• Эхлэл
  • Цаг агаар
  • Валют ханш
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Үзэл бодол
  • Спорт
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • Энтертайнмэнт
  • Зурхай



Үндэсний бөх их спорт биш юм байна

Наадмын тухай сайхан “үг” олон бий. Шүлэг ч ихтэй. “...Эрүүл явбал улсын наадам үзнэ” гэж ерөөнө. “...Дараа жилийн наадам даанч хол байна даа” гэж хүлээнэ.  “...Эрийн гурван наадам” гэж хүндэтгэнэ.”...Энэ жилийн наадмыг ирэх жил хуучилна” хэмээнэ.

Наадам монгол хүн бүрт дандаа л сайхан санагддаг. Улсын наадам, аймгийн наадам, сумын наадам гээд өөр өөрийн өнгөтэй, дурсамжтай. Мөн ч их яригддаг даа.

Харин сүүлийн жилүүдэд наадмын нэр хүнд улам унасаар байна. Ялангуяа бөх нь  бүхэлдээ эрүүгийн хэргийн шинж агуулсан хулгай, луйврын яриа ихтэй болдог боллоо. Энд бөхчүүдийн дэвжээн дээрх ёс зүйн асуудлыг ярих гэсэнгүй.

Жил бүрийн наадмын дараа ёс юм шиг гарч ирдэг допингийн талаар хөндөх хэрэгтэй болов.

Энэ жилийн наадмын түрүү бөхөөс допинг илэрчээ. Ийм мэдээлэл түгж байна. Өмнөх жилүүдэд ч ингэсэн. Тэгээд л дараа жилийн наадам болтол хууч биш хэрүүл үргэлжилдэг болов шүү. Сайхан арслан, аварга цолыг хүртээд л алдаж байгааг нэг биш жилийн наадмын ард харсаар л ирэв.

Ер нь энэ сүүлдээ ёс юм шиг боллоо.

Ерөөсөө бид чинь наадмаа хийж чадахаа больчихсон. Начны найраа гэх шүлэг шиг сайхан нэртэй луйвар бөхийн торгон ногоон дэвжээн дээр алдаршсан. Бүх цол дээр л ийм баримт сэлт барим тавим яригддаг. Шулуухан хэлэхэд, энэ мэтээс болоод үндэсний бөхийн нэр хүнд шалаар нэг унаж, эцэстээ 2003 онд Үндэсний баяр наадмын хуультай хүртэл болсон. “Ёс зүйгээр хазаарлаж чадахгүй үйдлийг хуулиар хязгаарлах шаардлага гардаг” гэдэг. Хууль ингэж гардаг юм байна л даа. Ямартай ч бөхчүүд наадмаараа ч сайхан барилдаж чадахаа больсон учраас энэ хуулийн хязгааралалтад орсон хэрэг. Тэгээд ч дээрдсэнгүй. Хуулийн хязгаарт онцгойлон орж буй зүйлүүдийн нэг нь энэ допинг л доо.

Наадмын өмнөхөн өөрчлөгдсөн Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийг санаачлагч УИХ-ын гишүүд хууль өөрчлөх шалтгаанаа “....Сүүлийн жилүүдэд улсын баяр наадамд түрүүлсэн, амжилттай сайн барилдаж цол, чимэг авсан бөх допинг хэрэглэсэн нь шинжилгээгээр тогтоогдож, цол, чимгээ хураалгах, хэрэглэсэн, хэрэглээгүй дээр маргалдах, шүүхээр шийдвэрлүүлэх тохиолдолд ихээхэн гарсаар байна. Үндэсний их баяр наадмын тухай хуульд допинг хэрэглэхийг хориглох, хэрэглэсэн тохиолдолд хүлээлгэх хариуцлагын механизмыг суулгаж өгсөн боловч энэ нь олон улсын допингийн стандарттай нэг талаар нийцэхгүй, мөрдөж байгаа дүрэм журмыг батлах субъектийг хуульд тодорхой зааж өгөөгүйгээс Захиргааны ерөнхий хуульд заасан эрх зүйн хэм хэмжээний актын шаардлагыг хангаж чадахгүйд хүрч, Үндэсний баяр наадмыг зохион байгуулах хороо, салбар хорооны шийдвэр нь шүүх дээр хүчингүй болох тохиолдол гарч байна. 

Нөгөө талаас допинг хэрэглэхийг хориглох, хэрэглэсэн тохиолдолд хариуцлага хүлээлгэх зохицуулалт нь төдийлөн үр дүнтэй бус зөвхөн хэрэглэсэн бөх, харваачид хариуцлага тооцох, тодорхой хугацаанд баяр наадамд оролцох эрхийг хасах байдлаар явж ирсэн нь допинг хэрэглэхийг зөвлөж, хэрэглүүлж байгаа дасгалжуулагч, эмч, бөхийн дэвжээ зэрэг нь ямар нэг хариуцлага хүлээхгүй, энэ хөшүүрэг үр дүнтэй байж чадахгүй байна.

...Дээрх хууль зүйн болон практик үндэслэл, шаардлагад үндэслэн Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг боловсруулахдаа Үндэсний их баяр наадмын үйл ажиллагаанд оролцогчдын эрх үүргийг тодорхой болгож, хариуцлагын механизмыг боловсронгуй болгохоор тусгасан, тухайлбал, допинг хэрэглэсэн бөх, сурын харваач, допинг хэрэглэхийг зөвлөсөн, шаардсан дасгалжуулагч, эмч, дэвжээнд олон улсын допингийн дүрмийн дагуу хариуцлага оногдуулах механизмыг хуулийн төсөл тусгасан;дараах зохицуулалтыг оруулсан болно. Түүнчлэн Допингийн эсрэг үндэсний дүрмийг батлах хүртэлх хугацаанд хуулийн төслийн 21 дүгээр зүйлд заасан шилжилтийн үеийн зохицуулалтаар допингтой холбоотой харилцааг зохицуулах, шийтгэлийг оногдуулахаар тусгасан. ... Хуулийн төсөлд дээрх зохицуулалтыг оруулснаар допинг хэрэглэсэн бөх, сур харваач, морины уяач зэрэг болон тэдгээрийн багш дасгалжуулагч, дэвжээ зэрэгт хариуцлага тооцох олон улсын механизм бүрдсэнээр допинг хэрэглэх нь багасч, үүнээс үүдэлтэй маргаангүй үндэсний их баяр наадмыг зохион байгуулах нөхцөл бүрдэнэ” гэсэн байгаа юм.

