын түвшинд шийдэх шаардлагатай. Үүний дараа татварын тогтолцоогоо шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр боловсруулах ёстой. Мэдээж татварыг огцом өсгөхөд хууль бус худалдаа, далд зах зээл нэмэгдэх эрсдэл бий. Иймээс маш нарийн тооцоо шаарддаг. Гэхдээ судалгаануудыг харахад Монгол Улсад тамхины татвар олон жилийн турш инфляцтайгаа уялдаагүйгээс бодит үнэ нь төдийлөн өсөөгүй, зарим талаар бүр хямдарсан үр нөлөөтэй болсон байна. Нөгөө талаар дэлхийд маш том тамхины компаниуд бий. Янжуур, электрон тамхи үйлдвэрлэгчдийн аль аль нь асар их хөрөнгө, нөлөөтэй. Тэдний эсрэг нийгмийн эрүүл мэндийн судлаачид, эрдэмтэд ажилладаг. Санхүүгийн боломжийн хувьд энэ хоёр талын хүч тэнцүү биш.

Тиймээс олон нийтэд үнэн зөв мэдээллийг ойлгомжтой хүргэх нь маш чухал. Энэ хоёр төрлийн аль аль нь эрүүл мэндэд хортой бүтээгдэхүүн. Аль болох хэрэглээг нь бууруулж, хүмүүсийг тамхинаас гаргах нь хамгийн зөв бодлого гэж үздэг. Тамхины утаанд агуулагдах хорт бодисууд судасны хананд нөлөөлж, судас хатуурах, цус өтгөрөх, улмаар зүрх судасны өвчин, тархины харвалт, бөөрний өвчин зэрэг олон архаг өвчний эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. Монголчуудын хооллолт, агаарын бохирдол зэрэг бусад эрсдэлт хүчин зүйлтэй хавсарснаар энэ эрсдэл улам нэмэгддэг. Насанд хүрсэн хүмүүсийн хувьд тамхинаас гарахад никотин орлуулах эмчилгээ болон бусад арга хэрэглэж болох талаар олон улсын янз бүрийн туршлага бий. Харин хүүхэд, өсвөр насныхны асуудал өөр. Хүний тархи ойролцоогоор 25 нас хүртлээ бүрэн хөгждөггүй учраас амт, үнэртэй электрон тамхи зэрэг бүтээгдэхүүнд илүү амархан татагдаж, донтох эрсдэл өндөр байдаг.

Тиймээс энэ асуудлыг зөвхөн хууль, татварын өнцгөөс бус, шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, иргэдэд ойлгомжтой хэлээр тайлбарлаж, эрүүл мэндийн боловсролтой нь хамтатган авч үзэх шаардлагатай гэж боддог. Үгүй бол хүмүүс “Электрон тамхи уу, янжуур уу” гэсэн маргаанд талцаад, бодлогын гол зорилго болох тамхины хэрэглээг бууруулах асуудал хоёрдугаарт тавигдах эрсдэлтэй.

-Мансууруулах болон сэтгэцэд нөлөөлөх бодистой холбоотой хуулийн төслийг мөн парламент хэлэлцэж байгаа. Та хуулийн төсөлд ямар байр суурьтай байна вэ. Ялын бодлогыг чангаруулж байгаа гэсэн?

-Ялын бодлогыг хатуу байлгах нь зөв гэж үздэг. Хар тамхины асуудал бол энгийн иргэд хоорондоо шууд хэрэглээд, эсвэл дамжуулаад явдаг зүйл биш. Үүний ард заавал зохион байгуулалттай, санхүүгийн чадалтай, бүтэцтэй бүлэглэлүүд байдаг. Тэд маш нууц сүлжээгээр, ихэвчлэн ил харагдахгүй цахим орчин, “dark web” зэрэг хаалттай сувгуудаар үйл ажиллагаа явуулдаг. Тиймээс энэ төрлийн гэмт хэрэгтэй тэмцэхдээ жирийн хууль сахиулах аргаас гадна тусгай зохион байгуулалттай, нарийн мэргэжлийн нэгжүүд ажиллах шаардлагатай.

Сургуулийн орчинд хүртэл нөлөөлж байгаа тул урьдчилан сэргийлэх ажлыг эрт үеэс хийх шаардлагатай. Хуулийн төсөлд эерэг талууд ч байна. Тухайлбал, донтолттой холбоотой асуудалд эмнэлгийн тусламж үйлчилгээ, эмч, сувилагчдын оролцоо, донтолтоос гаргах болон нийгэмшүүлэх чиглэлийн зохицуулалтууд тодорхой хэмжээнд тусгагдсан байна. Ерөнхийдөө нэлээд өргөн хүрээтэй, чухал хууль. Гэхдээ хэрэгжилтийн түвшинд маш сайн зохион байгуулалт, нарийн хяналт шаардлагатай. Үгүй бол зөвхөн цаасан дээрх зохицуулалт болж үлдэх эрсдэлтэй гэж харж байна.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2026 ОНЫ ЗУРГААДУГААР САРЫН 30. МЯГМАР ГАРАГ. № 123 (7865)

 

Хуурамч мэдээлэл хаа сайгүй тархах болсон энэ үед баримттай, эх сурвалжтай, үнэн бодитой мэдээллийг “Зууны мэдээ” сониноос аваарай.

