• Эхлэл
  • Цаг агаар
  • Валют ханш
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Үзэл бодол
  • Спорт
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • Энтертайнмэнт
  • Зурхай



Энэ Засгийн газрын эдийн засгийн гол ачааг Эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдинням үүрнэ

З.БОЛД

 

Монголын эдийн засгийн хааш нь ч чихэх боломжгүй үнэн бол эрдэс баялаг, уул уурхайгаасаа хэт өндөр хамааралтай байдал.

Тэр дундаа өнөөдөр нүүрс, зэс, алт гурвын олборлолт экспортоос улсын эдийн засаг шууд шалтгаалж байна. Маш энгийнээр “Оюу толгой”, “Эрдэнэт үйлдвэр”, “Эрдэнэс Тавантолгой” тэргүүтэй компани, аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагаа, борлуулалтаас манай улсын эдийн засаг хамаардаг юм.

Гэвч, Ерөнхий сайд Г.Занданшатар өнгөрсөн долоо хоногт төсвийн тодотголыг УИХ-д танилцуулахдаа “Нүүрсний үнийн огцом уналтаас голлон шалтгаалж төсвийн орлого 3.2 их наяд төгрөгөөр тасалдах бодит нөхцөл байдал үүслээ. Энэ нь цаашид даамжирч болзошгүй байна” хэмээн мэдэгдлээ. Мөн тэрээр Ерөнхий сайдаар томилогдоод хоёр хөршийн Элчин сайд нартай уулзахдаа дэд бүтцийн төслүүдээс гадна, уул уурхайн бүтээгдэхүүний экспортын талаар ярилцсан. Бас “Рио Тинто” компанийн Зэсийн группийн захирал Кейти Жаксоныг хүлээн авч уулзахдаа тэрээр “УИХ 2021 онд баталсан “Оюу толгой ордоос Монгол Улсын хүртэх үр ашгийг нэмэгдүүлэх тухай” 103 дугаар тогтоолын хэрэгжилтийг хангаж ажиллахдаа Монголын талд үр ашигтай байх шаардлагын үүднээс Оюу толгой төсөлтэй холбоотой асуудлуудыг бүтэн зургаар нь авч үзэх шаардлагатай байна. Тухайлбал, үйл ажиллагааны ил тод байдал, худалдан авах ажиллагаа, татвар, байгаль орчин, ялангуяа ус ашиглалт зэрэг асуудлыг багцаар нь шийдэхийн төлөө хамтран ажиллая. Эдгээр асуудлаар нарийн мэргэжлийн хүмүүсээс бүрдсэн ажлын хэсэг байгуулъя” гэсэн байна.

Өөрөөр хэлбэл, Монгол Улсын эдийн засаг өсөн нэмэгдэх, ядаж тогтворжих эсэх нь нэн түрүүнд эрдэс баялаг, уул уурхайн салбарын үйл ажиллагаанаас онцгой хамаарна.

Тэгвэл Ерөнхий сайд Г.Занданшатар энэ салбарын жолоо цулбуурыг УИХ-ын гишүүн Г.Дамдиннямд атгуулсан. Тэрээр Бритиш Колумбын их сургуульд уул уурхайн засаглал, бодлого судлалаар магистр хамгаалсан. Бритишийн Колумбын их сургуулийн судлаач, Монголдоо “Прокон Майнинг Монголия” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байсан. Уул уурхайн мэргэжлийн онол, практиктай хүн гэхэд болно.

Түүнчлэн Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайдад нэр дэвшихдээ “Би олигархуудыг давраахгүй. Популистуудыг дагаж намирахгүй” хэмээн мэдэгдсэн. Мэдээж түүний мэдэгдэл олон нийтэд ихэд таалагдсан. Учир нь уул уурхайн салбарын олон төсөл хөтөлбөр, Баялгийн сан зэрэг дээр шинэхэн сайд ямар бодлого, үзэл баримтлалтай байх вэ гээд анзаарч байсан үе л дээ. Тиймээс олон нийт Г.Дамдинннямын амнаас унаж буй үг бүрийг анхааралтай хараад байдаг болж байна. 

Дөнгөж сайд болоод “Улс орны эдийн засгийн суурь багана болсон Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн салбарыг тэргүүлэх нэр хүндтэй, өндөр хариуцлагатай үүргийг залгуулах үүрэг хүлээж байна. Олон улсын геополитикийн нөхцөл байдлын улмаас эдийн засгийн хүндрэлтэй нөхцөл байдалд ажиллаж хөрөнгө оруулалтын шинэ боломжуудыг нээх, гадна, дотнын хөрөнгө оруулагчдыг нэмэгдүүлэх, хамгаалах, уул уурхайн салбарын хайгуулын чиглэлийг идэвхжүүлэх УИХ-аас баталсан Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхээр хичээн ажиллах болно.

Миний хувьд Монгол Улсын нэгдэн орсон олон улсын гэрээ хэлэлцээр, батлагдан гарсан хууль эрх зүйн актуудыг мөрдөж Монгол түмнийхээ нийтлэг эрх ашгийн төлөө улам бүр хичээн ажиллах болно” гэснийг нь ч өөр хоорондоо ярьцгааж байна.

Г.Дамдинням сайдын ажлаа аваад л Монголын Уул уурхайн үндэсний ассоциацийнхантай, тэдний төлөөллүүдтэй уулзсан. Тэд “Уул уурхайн салбар нийт төсвийн орлогын 30 гаруй хувийг бүрдүүлдэг. Үүнээс АМНАТ /рояльти/ 50 орчим хувь ААНОАТ 25 хувь буюу өмчлөлийн хэлбэрээс үл хамаарах эдгээр татвар нь 75-80 хувийг бүрдүүлж байна.