Үүнээс “...Наадам маань ер нь юу болчихсон юм бэ” гэсэн эмзэглэл төрж байгаа юм. Энэхүү хуулийн танилцуулга хийгээд УИХ-аар хэлэлцэх үед гишүүдийн асууж тодруулж байгаа нь ерөөсөө л нэг допингод донтчихсон хэдэн нөхрийг яаж салгах вэ гэсэн агуулгаар хандаж байв. Тэдгээр гишүүний буруу биш. Шулуухан хэлэхэд, Бөхийн холбоо л энэ бүхэнд буруутай. Сүүлийн хэдэн өдрийн турш энэ жилийн наадмын допингийн хариу тойроод хэрэлдлээ. Бөхийн холбоо өөрийгөө өмөөрөөд сүйд. Тэргүүн нь УИХ-д хүч үзэх гээд байгаа болохоор нэр цэвэр байх ёстой байх л даа. Гэхдээ би үхэхээр чи үх гэдэг шиг Олон улсын допингийн эсрэг байгууллагын Монгол дахь төлөөний газрын хэд рүүгээ л дайраад байх юм.

Энэ талаар бага сага гадарлахын хувьд Бөхийн холбоо болон хууль, бөхчүүд хоёрынхоо дунд гүүр л байх ёстой шүү. Тэгээд тэр хэрэглэж болохгүй бодис, допинг илэрдэг эм тангуудыг бөхчүүдэд танилцуулж, ойлгуулсан байх учиртай. Бөхийн холбоо энэ ажлаа хийдэг үү. Бөхчүүд нь ч энэ жилийн наадам дууслаа, 13-наас нь эхлээд л ходоод руугаа орж байгаа хоол, унд бүгдийг хянах учиртай. Тэгэхгүй, ямар нэг сэжиг бүхий шинжилгээний дүн гарахаар бэлтгэлийн хэдэн өдөр идсэн ууснаа яриад гүрийчихэж байгаа харагддаг болов.

Ер нь бол Олон улсын допингийн эсрэг байгууллагад шинжилгээ сэлтээ өгч байгаа бол мэргэжлийн тамирчны түвшинд бэлтгэл хийж, дэг гамаа барих ёстой. Тэгвэл манай үндэсний бөхчүүд тэгдэг бил үү. Жилийн дөрвөн улиралд байнгын бэлтгэлтэй байдаг бөх хэд вэ гэвэл цөөхөн л гарна шүү. Манай бөхийн онцлог чинь голдуу байгалиасаа төрмөл байдаг. Тэр утгаараа бэлтгэл нь ч “байгалиараа” явдаг гэхэд дэгсдэхгүй.

Тэгвэл мэргэжлийн тамирчид, жишээ нь, жудо, чөлөөт бөхийг аваад үз. Бөхчүүд бүгд мэднэ. Бэлтгэлээ яаж хийдэг, дэгээ хэрхэн барьдгийг гадарлана даа. Өөрөөр хэлбэл, Үндэсний бөх, тэдгээр мэргэжлийн спортуудын хооронд асар их ялгаа байдаг. Дээхнэ дээ, манай чөлөөтийн нэг том бөх допингийн шинжилгээнд бүдэрч байв. Яагаад гэхээр шээс хөөдөг эм хэрэглэсэн нь шинжилгээгээр гараад иржээ. Допинг хэрэглэсэн тамирчид түүнийгээ шээсээрээ гаргах гэж шээс хөөдөг эм уудаг юм байна л даа. Ингээд шинжилгээг цааш нарийсган хийж бөөн л юм болж байв. Ийм л нарийн эд дээ, энэ допинг гэдэг чинь.

Яг үнэндээ манай Үндэсний их баяр наадмын хуульд ч үүнийг шулуухан хэлчихсэн л байна. Хуулийн зорилтыг “...Үндэсний их баяр наадмыг улс орон даяар тэмдэглэн өнгөрүүлэх, Үндэсний их баяр наадмын хүрээнд үндэсний бөхийн барилдаан, сурын харваа, үндэсний хурдан морины уралдаан, шагайн харвааг зохион байгуулах, цол, чимэг олгохтой холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршино” гэсэн. Их спортуудын гол агуулга энд дурдагдаагүй байгаа юм. Тэгэхээр энэ олон хуулийн хазаараа бөхчүүдээсээ авах ёстой. Тэгэхгүй бол энэ хэтрээд хоёр бөх хөөцөлдөж алхаж байгаад л нэг нь давчихдаг энэ тэр. Ер нь наадмын бөхийн барилдаан улам л утгагүй болж байна. Найраагүй, будилаангүй болдог сумын наадам ч байхгүй боллоо. Хамгийн гол нь допингийн шинжилгээ авч өгөхөө больчихъё. Тэгээд “...Үндэсний бөх бол их спорт биш юм байна” гэдгээ бид одоо хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй. Яг л сүмо шиг өөрсдийнхөөрөө сайхан барилдаад, монголчууд үзэж баясаад л байж байя. Тэгж байж дэлхийд ганцхан “өөрийнхөөрөө” Монгол наадам болно. Аа харин, нисээд л “Гарьд магнай” кинон дээр Дондогдулам хатан “...Миний бөхийг унагасан энэ наадмыг би үзэхгүй ээ” гэж ширэв татдаг шиг хэдэн дарга бухимдана биз.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2023 ОНЫ НАЙМДУГААР САРЫН 25. БААСАН ГАРАГ. № 168 (7153)