Үнэн мэдээллийг хамтдаа хамгаалцгаая.

Бие даасан сэтгүүл зүйг дэмжин "Зууны мэдээ" захиалаарай. www.zuuniimedee.mn

ФОТО:

Сэдвүүд : #Ярилцлага  
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй
С.Бямбацогт: Парламентад суудалтай намуудын дарга нарыг оролцуулсан ойлголцол, зөвшилцлийн Зөвлөлийг байгуулж ажиллана
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөв
М.Нарантуяа-Нара: Энэ танхимд Ерөнхийлөгч орж ирэхээр яагаад бүгд "гөлөг" болчихдог юм бэ
ШУУРХАЙ МЭДЭЭ
1 өдрийн өмнө өмнө

Жүдо бөхийн Залуучуудын дэлхийн аваргаар Т.Ариунзаяа тодорлоо

1 өдрийн өмнө өмнө

Дэлхийд тод гялалзсан оюунлаг охин Б.Оюун-Үжин

1 өдрийн өмнө өмнө

Өрнөдөд сандрал, Дорнодод найдвар, Шэньжэнээс томоохон ахиц дэвшил гарна гэж хүлээж байна

1 өдрийн өмнө өмнө

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

1 өдрийн өмнө өмнө

Б.Пүрэвдагва: Иргэдтэйгээ уулзаж, 2027 оны төсөвт тусгах санал хүсэлтийг нь нээлттэй сонсож байна

1 өдрийн өмнө өмнө

С.Бямбацогт: Парламентад суудалтай намуудын дарга нарыг оролцуулсан ойлголцол, зөвшилцлийн Зөвлөлийг байгуулж ажиллана

1 өдрийн өмнө өмнө

Есөн улаан мэнгэтэй шар нохой өдөр

1 өдрийн өмнө өмнө

Ялимгүй цас орно, өдөртөө 4-6 хэм хүйтэн байна

1 өдрийн өмнө өмнө

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөв

1 өдрийн өмнө өмнө

М.Нарантуяа-Нара: Энэ танхимд Ерөнхийлөгч орж ирэхээр яагаад бүгд "гөлөг" болчихдог юм бэ

1 өдрийн өмнө өмнө

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч монгол төр тохиролцох ёсгүй

2 өдрийн өмнө өмнө

Битүүмжлэгдсэн автомашиныг зарж, 375 сая төгрөг залилжээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Токиогийн “Их дуулга”-д оролцох Монголын жүдочид тодорлоо

2 өдрийн өмнө өмнө

Хүүхэд залуусын хөгжлийг дэмжигч "Ачит Ихт" компани

2 өдрийн өмнө өмнө

Говь-Алтай аймагт 3.7 магнитудын хүчтэй газар хөдөлжээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 62 зөрчил бүртгэгдлээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Дүүжин замын тээврээр аюулгүй зорчих зааврыг танилцуулж байна

2 өдрийн өмнө өмнө

Дөрвөн чиглэлд шөнийн автобус иргэдэд үйлчилж байна

2 өдрийн өмнө өмнө

Төрийн өмчит компанийн тоог 85 болгон бууруулахаар тусгажээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Ц.Идэрбат: Тариалангийн үйлдвэрлэл эрхлэгчдэд олгох хөнгөлөлттэй зээлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлнэ

2 өдрийн өмнө өмнө

“Евро-3” болон түүнээс дээш стандартын АИ-92 автобензиний үнийг 1,000 хүртэл төгрөгөөр бууруулна

2 өдрийн өмнө өмнө

Хууль бус хөрөнгө хураан авах тухай хуулийн төслийг УИХ-д өргөн барина

2 өдрийн өмнө өмнө

Н.Учрал: Төрийн тэргүүний эхлүүлсэн жишгийн дагуу бүгд шалгуулах ёстой

2 өдрийн өмнө өмнө

Хуулийн төсөл: Хаврын морин уралдааныг зөвшөөрнө, зөвшөөрөхгүй

2 өдрийн өмнө өмнө

Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаасаа чөлөөлөгдөх хүсэлтийг өнөөдөр шийдвэрлэнэ

2 өдрийн өмнө өмнө

Үс засуулбал эрч хүч ихэснэ

2 өдрийн өмнө өмнө

Цас орохгүй, өдөртөө 3-5 хэм хүйтэн байна

2026-11-18 өмнө

Б.Бямбасүрэн: Бэлтгэл хийж байгаад тамирчин болсон

2026-11-18 өмнө

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан болж байна

2026-11-18 өмнө

Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаасаа чөлөөлөгдөх хүсэлтийг өнөөдөр хэлэлцэнэ