Харин төрийн өмчит компанийн ногдол ашиг нь уул уурхайн салбарын төсөвт оруулах орлогын тав орчим хувь. Уул уурхайн салбар нийт экспортын 90 гаруй хувийг бүрдүүлж байгаа. Тэр дундаа нүүрс, зэсийн баяжмал, алт гэх гурван бүтээгдэхүүн нийт экспортын 80 гаруй хувийг дангаараа бүрдүүлж байна. Мөн уул уурхайн салбарын улсын төсөвт оруулсан орлогын 80 хувийг тавхан компани бүрдүүлдэг” хэмээн салбарын сайддаа учирлажээ. Уулзалтаар Г.Дамдинням сайд “Тавьсан асуулуудтай санал нэг байна. Цаашид төр, хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагааг эрчимжүүлэх, Ашигт малтмалын тухай хуулийг шинэчилж, оролцогч талуудын саналыг хуулийн төсөлд нээлттэй тусгах, олон нийтээр хэлэлцүүлэх, хуулийн төслийг боловсронгуй болгох чиглэлд идэвхийлэн ажиллана” гэжээ.

Үүнээс гадна тэрээр Монгол Улсын эдийн засагт чухал нөлөөтэй, үндсэндээ хүлээгдээд байсан “Алт-3” аяныг хэрэгжүүлэх УИХ-ын тогтоолыг өргөн барив. Түүний тайлбарлаж буйгаар, “Алт-3” аян нь эдийн засгийн нөхцөл хүндэрсэн энэ цаг үед гадаад валютын улсын нөөцийг нэмэгдүүлэх, төлбөрийн тэнцлийн болон төгрөгийн ханшийн дарамтыг бууруулах, эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангах зорилготой. Тиймээс “Алт-3” аяныг орон даяар зарлан хэрэгжүүлэх, үүнтэй холбогдуулан УИХ-ын тогтоолын төслийг боловсруулж, Засгийн газрын хуралдаанаар хэлэлцүүлэн шийдвэрлүүлсэн” байна.

Түүнчлэн түүний илэрхийлсэн байр суурийг салбарынхан нь болоод эдийн засагчид нэлээд анхаарч буй. Тухайлбал, “Монгол Улсад хөрөнгө оруулъя гэж байгаа хүмүүст нээлттэй байх бөгөөд хайгуулын салбарыг бусдад нээсэн шударга тэгш орчныг бүрдүүлэхийн төлөө хичээж ажиллана. Монгол Улсад шинэ хөрөнгө оруулалт, шинэ мөнгөний урсгал, ажлын байр, хэрэгтэй”, “Бид алт, зэс, газрын ховор элемент, нүүрс аль нь ч бай шаардлагатай бүх эрдэс баялгаа эргэлтэд оруулж эдийн засгийн салбаруудаа дэмжих ёстой”, “Ховд аймгийн Мянгад суманд Халзан бүрэгтэйн гол асуудал бол иргэдийн мэдээлэлгүй байдал, тэдэнд хүрч буй мэдээлэл болоод уул уурхайн салбарыг ойлгуулах тал дээр аж ахуйн нэгжүүдийн оролцоо, санал санаачилга тогтвортой уул уурхайн зарчмынхаа хувьд явж өгөхгүй байгаа. Уул уурхайг явуулах нийгмийн зөвшөөрөл гэх ойлголт олон улсад байдаг. Нийгмийн зөвшөөрлийг бий болгож байж төрийн зөвшөөрөл бодитой, амьтай хэрэгжиж явдаг. Нөгөөтээгүүр цагдаа, хүчний байгууллагаар хамгаалуулаад хүчээр шийддэг ойлголт байхгүй болсон. Тиймээс хөрөнгө оруулагч, төр, ард иргэдийг ойлголцолд хүргэх ажлыг зайлшгүй хийх ёстой. Ийм аргачлалыг Увс аймагт амжилттай хэрэгжүүлсэн жишээ байсан. Энэ аргачлалыг судалж шинжлэх ухааны үндэслэлтэй ажиллах ёстой. Түүнээс гадна “Газрын тосны үйлдвэр” бол стратегийн чухал үйлдвэр. Улс төржиж болохгүй зүйл. Заавал явах ёстой төсөл. Газрын тос боловсруулах үйлдвэр бол манай улсын амин чухал эрх ашиг юм шүү. Бусдаас нэг ч гэсэн зүйлээр хараат бус байх хамгийн том бодлогыг хэрэгжүүлэх ёстой. Үүнийг бид нам, хувь хүний улс төр гэж харалгүйгээр явуулах ёстой. Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайдын хувьд энэ төслийг хамгаална, өмгөөлнө, хэрэгжүүлнэ”, “Засгийн газраас “Алт-3” аяны хүрээнд энэ оны төгсгөл гэхэд шууд металлаа гаргах боломжтой алтны үндсэн ордуудыг эргэлтэд оруулах зорилгоор тогтоолын төсөл өргөн барьсан. Энэ бол эхлэл. Энэ аяны хүрээнд нэгдүгээрт тодорхой хуулийн хязгаарлалтад ороод гацчихсан, нөөц нь тогтоогдсон, үйлдвэрээ барьчихсан шууд эдийн засагт үр ашгаа өгөх боломжтой үндсэн ордуудыг эргэлтэд оруулах гэж байгаа юм. Шороон ордууд бол байгаль орчинд нөлөөлөх байдал илүү учраас судалгаа сайн хийж ахиж ярих шаардлагатай. Хоёрдугаарт алт олборлогчдод татварын дэмжлэг үзүүлье гэдэг бодлого тусгасан. Яагаад гэвэл Монгол банканд тушаагдаж байгаа алтны хэмжээ өнгөрсөн оноос 16 хувиар буурсан. Энэ нь татварын шатлалын огцом өсөлттэй холбоотой байх магадлалтай. Гэтэл дэлхийн зах зээлд алтны үнэ 3300-аас дээш гарсан, үүнээс цааш нэмэгдэнэ гэсэн хүлээлттэй байна” гэсэн юм.