    ХУВААЛЦАХ ЖИРГЭХ


МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
Монголын бахархлаар халхавч хийсэн 1XBET
Л.Оюун-Эрдэнийн үед АТГ-ын мөрдөгчийн магадгүй “хууль зөрчин” гаргуулсан татварын байцаагчдын дүгнэлт бусдыг яллах баримт болжээ
“Монгол бахархлын өдөр”-ийг хэрхэн тэмдэглэх вэ?
Сэтгүүл зүйн салбар: Чиг хандлага, гарц, шийдэл



Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.





  • Эхлэл
  • Цаг агаар
  • Валют ханш
  • Улс төр
  • Эдийн засаг
  • Үзэл бодол
  • Спорт
  • Нийгэм
  • Дэлхий
  • Энтертайнмэнт
  • Зурхай



Үндэсний бөх их спорт биш юм байна

Наадмын тухай сайхан “үг” олон бий. Шүлэг ч ихтэй. “...Эрүүл явбал улсын наадам үзнэ” гэж ерөөнө. “...Дараа жилийн наадам даанч хол байна даа” гэж хүлээнэ.  “...Эрийн гурван наадам” гэж хүндэтгэнэ.”...Энэ жилийн наадмыг ирэх жил хуучилна” хэмээнэ.

Наадам монгол хүн бүрт дандаа л сайхан санагддаг. Улсын наадам, аймгийн наадам, сумын наадам гээд өөр өөрийн өнгөтэй, дурсамжтай. Мөн ч их яригддаг даа.

Харин сүүлийн жилүүдэд наадмын нэр хүнд улам унасаар байна. Ялангуяа бөх нь  бүхэлдээ эрүүгийн хэргийн шинж агуулсан хулгай, луйврын яриа ихтэй болдог боллоо. Энд бөхчүүдийн дэвжээн дээрх ёс зүйн асуудлыг ярих гэсэнгүй.

Жил бүрийн наадмын дараа ёс юм шиг гарч ирдэг допингийн талаар хөндөх хэрэгтэй болов.

Энэ жилийн наадмын түрүү бөхөөс допинг илэрчээ. Ийм мэдээлэл түгж байна. Өмнөх жилүүдэд ч ингэсэн. Тэгээд л дараа жилийн наадам болтол хууч биш хэрүүл үргэлжилдэг болов шүү. Сайхан арслан, аварга цолыг хүртээд л алдаж байгааг нэг биш жилийн наадмын ард харсаар л ирэв.

Ер нь энэ сүүлдээ ёс юм шиг боллоо.

Ерөөсөө бид чинь наадмаа хийж чадахаа больчихсон. Начны найраа гэх шүлэг шиг сайхан нэртэй луйвар бөхийн торгон ногоон дэвжээн дээр алдаршсан. Бүх цол дээр л ийм баримт сэлт барим тавим яригддаг. Шулуухан хэлэхэд, энэ мэтээс болоод үндэсний бөхийн нэр хүнд шалаар нэг унаж, эцэстээ 2003 онд Үндэсний баяр наадмын хуультай хүртэл болсон. “Ёс зүйгээр хазаарлаж чадахгүй үйдлийг хуулиар хязгаарлах шаардлага гардаг” гэдэг. Хууль ингэж гардаг юм байна л даа. Ямартай ч бөхчүүд наадмаараа ч сайхан барилдаж чадахаа больсон учраас энэ хуулийн хязгааралалтад орсон хэрэг. Тэгээд ч дээрдсэнгүй. Хуулийн хязгаарт онцгойлон орж буй зүйлүүдийн нэг нь энэ допинг л доо.

Наадмын өмнөхөн өөрчлөгдсөн Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийг санаачлагч УИХ-ын гишүүд хууль өөрчлөх шалтгаанаа “....Сүүлийн жилүүдэд улсын баяр наадамд түрүүлсэн, амжилттай сайн барилдаж цол, чимэг авсан бөх допинг хэрэглэсэн нь шинжилгээгээр тогтоогдож, цол, чимгээ хураалгах, хэрэглэсэн, хэрэглээгүй дээр маргалдах, шүүхээр шийдвэрлүүлэх тохиолдолд ихээхэн гарсаар байна. Үндэсний их баяр наадмын тухай хуульд допинг хэрэглэхийг хориглох, хэрэглэсэн тохиолдолд хүлээлгэх хариуцлагын механизмыг суулгаж өгсөн боловч энэ нь олон улсын допингийн стандарттай нэг талаар нийцэхгүй, мөрдөж байгаа дүрэм журмыг батлах субъектийг хуульд тодорхой зааж өгөөгүйгээс Захиргааны ерөнхий хуульд заасан эрх зүйн хэм хэмжээний актын шаардлагыг хангаж чадахгүйд хүрч, Үндэсний баяр наадмыг зохион байгуулах хороо, салбар хорооны шийдвэр нь шүүх дээр хүчингүй болох тохиолдол гарч байна. 

Нөгөө талаас допинг хэрэглэхийг хориглох, хэрэглэсэн тохиолдолд хариуцлага хүлээлгэх зохицуулалт нь төдийлөн үр дүнтэй бус зөвхөн хэрэглэсэн бөх, харваачид хариуцлага тооцох, тодорхой хугацаанд баяр наадамд оролцох эрхийг хасах байдлаар явж ирсэн нь допинг хэрэглэхийг зөвлөж, хэрэглүүлж байгаа дасгалжуулагч, эмч, бөхийн дэвжээ зэрэг нь ямар нэг хариуцлага хүлээхгүй, энэ хөшүүрэг үр дүнтэй байж чадахгүй байна.