САНАЛ БОЛГОХ
2026-11-14 өмнө

C.Бямбацогт: Ард түмнийхээ амьжиргаа орлогыг хамгаалсан, аж ахуйн нэгжүүдээ дэмжсэн төсвийг баталлаа

2026-11-14 өмнө

Г.Хосбаяр: Эдгээр 10 аймагт утааны асуудал маш хүнд байгаа

2026-11-14 өмнө

“Сугалаагүй цэцэрлэг” бодлогын дүнд хүүхдийн хамран сургалт 96 хувьд хүрчээ

2026-11-14 өмнө

Төрийн албаны гүйцэтгэлийн удирдлагын цахим системд 444 байгууллагын 23,482 албан хаагч бүртгэгджээ

2026-11-14 өмнө

Л.Мөнхбаясгалан: Алт, зэс, нүүрс дуусдаг юм, ус ч дуусна

2026-11-14 өмнө

Эгийн голын усан цахилгаан станц төслийг байгаль орчинд сөрөг нөлөөгүй хэрэгжүүлэх боломжтой гэсэн урьдчилсан дүгнэлт гарчээ

2026-11-14 өмнө

Ялимгүй цас орно, өдөртөө 2-4 хэм хүйтэн байна

2026-11-14 өмнө

Үс засуулбал эд, мал арвижна

2026-11-14 өмнө

Туул гол дагуу Нисэх, Сонсголон орчимд 14.5 га талбайд олон жил хуримтлагдсан хог хаягдлыг цэвэрлэлээ

2026-11-17 өмнө

2026.11.16: Улстөрчдийн хэн, юу хэлэв

2026-11-16 өмнө

Ус амьдралыг тэтгэдэг бол Мод усыг хамгаалдаг

1 өдрийн өмнө өмнө

М.Нарантуяа-Нара: Энэ танхимд Ерөнхийлөгч орж ирэхээр яагаад бүгд "гөлөг" болчихдог юм бэ

2026-11-16 өмнө

Н.Учрал: Нөөцийн мах бэлтгэн нийлүүлэх тогтолцоог үндсээр нь шинэчилж байна

2026-11-17 өмнө

Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа

2026-11-17 өмнө

Цас цэвэрлэгээнд 1400 орчим ажилтан, албан хаагч ажиллаж, 350 гаруй тонн давс, бодис цацаад байна

2026-11-17 өмнө

Төсвийн хуулийн онцлох заалтууд

2026-11-16 өмнө

Өмгөөлөгчид цагдан хорих хугацааг нэг сараар тогтмол сунгадаг практикийг шүүмжиллээ

2026-11-17 өмнө

Нийслэлийн 7000 өрхийг дулаалж, цахилгаан халаалтад шилжүүлнэ

2026-11-17 өмнө

Нийслэлийн хэмжээнд “Шар дарцаг” аян эхэллээ

2026-11-16 өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 51 зөрчил бүртгэгдлээ

2026-11-16 өмнө

6,2 тэрбум төгрөгийн өмч хөрөнгийг авран хамгаалж ажиллалаа

1 өдрийн өмнө өмнө

Б.Пүрэвдагва: Иргэдтэйгээ уулзаж, 2027 оны төсөвт тусгах санал хүсэлтийг нь нээлттэй сонсож байна

2026-11-18 өмнө

“Оюу толгойн ашгаас иргэн бүрд 857,000 төгрөгийг хувь дансанд нь шилжүүлж өгөх асуудлаар хуулийн төсөл санаачлан хэлэлцүүлэх” тухай ажлын хэсгийг байгууллаа

2026-11-16 өмнө

Ахуйн хэрэглээний жижиг газны баллон тэсэрч, иргэн гэмтжээ

2026-11-18 өмнө

“Онцгой хотхон”-ы 512 айлын орон сууцны барилга угсралтын ажлыг шуурхайлахыг үүрэг болголоо

2026-11-18 өмнө

Э.Батшугар: Вакцинаар сэргийлж болох өвчнийг бууруулахад Засгийн газраас анхаарч ажиллана

2026-11-18 өмнө

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан болж байна

2026-11-17 өмнө

"Ачит Ихт" компани үйлдвэрийн орчинд экологийн тэнцвэрийг хадгалагч тарвага нутагшууллаа

2026-11-17 өмнө

Ачаалал ихтэй 10 чиглэлд автобусны хүртээмжийг нэмэгдүүллээ

2026-11-16 өмнө

Дөрвөн ногоон мэнгэтэй хөх морь өдөр

Бидний тухай Редакцийн бодлого Сурталчилгаа байршуулах Холбоо барих Дээшээ буцах


Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.