Ер нь бол өнөө цаг үед уул уурхай, эрдэс баялгийн салбарын сайдын байр суурь нь үйл ажиллагаагаа тодорхойлж, тэр нь дамжаад эдийн засагт чухал нөлөө үзүүлнэ. Өөрөөр хэлбэл, энэ Засгийн газрын эдийн засгийн гол ачааг Эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдинням үүрнэ.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2025 ОНЫ ЗУРГААДУГААР САРЫН 30. ДАВАА ГАРАГ. № 121 (7618)

    ХУВААЛЦАХ ЖИРГЭХ


МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
Монгол Улсын 6 дахь Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийг хүндэтгэн үдэв
У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй
С.Бямбацогт: Парламентад суудалтай намуудын дарга нарыг оролцуулсан ойлголцол, зөвшилцлийн Зөвлөлийг байгуулж ажиллана
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөв



Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.





  • Эхлэл
  • Цаг агаар
  • Валют ханш
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Үзэл бодол
  • Спорт
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • Энтертайнмэнт
  • Зурхай



Энэ Засгийн газрын эдийн засгийн гол ачааг Эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдинням үүрнэ

З.БОЛД

 

Монголын эдийн засгийн хааш нь ч чихэх боломжгүй үнэн бол эрдэс баялаг, уул уурхайгаасаа хэт өндөр хамааралтай байдал.

Тэр дундаа өнөөдөр нүүрс, зэс, алт гурвын олборлолт экспортоос улсын эдийн засаг шууд шалтгаалж байна. Маш энгийнээр “Оюу толгой”, “Эрдэнэт үйлдвэр”, “Эрдэнэс Тавантолгой” тэргүүтэй компани, аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагаа, борлуулалтаас манай улсын эдийн засаг хамаардаг юм.

Гэвч, Ерөнхий сайд Г.Занданшатар өнгөрсөн долоо хоногт төсвийн тодотголыг УИХ-д танилцуулахдаа “Нүүрсний үнийн огцом уналтаас голлон шалтгаалж төсвийн орлого 3.2 их наяд төгрөгөөр тасалдах бодит нөхцөл байдал үүслээ. Энэ нь цаашид даамжирч болзошгүй байна” хэмээн мэдэгдлээ. Мөн тэрээр Ерөнхий сайдаар томилогдоод хоёр хөршийн Элчин сайд нартай уулзахдаа дэд бүтцийн төслүүдээс гадна, уул уурхайн бүтээгдэхүүний экспортын талаар ярилцсан. Бас “Рио Тинто” компанийн Зэсийн группийн захирал Кейти Жаксоныг хүлээн авч уулзахдаа тэрээр “УИХ 2021 онд баталсан “Оюу толгой ордоос Монгол Улсын хүртэх үр ашгийг нэмэгдүүлэх тухай” 103 дугаар тогтоолын хэрэгжилтийг хангаж ажиллахдаа Монголын талд үр ашигтай байх шаардлагын үүднээс Оюу толгой төсөлтэй холбоотой асуудлуудыг бүтэн зургаар нь авч үзэх шаардлагатай байна. Тухайлбал, үйл ажиллагааны ил тод байдал, худалдан авах ажиллагаа, татвар, байгаль орчин, ялангуяа ус ашиглалт зэрэг асуудлыг багцаар нь шийдэхийн төлөө хамтран ажиллая. Эдгээр асуудлаар нарийн мэргэжлийн хүмүүсээс бүрдсэн ажлын хэсэг байгуулъя” гэсэн байна.

Өөрөөр хэлбэл, Монгол Улсын эдийн засаг өсөн нэмэгдэх, ядаж тогтворжих эсэх нь нэн түрүүнд эрдэс баялаг, уул уурхайн салбарын үйл ажиллагаанаас онцгой хамаарна.

Тэгвэл Ерөнхий сайд Г.Занданшатар энэ салбарын жолоо цулбуурыг УИХ-ын гишүүн Г.Дамдиннямд атгуулсан. Тэрээр Бритиш Колумбын их сургуульд уул уурхайн засаглал, бодлого судлалаар магистр хамгаалсан. Бритишийн Колумбын их сургуулийн судлаач, Монголдоо “Прокон Майнинг Монголия” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байсан. Уул уурхайн мэргэжлийн онол, практиктай хүн гэхэд болно.

Түүнчлэн Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайдад нэр дэвшихдээ “Би олигархуудыг давраахгүй. Популистуудыг дагаж намирахгүй” хэмээн мэдэгдсэн. Мэдээж түүний мэдэгдэл олон нийтэд ихэд таалагдсан. Учир нь уул уурхайн салбарын олон төсөл хөтөлбөр, Баялгийн сан зэрэг дээр шинэхэн сайд ямар бодлого, үзэл баримтлалтай байх вэ гээд анзаарч байсан үе л дээ. Тиймээс олон нийт Г.Дамдинннямын амнаас унаж буй үг бүрийг анхааралтай хараад байдаг болж байна. 

Дөнгөж сайд болоод “Улс орны эдийн засгийн суурь багана болсон Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн салбарыг тэргүүлэх нэр хүндтэй, өндөр хариуцлагатай үүргийг залгуулах үүрэг хүлээж байна. Олон улсын геополитикийн нөхцөл байдлын улмаас эдийн засгийн хүндрэлтэй нөхцөл байдалд ажиллаж хөрөнгө оруулалтын шинэ боломжуудыг нээх, гадна, дотнын хөрөнгө оруулагчдыг нэмэгдүүлэх, хамгаалах, уул уурхайн салбарын хайгуулын чиглэлийг идэвхжүүлэх УИХ-аас баталсан Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхээр хичээн ажиллах болно.