...Дээрх хууль зүйн болон практик үндэслэл, шаардлагад үндэслэн Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг боловсруулахдаа Үндэсний их баяр наадмын үйл ажиллагаанд оролцогчдын эрх үүргийг тодорхой болгож, хариуцлагын механизмыг боловсронгуй болгохоор тусгасан, тухайлбал, допинг хэрэглэсэн бөх, сурын харваач, допинг хэрэглэхийг зөвлөсөн, шаардсан дасгалжуулагч, эмч, дэвжээнд олон улсын допингийн дүрмийн дагуу хариуцлага оногдуулах механизмыг хуулийн төсөл тусгасан;дараах зохицуулалтыг оруулсан болно. Түүнчлэн Допингийн эсрэг үндэсний дүрмийг батлах хүртэлх хугацаанд хуулийн төслийн 21 дүгээр зүйлд заасан шилжилтийн үеийн зохицуулалтаар допингтой холбоотой харилцааг зохицуулах, шийтгэлийг оногдуулахаар тусгасан. ... Хуулийн төсөлд дээрх зохицуулалтыг оруулснаар допинг хэрэглэсэн бөх, сур харваач, морины уяач зэрэг болон тэдгээрийн багш дасгалжуулагч, дэвжээ зэрэгт хариуцлага тооцох олон улсын механизм бүрдсэнээр допинг хэрэглэх нь багасч, үүнээс үүдэлтэй маргаангүй үндэсний их баяр наадмыг зохион байгуулах нөхцөл бүрдэнэ” гэсэн байгаа юм.

Үүнээс “...Наадам маань ер нь юу болчихсон юм бэ” гэсэн эмзэглэл төрж байгаа юм. Энэхүү хуулийн танилцуулга хийгээд УИХ-аар хэлэлцэх үед гишүүдийн асууж тодруулж байгаа нь ерөөсөө л нэг допингод донтчихсон хэдэн нөхрийг яаж салгах вэ гэсэн агуулгаар хандаж байв. Тэдгээр гишүүний буруу биш. Шулуухан хэлэхэд, Бөхийн холбоо л энэ бүхэнд буруутай. Сүүлийн хэдэн өдрийн турш энэ жилийн наадмын допингийн хариу тойроод хэрэлдлээ. Бөхийн холбоо өөрийгөө өмөөрөөд сүйд. Тэргүүн нь УИХ-д хүч үзэх гээд байгаа болохоор нэр цэвэр байх ёстой байх л даа. Гэхдээ би үхэхээр чи үх гэдэг шиг Олон улсын допингийн эсрэг байгууллагын Монгол дахь төлөөний газрын хэд рүүгээ л дайраад байх юм.

Энэ талаар бага сага гадарлахын хувьд Бөхийн холбоо болон хууль, бөхчүүд хоёрынхоо дунд гүүр л байх ёстой шүү. Тэгээд тэр хэрэглэж болохгүй бодис, допинг илэрдэг эм тангуудыг бөхчүүдэд танилцуулж, ойлгуулсан байх учиртай. Бөхийн холбоо энэ ажлаа хийдэг үү. Бөхчүүд нь ч энэ жилийн наадам дууслаа, 13-наас нь эхлээд л ходоод руугаа орж байгаа хоол, унд бүгдийг хянах учиртай. Тэгэхгүй, ямар нэг сэжиг бүхий шинжилгээний дүн гарахаар бэлтгэлийн хэдэн өдөр идсэн ууснаа яриад гүрийчихэж байгаа харагддаг болов.

Ер нь бол Олон улсын допингийн эсрэг байгууллагад шинжилгээ сэлтээ өгч байгаа бол мэргэжлийн тамирчны түвшинд бэлтгэл хийж, дэг гамаа барих ёстой. Тэгвэл манай үндэсний бөхчүүд тэгдэг бил үү. Жилийн дөрвөн улиралд байнгын бэлтгэлтэй байдаг бөх хэд вэ гэвэл цөөхөн л гарна шүү. Манай бөхийн онцлог чинь голдуу байгалиасаа төрмөл байдаг. Тэр утгаараа бэлтгэл нь ч “байгалиараа” явдаг гэхэд дэгсдэхгүй.

Тэгвэл мэргэжлийн тамирчид, жишээ нь, жудо, чөлөөт бөхийг аваад үз. Бөхчүүд бүгд мэднэ. Бэлтгэлээ яаж хийдэг, дэгээ хэрхэн барьдгийг гадарлана даа. Өөрөөр хэлбэл, Үндэсний бөх, тэдгээр мэргэжлийн спортуудын хооронд асар их ялгаа байдаг. Дээхнэ дээ, манай чөлөөтийн нэг том бөх допингийн шинжилгээнд бүдэрч байв. Яагаад гэхээр шээс хөөдөг эм хэрэглэсэн нь шинжилгээгээр гараад иржээ. Допинг хэрэглэсэн тамирчид түүнийгээ шээсээрээ гаргах гэж шээс хөөдөг эм уудаг юм байна л даа. Ингээд шинжилгээг цааш нарийсган хийж бөөн л юм болж байв. Ийм л нарийн эд дээ, энэ допинг гэдэг чинь.