Миний хувьд Монгол Улсын нэгдэн орсон олон улсын гэрээ хэлэлцээр, батлагдан гарсан хууль эрх зүйн актуудыг мөрдөж Монгол түмнийхээ нийтлэг эрх ашгийн төлөө улам бүр хичээн ажиллах болно” гэснийг нь ч өөр хоорондоо ярьцгааж байна.

Г.Дамдинням сайдын ажлаа аваад л Монголын Уул уурхайн үндэсний ассоциацийнхантай, тэдний төлөөллүүдтэй уулзсан. Тэд “Уул уурхайн салбар нийт төсвийн орлогын 30 гаруй хувийг бүрдүүлдэг. Үүнээс АМНАТ /рояльти/ 50 орчим хувь ААНОАТ 25 хувь буюу өмчлөлийн хэлбэрээс үл хамаарах эдгээр татвар нь 75-80 хувийг бүрдүүлж байна.

Харин төрийн өмчит компанийн ногдол ашиг нь уул уурхайн салбарын төсөвт оруулах орлогын тав орчим хувь. Уул уурхайн салбар нийт экспортын 90 гаруй хувийг бүрдүүлж байгаа. Тэр дундаа нүүрс, зэсийн баяжмал, алт гэх гурван бүтээгдэхүүн нийт экспортын 80 гаруй хувийг дангаараа бүрдүүлж байна. Мөн уул уурхайн салбарын улсын төсөвт оруулсан орлогын 80 хувийг тавхан компани бүрдүүлдэг” хэмээн салбарын сайддаа учирлажээ. Уулзалтаар Г.Дамдинням сайд “Тавьсан асуулуудтай санал нэг байна. Цаашид төр, хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагааг эрчимжүүлэх, Ашигт малтмалын тухай хуулийг шинэчилж, оролцогч талуудын саналыг хуулийн төсөлд нээлттэй тусгах, олон нийтээр хэлэлцүүлэх, хуулийн төслийг боловсронгуй болгох чиглэлд идэвхийлэн ажиллана” гэжээ.

Үүнээс гадна тэрээр Монгол Улсын эдийн засагт чухал нөлөөтэй, үндсэндээ хүлээгдээд байсан “Алт-3” аяныг хэрэгжүүлэх УИХ-ын тогтоолыг өргөн барив. Түүний тайлбарлаж буйгаар, “Алт-3” аян нь эдийн засгийн нөхцөл хүндэрсэн энэ цаг үед гадаад валютын улсын нөөцийг нэмэгдүүлэх, төлбөрийн тэнцлийн болон төгрөгийн ханшийн дарамтыг бууруулах, эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангах зорилготой. Тиймээс “Алт-3” аяныг орон даяар зарлан хэрэгжүүлэх, үүнтэй холбогдуулан УИХ-ын тогтоолын төслийг боловсруулж, Засгийн газрын хуралдаанаар хэлэлцүүлэн шийдвэрлүүлсэн” байна.

Түүнчлэн түүний илэрхийлсэн байр суурийг салбарынхан нь болоод эдийн засагчид нэлээд анхаарч буй. Тухайлбал, “Монгол Улсад хөрөнгө оруулъя гэж байгаа хүмүүст нээлттэй байх бөгөөд хайгуулын салбарыг бусдад нээсэн шударга тэгш орчныг бүрдүүлэхийн төлөө хичээж ажиллана. Монгол Улсад шинэ хөрөнгө оруулалт, шинэ мөнгөний урсгал, ажлын байр, хэрэгтэй”, “Бид алт, зэс, газрын ховор элемент, нүүрс аль нь ч бай шаардлагатай бүх эрдэс баялгаа эргэлтэд оруулж эдийн засгийн салбаруудаа дэмжих ёстой”, “Ховд аймгийн Мянгад суманд Халзан бүрэгтэйн гол асуудал бол иргэдийн мэдээлэлгүй байдал, тэдэнд хүрч буй мэдээлэл болоод уул уурхайн салбарыг ойлгуулах тал дээр аж ахуйн нэгжүүдийн оролцоо, санал санаачилга тогтвортой уул уурхайн зарчмынхаа хувьд явж өгөхгүй байгаа. Уул уурхайг явуулах нийгмийн зөвшөөрөл гэх ойлголт олон улсад байдаг. Нийгмийн зөвшөөрлийг бий болгож байж төрийн зөвшөөрөл бодитой, амьтай хэрэгжиж явдаг. Нөгөөтээгүүр цагдаа, хүчний байгууллагаар хамгаалуулаад хүчээр шийддэг ойлголт байхгүй болсон. Тиймээс хөрөнгө оруулагч, төр, ард иргэдийг ойлголцолд хүргэх ажлыг зайлшгүй хийх ёстой. Ийм аргачлалыг Увс аймагт амжилттай хэрэгжүүлсэн жишээ байсан. Энэ аргачлалыг судалж шинжлэх ухааны үндэслэлтэй ажиллах ёстой. Түүнээс гадна “Газрын тосны үйлдвэр” бол стратегийн чухал үйлдвэр. Улс төржиж болохгүй зүйл. Заавал явах ёстой төсөл. Газрын тос боловсруулах үйлдвэр бол манай улсын амин чухал эрх ашиг юм шүү. Бусдаас нэг ч гэсэн зүйлээр хараат бус байх хамгийн том бодлогыг хэрэгжүүлэх ёстой. Үүнийг бид нам, хувь хүний улс төр гэж харалгүйгээр явуулах ёстой. Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайдын хувьд энэ төслийг хамгаална, өмгөөлнө, хэрэгжүүлнэ”, “Засгийн газраас “Алт-3” аяны хүрээнд энэ оны төгсгөл гэхэд шууд металлаа гаргах боломжтой алтны үндсэн ордуудыг эргэлтэд оруулах зорилгоор тогтоолын төсөл өргөн барьсан. Энэ бол эхлэл. Энэ аяны хүрээнд нэгдүгээрт тодорхой хуулийн хязгаарлалтад ороод гацчихсан, нөөц нь тогтоогдсон, үйлдвэрээ барьчихсан шууд эдийн засагт үр ашгаа өгөх боломжтой үндсэн ордуудыг эргэлтэд оруулах гэж байгаа юм. Шороон ордууд бол байгаль орчинд нөлөөлөх байдал илүү учраас судалгаа сайн хийж ахиж ярих шаардлагатай. Хоёрдугаарт алт олборлогчдод татварын дэмжлэг үзүүлье гэдэг бодлого тусгасан. Яагаад гэвэл Монгол банканд тушаагдаж байгаа алтны хэмжээ өнгөрсөн оноос 16 хувиар буурсан. Энэ нь татварын шатлалын огцом өсөлттэй холбоотой байх магадлалтай. Гэтэл дэлхийн зах зээлд алтны үнэ 3300-аас дээш гарсан, үүнээс цааш нэмэгдэнэ гэсэн хүлээлттэй байна” гэсэн юм.

Ер нь бол өнөө цаг үед уул уурхай, эрдэс баялгийн салбарын сайдын байр суурь нь үйл ажиллагаагаа тодорхойлж, тэр нь дамжаад эдийн засагт чухал нөлөө үзүүлнэ. Өөрөөр хэлбэл, энэ Засгийн газрын эдийн засгийн гол ачааг Эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдинням үүрнэ.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2025 ОНЫ ЗУРГААДУГААР САРЫН 30. ДАВАА ГАРАГ. № 121 (7618)



МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ


Бидний тухай Редакцийн бодлого Сурталчилгаа байршуулах Холбоо барих

Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.





Эхлэл Улс төр Эдийн засаг Үзэл бодол Спорт Нийгэм Дэлхий Энтертайнмэнт Зурхай
  • Нийтлэл
  • •
  • Ярилцлага
  • •
  • Сурвалжлага
  • •
  • Азийн АШТ
  • •
  • Фото мэдээ
  • •
  • Оддын амьдрал
БҮХ СЭДЭВ
  • •Засгийн газар
  • •Ерөнхийлөгч
  • •Чуулган
  • •Сэрэмжлүүлэг
  • •Байнгын хороо
  • •Уул уурхай
  • •Степпе Арена
  • •Бөхийн төрлүүд
  • •Халуун сэдэв
  • •Эрүүл мэнд
  • •Гэмт хэрэг
  • •Сагсанбөмбөг
  • •Яам, Агентлаг
ХУРААХ
Л.Оюун-Эрдэнэ: Ерөнхий...
"ДЦС-4"-Наадамчдын замыг Эрчим...

Энэ Засгийн газрын эдийн засгийн гол ачааг Эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдинням үүрнэ

Kuzmo 2025-06-30
    ХУВААЛЦАХ ЖИРГЭХ
Энэ Засгийн газрын эдийн засгийн гол ачааг Эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдинням үүрнэ

З.БОЛД

 

Монголын эдийн засгийн хааш нь ч чихэх боломжгүй үнэн бол эрдэс баялаг, уул уурхайгаасаа хэт өндөр хамааралтай байдал.

Тэр дундаа өнөөдөр нүүрс, зэс, алт гурвын олборлолт экспортоос улсын эдийн засаг шууд шалтгаалж байна. Маш энгийнээр “Оюу толгой”, “Эрдэнэт үйлдвэр”, “Эрдэнэс Тавантолгой” тэргүүтэй компани, аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагаа, борлуулалтаас манай улсын эдийн засаг хамаардаг юм.

Гэвч, Ерөнхий сайд Г.Занданшатар өнгөрсөн долоо хоногт төсвийн тодотголыг УИХ-д танилцуулахдаа “Нүүрсний үнийн огцом уналтаас голлон шалтгаалж төсвийн орлого 3.2 их наяд төгрөгөөр тасалдах бодит нөхцөл байдал үүслээ. Энэ нь цаашид даамжирч болзошгүй байна” хэмээн мэдэгдлээ. Мөн тэрээр Ерөнхий сайдаар томилогдоод хоёр хөршийн Элчин сайд нартай уулзахдаа дэд бүтцийн төслүүдээс гадна, уул уурхайн бүтээгдэхүүний экспортын талаар ярилцсан. Бас “Рио Тинто” компанийн Зэсийн группийн захирал Кейти Жаксоныг хүлээн авч уулзахдаа тэрээр “УИХ 2021 онд баталсан “Оюу толгой ордоос Монгол Улсын хүртэх үр ашгийг нэмэгдүүлэх тухай” 103 дугаар тогтоолын хэрэгжилтийг хангаж ажиллахдаа Монголын талд үр ашигтай байх шаардлагын үүднээс Оюу толгой төсөлтэй холбоотой асуудлуудыг бүтэн зургаар нь авч үзэх шаардлагатай байна. Тухайлбал, үйл ажиллагааны ил тод байдал, худалдан авах ажиллагаа, татвар, байгаль орчин, ялангуяа ус ашиглалт зэрэг асуудлыг багцаар нь шийдэхийн төлөө хамтран ажиллая. Эдгээр асуудлаар нарийн мэргэжлийн хүмүүсээс бүрдсэн ажлын хэсэг байгуулъя” гэсэн байна.

Өөрөөр хэлбэл, Монгол Улсын эдийн засаг өсөн нэмэгдэх, ядаж тогтворжих эсэх нь нэн түрүүнд эрдэс баялаг, уул уурхайн салбарын үйл ажиллагаанаас онцгой хамаарна.

Тэгвэл Ерөнхий сайд Г.Занданшатар энэ салбарын жолоо цулбуурыг УИХ-ын гишүүн Г.Дамдиннямд атгуулсан. Тэрээр Бритиш Колумбын их сургуульд уул уурхайн засаглал, бодлого судлалаар магистр хамгаалсан. Бритишийн Колумбын их сургуулийн судлаач, Монголдоо “Прокон Майнинг Монголия” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байсан. Уул уурхайн мэргэжлийн онол, практиктай хүн гэхэд болно.