Яг үнэндээ манай Үндэсний их баяр наадмын хуульд ч үүнийг шулуухан хэлчихсэн л байна. Хуулийн зорилтыг “...Үндэсний их баяр наадмыг улс орон даяар тэмдэглэн өнгөрүүлэх, Үндэсний их баяр наадмын хүрээнд үндэсний бөхийн барилдаан, сурын харваа, үндэсний хурдан морины уралдаан, шагайн харвааг зохион байгуулах, цол, чимэг олгохтой холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршино” гэсэн. Их спортуудын гол агуулга энд дурдагдаагүй байгаа юм. Тэгэхээр энэ олон хуулийн хазаараа бөхчүүдээсээ авах ёстой. Тэгэхгүй бол энэ хэтрээд хоёр бөх хөөцөлдөж алхаж байгаад л нэг нь давчихдаг энэ тэр. Ер нь наадмын бөхийн барилдаан улам л утгагүй болж байна. Найраагүй, будилаангүй болдог сумын наадам ч байхгүй боллоо. Хамгийн гол нь допингийн шинжилгээ авч өгөхөө больчихъё. Тэгээд “...Үндэсний бөх бол их спорт биш юм байна” гэдгээ бид одоо хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй. Яг л сүмо шиг өөрсдийнхөөрөө сайхан барилдаад, монголчууд үзэж баясаад л байж байя. Тэгж байж дэлхийд ганцхан “өөрийнхөөрөө” Монгол наадам болно. Аа харин, нисээд л “Гарьд магнай” кинон дээр Дондогдулам хатан “...Миний бөхийг унагасан энэ наадмыг би үзэхгүй ээ” гэж ширэв татдаг шиг хэдэн дарга бухимдана биз.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2023 ОНЫ НАЙМДУГААР САРЫН 25. БААСАН ГАРАГ. № 168 (7153)



МЭДЭЭНИЙ СЭТГЭГДЭЛ


Бидний тухай Редакцийн бодлого Сурталчилгаа байршуулах Холбоо барих

Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.





Эхлэл Улс төр Эдийн засаг Үзэл бодол Спорт Нийгэм Дэлхий Энтертайнмэнт Зурхай
  • Нийтлэл
  • •
  • Ярилцлага
  • •
  • Сурвалжлага
  • •
  • Азийн АШТ
  • •
  • Фото мэдээ
  • •
  • Оддын амьдрал
БҮХ СЭДЭВ
  • •Засгийн газар
  • •Чуулган
  • •Ерөнхийлөгч
  • •Сэрэмжлүүлэг
  • •Байнгын хороо
  • •Степпе Арена
  • •Бөхийн төрлүүд
  • •Уул уурхай
  • •Видео мэдээ
  • •Яам, Агентлаг
  • •Эрүүл мэнд
  • •Гэмт хэрэг
  • •Халуун сэдэв
ХУРААХ
ХОМ: Тусгай сангуудын захирлууд...
Пап Францисын тухай 10 баримт

Үндэсний бөх их спорт биш юм байна

ДАМДИН-ОЧИР 2023-08-25
    ХУВААЛЦАХ ЖИРГЭХ
Үндэсний бөх их спорт биш юм байна

Наадмын тухай сайхан “үг” олон бий. Шүлэг ч ихтэй. “...Эрүүл явбал улсын наадам үзнэ” гэж ерөөнө. “...Дараа жилийн наадам даанч хол байна даа” гэж хүлээнэ.  “...Эрийн гурван наадам” гэж хүндэтгэнэ.”...Энэ жилийн наадмыг ирэх жил хуучилна” хэмээнэ.

Наадам монгол хүн бүрт дандаа л сайхан санагддаг. Улсын наадам, аймгийн наадам, сумын наадам гээд өөр өөрийн өнгөтэй, дурсамжтай. Мөн ч их яригддаг даа.

Харин сүүлийн жилүүдэд наадмын нэр хүнд улам унасаар байна. Ялангуяа бөх нь  бүхэлдээ эрүүгийн хэргийн шинж агуулсан хулгай, луйврын яриа ихтэй болдог боллоо. Энд бөхчүүдийн дэвжээн дээрх ёс зүйн асуудлыг ярих гэсэнгүй.

Жил бүрийн наадмын дараа ёс юм шиг гарч ирдэг допингийн талаар хөндөх хэрэгтэй болов.

Энэ жилийн наадмын түрүү бөхөөс допинг илэрчээ. Ийм мэдээлэл түгж байна. Өмнөх жилүүдэд ч ингэсэн. Тэгээд л дараа жилийн наадам болтол хууч биш хэрүүл үргэлжилдэг болов шүү. Сайхан арслан, аварга цолыг хүртээд л алдаж байгааг нэг биш жилийн наадмын ард харсаар л ирэв.

Ер нь энэ сүүлдээ ёс юм шиг боллоо.

Ерөөсөө бид чинь наадмаа хийж чадахаа больчихсон. Начны найраа гэх шүлэг шиг сайхан нэртэй луйвар бөхийн торгон ногоон дэвжээн дээр алдаршсан. Бүх цол дээр л ийм баримт сэлт барим тавим яригддаг. Шулуухан хэлэхэд, энэ мэтээс болоод үндэсний бөхийн нэр хүнд шалаар нэг унаж, эцэстээ 2003 онд Үндэсний баяр наадмын хуультай хүртэл болсон. “Ёс зүйгээр хазаарлаж чадахгүй үйдлийг хуулиар хязгаарлах шаардлага гардаг” гэдэг. Хууль ингэж гардаг юм байна л даа. Ямартай ч бөхчүүд наадмаараа ч сайхан барилдаж чадахаа больсон учраас энэ хуулийн хязгааралалтад орсон хэрэг. Тэгээд ч дээрдсэнгүй. Хуулийн хязгаарт онцгойлон орж буй зүйлүүдийн нэг нь энэ допинг л доо.