Түүнчлэн Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайдад нэр дэвшихдээ “Би олигархуудыг давраахгүй. Популистуудыг дагаж намирахгүй” хэмээн мэдэгдсэн. Мэдээж түүний мэдэгдэл олон нийтэд ихэд таалагдсан. Учир нь уул уурхайн салбарын олон төсөл хөтөлбөр, Баялгийн сан зэрэг дээр шинэхэн сайд ямар бодлого, үзэл баримтлалтай байх вэ гээд анзаарч байсан үе л дээ. Тиймээс олон нийт Г.Дамдинннямын амнаас унаж буй үг бүрийг анхааралтай хараад байдаг болж байна. 

Дөнгөж сайд болоод “Улс орны эдийн засгийн суурь багана болсон Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн салбарыг тэргүүлэх нэр хүндтэй, өндөр хариуцлагатай үүргийг залгуулах үүрэг хүлээж байна. Олон улсын геополитикийн нөхцөл байдлын улмаас эдийн засгийн хүндрэлтэй нөхцөл байдалд ажиллаж хөрөнгө оруулалтын шинэ боломжуудыг нээх, гадна, дотнын хөрөнгө оруулагчдыг нэмэгдүүлэх, хамгаалах, уул уурхайн салбарын хайгуулын чиглэлийг идэвхжүүлэх УИХ-аас баталсан Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхээр хичээн ажиллах болно.

Миний хувьд Монгол Улсын нэгдэн орсон олон улсын гэрээ хэлэлцээр, батлагдан гарсан хууль эрх зүйн актуудыг мөрдөж Монгол түмнийхээ нийтлэг эрх ашгийн төлөө улам бүр хичээн ажиллах болно” гэснийг нь ч өөр хоорондоо ярьцгааж байна.

Г.Дамдинням сайдын ажлаа аваад л Монголын Уул уурхайн үндэсний ассоциацийнхантай, тэдний төлөөллүүдтэй уулзсан. Тэд “Уул уурхайн салбар нийт төсвийн орлогын 30 гаруй хувийг бүрдүүлдэг. Үүнээс АМНАТ /рояльти/ 50 орчим хувь ААНОАТ 25 хувь буюу өмчлөлийн хэлбэрээс үл хамаарах эдгээр татвар нь 75-80 хувийг бүрдүүлж байна.

Харин төрийн өмчит компанийн ногдол ашиг нь уул уурхайн салбарын төсөвт оруулах орлогын тав орчим хувь. Уул уурхайн салбар нийт экспортын 90 гаруй хувийг бүрдүүлж байгаа. Тэр дундаа нүүрс, зэсийн баяжмал, алт гэх гурван бүтээгдэхүүн нийт экспортын 80 гаруй хувийг дангаараа бүрдүүлж байна. Мөн уул уурхайн салбарын улсын төсөвт оруулсан орлогын 80 хувийг тавхан компани бүрдүүлдэг” хэмээн салбарын сайддаа учирлажээ. Уулзалтаар Г.Дамдинням сайд “Тавьсан асуулуудтай санал нэг байна. Цаашид төр, хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагааг эрчимжүүлэх, Ашигт малтмалын тухай хуулийг шинэчилж, оролцогч талуудын саналыг хуулийн төсөлд нээлттэй тусгах, олон нийтээр хэлэлцүүлэх, хуулийн төслийг боловсронгуй болгох чиглэлд идэвхийлэн ажиллана” гэжээ.

Үүнээс гадна тэрээр Монгол Улсын эдийн засагт чухал нөлөөтэй, үндсэндээ хүлээгдээд байсан “Алт-3” аяныг хэрэгжүүлэх УИХ-ын тогтоолыг өргөн барив. Түүний тайлбарлаж буйгаар, “Алт-3” аян нь эдийн засгийн нөхцөл хүндэрсэн энэ цаг үед гадаад валютын улсын нөөцийг нэмэгдүүлэх, төлбөрийн тэнцлийн болон төгрөгийн ханшийн дарамтыг бууруулах, эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангах зорилготой. Тиймээс “Алт-3” аяныг орон даяар зарлан хэрэгжүүлэх, үүнтэй холбогдуулан УИХ-ын тогтоолын төслийг боловсруулж, Засгийн газрын хуралдаанаар хэлэлцүүлэн шийдвэрлүүлсэн” байна.