Наадмын өмнөхөн өөрчлөгдсөн Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийг санаачлагч УИХ-ын гишүүд хууль өөрчлөх шалтгаанаа “....Сүүлийн жилүүдэд улсын баяр наадамд түрүүлсэн, амжилттай сайн барилдаж цол, чимэг авсан бөх допинг хэрэглэсэн нь шинжилгээгээр тогтоогдож, цол, чимгээ хураалгах, хэрэглэсэн, хэрэглээгүй дээр маргалдах, шүүхээр шийдвэрлүүлэх тохиолдолд ихээхэн гарсаар байна. Үндэсний их баяр наадмын тухай хуульд допинг хэрэглэхийг хориглох, хэрэглэсэн тохиолдолд хүлээлгэх хариуцлагын механизмыг суулгаж өгсөн боловч энэ нь олон улсын допингийн стандарттай нэг талаар нийцэхгүй, мөрдөж байгаа дүрэм журмыг батлах субъектийг хуульд тодорхой зааж өгөөгүйгээс Захиргааны ерөнхий хуульд заасан эрх зүйн хэм хэмжээний актын шаардлагыг хангаж чадахгүйд хүрч, Үндэсний баяр наадмыг зохион байгуулах хороо, салбар хорооны шийдвэр нь шүүх дээр хүчингүй болох тохиолдол гарч байна. 

Нөгөө талаас допинг хэрэглэхийг хориглох, хэрэглэсэн тохиолдолд хариуцлага хүлээлгэх зохицуулалт нь төдийлөн үр дүнтэй бус зөвхөн хэрэглэсэн бөх, харваачид хариуцлага тооцох, тодорхой хугацаанд баяр наадамд оролцох эрхийг хасах байдлаар явж ирсэн нь допинг хэрэглэхийг зөвлөж, хэрэглүүлж байгаа дасгалжуулагч, эмч, бөхийн дэвжээ зэрэг нь ямар нэг хариуцлага хүлээхгүй, энэ хөшүүрэг үр дүнтэй байж чадахгүй байна.

...Дээрх хууль зүйн болон практик үндэслэл, шаардлагад үндэслэн Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг боловсруулахдаа Үндэсний их баяр наадмын үйл ажиллагаанд оролцогчдын эрх үүргийг тодорхой болгож, хариуцлагын механизмыг боловсронгуй болгохоор тусгасан, тухайлбал, допинг хэрэглэсэн бөх, сурын харваач, допинг хэрэглэхийг зөвлөсөн, шаардсан дасгалжуулагч, эмч, дэвжээнд олон улсын допингийн дүрмийн дагуу хариуцлага оногдуулах механизмыг хуулийн төсөл тусгасан;дараах зохицуулалтыг оруулсан болно. Түүнчлэн Допингийн эсрэг үндэсний дүрмийг батлах хүртэлх хугацаанд хуулийн төслийн 21 дүгээр зүйлд заасан шилжилтийн үеийн зохицуулалтаар допингтой холбоотой харилцааг зохицуулах, шийтгэлийг оногдуулахаар тусгасан. ... Хуулийн төсөлд дээрх зохицуулалтыг оруулснаар допинг хэрэглэсэн бөх, сур харваач, морины уяач зэрэг болон тэдгээрийн багш дасгалжуулагч, дэвжээ зэрэгт хариуцлага тооцох олон улсын механизм бүрдсэнээр допинг хэрэглэх нь багасч, үүнээс үүдэлтэй маргаангүй үндэсний их баяр наадмыг зохион байгуулах нөхцөл бүрдэнэ” гэсэн байгаа юм.

Үүнээс “...Наадам маань ер нь юу болчихсон юм бэ” гэсэн эмзэглэл төрж байгаа юм. Энэхүү хуулийн танилцуулга хийгээд УИХ-аар хэлэлцэх үед гишүүдийн асууж тодруулж байгаа нь ерөөсөө л нэг допингод донтчихсон хэдэн нөхрийг яаж салгах вэ гэсэн агуулгаар хандаж байв. Тэдгээр гишүүний буруу биш. Шулуухан хэлэхэд, Бөхийн холбоо л энэ бүхэнд буруутай. Сүүлийн хэдэн өдрийн турш энэ жилийн наадмын допингийн хариу тойроод хэрэлдлээ. Бөхийн холбоо өөрийгөө өмөөрөөд сүйд. Тэргүүн нь УИХ-д хүч үзэх гээд байгаа болохоор нэр цэвэр байх ёстой байх л даа. Гэхдээ би үхэхээр чи үх гэдэг шиг Олон улсын допингийн эсрэг байгууллагын Монгол дахь төлөөний газрын хэд рүүгээ л дайраад байх юм.

Энэ талаар бага сага гадарлахын хувьд Бөхийн холбоо болон хууль, бөхчүүд хоёрынхоо дунд гүүр л байх ёстой шүү. Тэгээд тэр хэрэглэж болохгүй бодис, допинг илэрдэг эм тангуудыг бөхчүүдэд танилцуулж, ойлгуулсан байх учиртай. Бөхийн холбоо энэ ажлаа хийдэг үү. Бөхчүүд нь ч энэ жилийн наадам дууслаа, 13-наас нь эхлээд л ходоод руугаа орж байгаа хоол, унд бүгдийг хянах учиртай. Тэгэхгүй, ямар нэг сэжиг бүхий шинжилгээний дүн гарахаар бэлтгэлийн хэдэн өдөр идсэн ууснаа яриад гүрийчихэж байгаа харагддаг болов.

Ер нь бол Олон улсын допингийн эсрэг байгууллагад шинжилгээ сэлтээ өгч байгаа бол мэргэжлийн тамирчны түвшинд бэлтгэл хийж, дэг гамаа барих ёстой. Тэгвэл манай үндэсний бөхчүүд тэгдэг бил үү. Жилийн дөрвөн улиралд байнгын бэлтгэлтэй байдаг бөх хэд вэ гэвэл цөөхөн л гарна шүү. Манай бөхийн онцлог чинь голдуу байгалиасаа төрмөл байдаг. Тэр утгаараа бэлтгэл нь ч “байгалиараа” явдаг гэхэд дэгсдэхгүй.

Тэгвэл мэргэжлийн тамирчид, жишээ нь, жудо, чөлөөт бөхийг аваад үз. Бөхчүүд бүгд мэднэ. Бэлтгэлээ яаж хийдэг, дэгээ хэрхэн барьдгийг гадарлана даа. Өөрөөр хэлбэл, Үндэсний бөх, тэдгээр мэргэжлийн спортуудын хооронд асар их ялгаа байдаг. Дээхнэ дээ, манай чөлөөтийн нэг том бөх допингийн шинжилгээнд бүдэрч байв. Яагаад гэхээр шээс хөөдөг эм хэрэглэсэн нь шинжилгээгээр гараад иржээ. Допинг хэрэглэсэн тамирчид түүнийгээ шээсээрээ гаргах гэж шээс хөөдөг эм уудаг юм байна л даа. Ингээд шинжилгээг цааш нарийсган хийж бөөн л юм болж байв. Ийм л нарийн эд дээ, энэ допинг гэдэг чинь.

Яг үнэндээ манай Үндэсний их баяр наадмын хуульд ч үүнийг шулуухан хэлчихсэн л байна. Хуулийн зорилтыг “...Үндэсний их баяр наадмыг улс орон даяар тэмдэглэн өнгөрүүлэх, Үндэсний их баяр наадмын хүрээнд үндэсний бөхийн барилдаан, сурын харваа, үндэсний хурдан морины уралдаан, шагайн харвааг зохион байгуулах, цол, чимэг олгохтой холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршино” гэсэн. Их спортуудын гол агуулга энд дурдагдаагүй байгаа юм. Тэгэхээр энэ олон хуулийн хазаараа бөхчүүдээсээ авах ёстой. Тэгэхгүй бол энэ хэтрээд хоёр бөх хөөцөлдөж алхаж байгаад л нэг нь давчихдаг энэ тэр. Ер нь наадмын бөхийн барилдаан улам л утгагүй болж байна. Найраагүй, будилаангүй болдог сумын наадам ч байхгүй боллоо. Хамгийн гол нь допингийн шинжилгээ авч өгөхөө больчихъё. Тэгээд “...Үндэсний бөх бол их спорт биш юм байна” гэдгээ бид одоо хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй. Яг л сүмо шиг өөрсдийнхөөрөө сайхан барилдаад, монголчууд үзэж баясаад л байж байя. Тэгж байж дэлхийд ганцхан “өөрийнхөөрөө” Монгол наадам болно. Аа харин, нисээд л “Гарьд магнай” кинон дээр Дондогдулам хатан “...Миний бөхийг унагасан энэ наадмыг би үзэхгүй ээ” гэж ширэв татдаг шиг хэдэн дарга бухимдана биз.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2023 ОНЫ НАЙМДУГААР САРЫН 25. БААСАН ГАРАГ. № 168 (7153)

ФОТО:

Сэдвүүд : #Нийтлэл  
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
Монголын бахархлаар халхавч хийсэн 1XBET
Л.Оюун-Эрдэнийн үед АТГ-ын мөрдөгчийн магадгүй “хууль зөрчин” гаргуулсан татварын байцаагчдын дүгнэлт бусдыг яллах баримт болжээ
“Монгол бахархлын өдөр”-ийг хэрхэн тэмдэглэх вэ?
Сэтгүүл зүйн салбар: Чиг хандлага, гарц, шийдэл
ШУУРХАЙ МЭДЭЭ
1 өдрийн өмнө өмнө

Жүдо бөхийн Залуучуудын дэлхийн аваргаар Т.Ариунзаяа тодорлоо

1 өдрийн өмнө өмнө

Дэлхийд тод гялалзсан оюунлаг охин Б.Оюун-Үжин

1 өдрийн өмнө өмнө

Өрнөдөд сандрал, Дорнодод найдвар, Шэньжэнээс томоохон ахиц дэвшил гарна гэж хүлээж байна

1 өдрийн өмнө өмнө

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

1 өдрийн өмнө өмнө

Б.Пүрэвдагва: Иргэдтэйгээ уулзаж, 2027 оны төсөвт тусгах санал хүсэлтийг нь нээлттэй сонсож байна

1 өдрийн өмнө өмнө

С.Бямбацогт: Парламентад суудалтай намуудын дарга нарыг оролцуулсан ойлголцол, зөвшилцлийн Зөвлөлийг байгуулж ажиллана

1 өдрийн өмнө өмнө

Есөн улаан мэнгэтэй шар нохой өдөр

1 өдрийн өмнө өмнө

Ялимгүй цас орно, өдөртөө 4-6 хэм хүйтэн байна

1 өдрийн өмнө өмнө

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөв

2 өдрийн өмнө өмнө

М.Нарантуяа-Нара: Энэ танхимд Ерөнхийлөгч орж ирэхээр яагаад бүгд "гөлөг" болчихдог юм бэ

2 өдрийн өмнө өмнө

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч монгол төр тохиролцох ёсгүй

2 өдрийн өмнө өмнө

Битүүмжлэгдсэн автомашиныг зарж, 375 сая төгрөг залилжээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Токиогийн “Их дуулга”-д оролцох Монголын жүдочид тодорлоо

2 өдрийн өмнө өмнө

Хүүхэд залуусын хөгжлийг дэмжигч "Ачит Ихт" компани

2 өдрийн өмнө өмнө

Говь-Алтай аймагт 3.7 магнитудын хүчтэй газар хөдөлжээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 62 зөрчил бүртгэгдлээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Дүүжин замын тээврээр аюулгүй зорчих зааврыг танилцуулж байна