Түүнчлэн түүний илэрхийлсэн байр суурийг салбарынхан нь болоод эдийн засагчид нэлээд анхаарч буй. Тухайлбал, “Монгол Улсад хөрөнгө оруулъя гэж байгаа хүмүүст нээлттэй байх бөгөөд хайгуулын салбарыг бусдад нээсэн шударга тэгш орчныг бүрдүүлэхийн төлөө хичээж ажиллана. Монгол Улсад шинэ хөрөнгө оруулалт, шинэ мөнгөний урсгал, ажлын байр, хэрэгтэй”, “Бид алт, зэс, газрын ховор элемент, нүүрс аль нь ч бай шаардлагатай бүх эрдэс баялгаа эргэлтэд оруулж эдийн засгийн салбаруудаа дэмжих ёстой”, “Ховд аймгийн Мянгад суманд Халзан бүрэгтэйн гол асуудал бол иргэдийн мэдээлэлгүй байдал, тэдэнд хүрч буй мэдээлэл болоод уул уурхайн салбарыг ойлгуулах тал дээр аж ахуйн нэгжүүдийн оролцоо, санал санаачилга тогтвортой уул уурхайн зарчмынхаа хувьд явж өгөхгүй байгаа. Уул уурхайг явуулах нийгмийн зөвшөөрөл гэх ойлголт олон улсад байдаг. Нийгмийн зөвшөөрлийг бий болгож байж төрийн зөвшөөрөл бодитой, амьтай хэрэгжиж явдаг. Нөгөөтээгүүр цагдаа, хүчний байгууллагаар хамгаалуулаад хүчээр шийддэг ойлголт байхгүй болсон. Тиймээс хөрөнгө оруулагч, төр, ард иргэдийг ойлголцолд хүргэх ажлыг зайлшгүй хийх ёстой. Ийм аргачлалыг Увс аймагт амжилттай хэрэгжүүлсэн жишээ байсан. Энэ аргачлалыг судалж шинжлэх ухааны үндэслэлтэй ажиллах ёстой. Түүнээс гадна “Газрын тосны үйлдвэр” бол стратегийн чухал үйлдвэр. Улс төржиж болохгүй зүйл. Заавал явах ёстой төсөл. Газрын тос боловсруулах үйлдвэр бол манай улсын амин чухал эрх ашиг юм шүү. Бусдаас нэг ч гэсэн зүйлээр хараат бус байх хамгийн том бодлогыг хэрэгжүүлэх ёстой. Үүнийг бид нам, хувь хүний улс төр гэж харалгүйгээр явуулах ёстой. Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайдын хувьд энэ төслийг хамгаална, өмгөөлнө, хэрэгжүүлнэ”, “Засгийн газраас “Алт-3” аяны хүрээнд энэ оны төгсгөл гэхэд шууд металлаа гаргах боломжтой алтны үндсэн ордуудыг эргэлтэд оруулах зорилгоор тогтоолын төсөл өргөн барьсан. Энэ бол эхлэл. Энэ аяны хүрээнд нэгдүгээрт тодорхой хуулийн хязгаарлалтад ороод гацчихсан, нөөц нь тогтоогдсон, үйлдвэрээ барьчихсан шууд эдийн засагт үр ашгаа өгөх боломжтой үндсэн ордуудыг эргэлтэд оруулах гэж байгаа юм. Шороон ордууд бол байгаль орчинд нөлөөлөх байдал илүү учраас судалгаа сайн хийж ахиж ярих шаардлагатай. Хоёрдугаарт алт олборлогчдод татварын дэмжлэг үзүүлье гэдэг бодлого тусгасан. Яагаад гэвэл Монгол банканд тушаагдаж байгаа алтны хэмжээ өнгөрсөн оноос 16 хувиар буурсан. Энэ нь татварын шатлалын огцом өсөлттэй холбоотой байх магадлалтай. Гэтэл дэлхийн зах зээлд алтны үнэ 3300-аас дээш гарсан, үүнээс цааш нэмэгдэнэ гэсэн хүлээлттэй байна” гэсэн юм.

Ер нь бол өнөө цаг үед уул уурхай, эрдэс баялгийн салбарын сайдын байр суурь нь үйл ажиллагаагаа тодорхойлж, тэр нь дамжаад эдийн засагт чухал нөлөө үзүүлнэ. Өөрөөр хэлбэл, энэ Засгийн газрын эдийн засгийн гол ачааг Эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдинням үүрнэ.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2025 ОНЫ ЗУРГААДУГААР САРЫН 30. ДАВАА ГАРАГ. № 121 (7618)

ФОТО:

Сэдвүүд : #Засгийн газар   #Нийтлэл   #Халуун сэдэв  
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
Монгол Улсын 6 дахь Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийг хүндэтгэн үдэв
У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй
С.Бямбацогт: Парламентад суудалтай намуудын дарга нарыг оролцуулсан ойлголцол, зөвшилцлийн Зөвлөлийг байгуулж ажиллана
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөв
ШУУРХАЙ МЭДЭЭ
19 цагийн өмнө өмнө

Монгол Улсын 6 дахь Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийг хүндэтгэн үдэв

19 цагийн өмнө өмнө

Ш.Энхийн-Од шигшээ багтайгаа нэгдэхээр өчигдөр эх орондоо буулаа

19 цагийн өмнө өмнө

“Сэлбэ дэд төв”-ийн барилгуудын дотор заслын ажил өвлийн улиралд тасралтгүй үргэлжилнэ

19 цагийн өмнө өмнө

Нийслэлийн 2027 оны төсвийн төслийг өргөн барилаа

19 цагийн өмнө өмнө

Үс засуулбал жаргал ирнэ

19 цагийн өмнө өмнө

Цас орно, өдөртөө 8-10 хэм хүйтэн байна

2 өдрийн өмнө өмнө

Жүдо бөхийн Залуучуудын дэлхийн аваргаар Т.Ариунзаяа тодорлоо

2 өдрийн өмнө өмнө

Дэлхийд тод гялалзсан оюунлаг охин Б.Оюун-Үжин

2 өдрийн өмнө өмнө

Өрнөдөд сандрал, Дорнодод найдвар, Шэньжэнээс томоохон ахиц дэвшил гарна гэж хүлээж байна

2 өдрийн өмнө өмнө

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

2 өдрийн өмнө өмнө

Б.Пүрэвдагва: Иргэдтэйгээ уулзаж, 2027 оны төсөвт тусгах санал хүсэлтийг нь нээлттэй сонсож байна

2 өдрийн өмнө өмнө

С.Бямбацогт: Парламентад суудалтай намуудын дарга нарыг оролцуулсан ойлголцол, зөвшилцлийн Зөвлөлийг байгуулж ажиллана

2 өдрийн өмнө өмнө

Есөн улаан мэнгэтэй шар нохой өдөр

2 өдрийн өмнө өмнө

Ялимгүй цас орно, өдөртөө 4-6 хэм хүйтэн байна

2026-11-19 өмнө

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөв

2026-11-19 өмнө

М.Нарантуяа-Нара: Энэ танхимд Ерөнхийлөгч орж ирэхээр яагаад бүгд "гөлөг" болчихдог юм бэ

2026-11-19 өмнө

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч монгол төр тохиролцох ёсгүй

2026-11-19 өмнө

Битүүмжлэгдсэн автомашиныг зарж, 375 сая төгрөг залилжээ

2026-11-19 өмнө

Токиогийн “Их дуулга”-д оролцох Монголын жүдочид тодорлоо

2026-11-19 өмнө

Хүүхэд залуусын хөгжлийг дэмжигч "Ачит Ихт" компани

2026-11-19 өмнө

Говь-Алтай аймагт 3.7 магнитудын хүчтэй газар хөдөлжээ

2026-11-19 өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 62 зөрчил бүртгэгдлээ

2026-11-19 өмнө

Дүүжин замын тээврээр аюулгүй зорчих зааврыг танилцуулж байна

2026-11-19 өмнө

Дөрвөн чиглэлд шөнийн автобус иргэдэд үйлчилж байна

2026-11-19 өмнө

Төрийн өмчит компанийн тоог 85 болгон бууруулахаар тусгажээ

2026-11-19 өмнө

Ц.Идэрбат: Тариалангийн үйлдвэрлэл эрхлэгчдэд олгох хөнгөлөлттэй зээлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлнэ

2026-11-19 өмнө

“Евро-3” болон түүнээс дээш стандартын АИ-92 автобензиний үнийг 1,000 хүртэл төгрөгөөр бууруулна

2026-11-19 өмнө

Хууль бус хөрөнгө хураан авах тухай хуулийн төслийг УИХ-д өргөн барина

2026-11-19 өмнө

Н.Учрал: Төрийн тэргүүний эхлүүлсэн жишгийн дагуу бүгд шалгуулах ёстой

2026-11-19 өмнө

Хуулийн төсөл: Хаврын морин уралдааныг зөвшөөрнө, зөвшөөрөхгүй

САНАЛ БОЛГОХ
2 өдрийн өмнө өмнө

Б.Пүрэвдагва: Иргэдтэйгээ уулзаж, 2027 оны төсөвт тусгах санал хүсэлтийг нь нээлттэй сонсож байна

2026-11-19 өмнө

М.Нарантуяа-Нара: Энэ танхимд Ерөнхийлөгч орж ирэхээр яагаад бүгд "гөлөг" болчихдог юм бэ

2026-11-17 өмнө

2026.11.16: Улстөрчдийн хэн, юу хэлэв

2 өдрийн өмнө өмнө

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

2026-11-16 өмнө

Ус амьдралыг тэтгэдэг бол Мод усыг хамгаалдаг

2026-11-16 өмнө

Н.Учрал: Нөөцийн мах бэлтгэн нийлүүлэх тогтолцоог үндсээр нь шинэчилж байна

2026-11-19 өмнө

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөв

2026-11-17 өмнө

Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа

2 өдрийн өмнө өмнө

С.Бямбацогт: Парламентад суудалтай намуудын дарга нарыг оролцуулсан ойлголцол, зөвшилцлийн Зөвлөлийг байгуулж ажиллана

2026-11-17 өмнө

Цас цэвэрлэгээнд 1400 орчим ажилтан, албан хаагч ажиллаж, 350 гаруй тонн давс, бодис цацаад байна

2026-11-16 өмнө

Өмгөөлөгчид цагдан хорих хугацааг нэг сараар тогтмол сунгадаг практикийг шүүмжиллээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Дэлхийд тод гялалзсан оюунлаг охин Б.Оюун-Үжин

2026-11-17 өмнө

Нийслэлийн 7000 өрхийг дулаалж, цахилгаан халаалтад шилжүүлнэ

2026-11-17 өмнө

Төсвийн хуулийн онцлох заалтууд

2026-11-18 өмнө

“Оюу толгойн ашгаас иргэн бүрд 857,000 төгрөгийг хувь дансанд нь шилжүүлж өгөх асуудлаар хуулийн төсөл санаачлан хэлэлцүүлэх” тухай ажлын хэсгийг байгууллаа

2026-11-18 өмнө

Э.Батшугар: Вакцинаар сэргийлж болох өвчнийг бууруулахад Засгийн газраас анхаарч ажиллана

2026-11-19 өмнө

Хүүхэд залуусын хөгжлийг дэмжигч "Ачит Ихт" компани

2 өдрийн өмнө өмнө

Өрнөдөд сандрал, Дорнодод найдвар, Шэньжэнээс томоохон ахиц дэвшил гарна гэж хүлээж байна

2026-11-16 өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 51 зөрчил бүртгэгдлээ

2026-11-17 өмнө

Нийслэлийн хэмжээнд “Шар дарцаг” аян эхэллээ

2026-11-19 өмнө

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч монгол төр тохиролцох ёсгүй

2026-11-16 өмнө

6,2 тэрбум төгрөгийн өмч хөрөнгийг авран хамгаалж ажиллалаа

2026-11-19 өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 62 зөрчил бүртгэгдлээ

2026-11-16 өмнө

Ахуйн хэрэглээний жижиг газны баллон тэсэрч, иргэн гэмтжээ

2026-11-18 өмнө

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан болж байна

2026-11-18 өмнө

“Онцгой хотхон”-ы 512 айлын орон сууцны барилга угсралтын ажлыг шуурхайлахыг үүрэг болголоо

2026-11-18 өмнө

Б.Бямбасүрэн: Бэлтгэл хийж байгаад тамирчин болсон

2026-11-19 өмнө

“Евро-3” болон түүнээс дээш стандартын АИ-92 автобензиний үнийг 1,000 хүртэл төгрөгөөр бууруулна

2 өдрийн өмнө өмнө

Жүдо бөхийн Залуучуудын дэлхийн аваргаар Т.Ариунзаяа тодорлоо

2 өдрийн өмнө өмнө

Есөн улаан мэнгэтэй шар нохой өдөр

Бидний тухай Редакцийн бодлого Сурталчилгаа байршуулах Холбоо барих Дээшээ буцах


Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.