2 өдрийн өмнө өмнө

Дөрвөн чиглэлд шөнийн автобус иргэдэд үйлчилж байна

2 өдрийн өмнө өмнө

Төрийн өмчит компанийн тоог 85 болгон бууруулахаар тусгажээ

2 өдрийн өмнө өмнө

Ц.Идэрбат: Тариалангийн үйлдвэрлэл эрхлэгчдэд олгох хөнгөлөлттэй зээлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлнэ

2 өдрийн өмнө өмнө

“Евро-3” болон түүнээс дээш стандартын АИ-92 автобензиний үнийг 1,000 хүртэл төгрөгөөр бууруулна

2 өдрийн өмнө өмнө

Хууль бус хөрөнгө хураан авах тухай хуулийн төслийг УИХ-д өргөн барина

2 өдрийн өмнө өмнө

Н.Учрал: Төрийн тэргүүний эхлүүлсэн жишгийн дагуу бүгд шалгуулах ёстой

2 өдрийн өмнө өмнө

Хуулийн төсөл: Хаврын морин уралдааныг зөвшөөрнө, зөвшөөрөхгүй

2 өдрийн өмнө өмнө

Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаасаа чөлөөлөгдөх хүсэлтийг өнөөдөр шийдвэрлэнэ

2 өдрийн өмнө өмнө

Үс засуулбал эрч хүч ихэснэ

2 өдрийн өмнө өмнө

Цас орохгүй, өдөртөө 3-5 хэм хүйтэн байна

2026-11-18 өмнө

Б.Бямбасүрэн: Бэлтгэл хийж байгаад тамирчин болсон

2026-11-18 өмнө

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан болж байна

2026-11-18 өмнө

Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаасаа чөлөөлөгдөх хүсэлтийг өнөөдөр хэлэлцэнэ

САНАЛ БОЛГОХ
2026-11-14 өмнө

C.Бямбацогт: Ард түмнийхээ амьжиргаа орлогыг хамгаалсан, аж ахуйн нэгжүүдээ дэмжсэн төсвийг баталлаа

2026-11-14 өмнө

Г.Хосбаяр: Эдгээр 10 аймагт утааны асуудал маш хүнд байгаа

2026-11-14 өмнө

“Сугалаагүй цэцэрлэг” бодлогын дүнд хүүхдийн хамран сургалт 96 хувьд хүрчээ

2026-11-14 өмнө

Төрийн албаны гүйцэтгэлийн удирдлагын цахим системд 444 байгууллагын 23,482 албан хаагч бүртгэгджээ

2026-11-14 өмнө

Л.Мөнхбаясгалан: Алт, зэс, нүүрс дуусдаг юм, ус ч дуусна

2026-11-14 өмнө

Эгийн голын усан цахилгаан станц төслийг байгаль орчинд сөрөг нөлөөгүй хэрэгжүүлэх боломжтой гэсэн урьдчилсан дүгнэлт гарчээ

2026-11-14 өмнө

Ялимгүй цас орно, өдөртөө 2-4 хэм хүйтэн байна

2026-11-14 өмнө

Үс засуулбал эд, мал арвижна

2026-11-14 өмнө

Туул гол дагуу Нисэх, Сонсголон орчимд 14.5 га талбайд олон жил хуримтлагдсан хог хаягдлыг цэвэрлэлээ

2026-11-17 өмнө

2026.11.16: Улстөрчдийн хэн, юу хэлэв

2026-11-16 өмнө

Ус амьдралыг тэтгэдэг бол Мод усыг хамгаалдаг

2 өдрийн өмнө өмнө

М.Нарантуяа-Нара: Энэ танхимд Ерөнхийлөгч орж ирэхээр яагаад бүгд "гөлөг" болчихдог юм бэ

2026-11-16 өмнө

Н.Учрал: Нөөцийн мах бэлтгэн нийлүүлэх тогтолцоог үндсээр нь шинэчилж байна

2026-11-17 өмнө

Ерөнхий сайд Н.Учрал 2027 оны улсын төсвийн онцлох шийдвэрүүдийг танилцууллаа

2026-11-17 өмнө

Цас цэвэрлэгээнд 1400 орчим ажилтан, албан хаагч ажиллаж, 350 гаруй тонн давс, бодис цацаад байна

2026-11-17 өмнө

Төсвийн хуулийн онцлох заалтууд

2026-11-16 өмнө

Өмгөөлөгчид цагдан хорих хугацааг нэг сараар тогтмол сунгадаг практикийг шүүмжиллээ

2026-11-17 өмнө

Нийслэлийн 7000 өрхийг дулаалж, цахилгаан халаалтад шилжүүлнэ

2026-11-17 өмнө

Нийслэлийн хэмжээнд “Шар дарцаг” аян эхэллээ

2026-11-16 өмнө

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 51 зөрчил бүртгэгдлээ

1 өдрийн өмнө өмнө

Б.Пүрэвдагва: Иргэдтэйгээ уулзаж, 2027 оны төсөвт тусгах санал хүсэлтийг нь нээлттэй сонсож байна

2026-11-16 өмнө

6,2 тэрбум төгрөгийн өмч хөрөнгийг авран хамгаалж ажиллалаа

2026-11-18 өмнө

“Оюу толгойн ашгаас иргэн бүрд 857,000 төгрөгийг хувь дансанд нь шилжүүлж өгөх асуудлаар хуулийн төсөл санаачлан хэлэлцүүлэх” тухай ажлын хэсгийг байгууллаа

2026-11-16 өмнө

Ахуйн хэрэглээний жижиг газны баллон тэсэрч, иргэн гэмтжээ

2026-11-18 өмнө

“Онцгой хотхон”-ы 512 айлын орон сууцны барилга угсралтын ажлыг шуурхайлахыг үүрэг болголоо

2026-11-18 өмнө

Э.Батшугар: Вакцинаар сэргийлж болох өвчнийг бууруулахад Засгийн газраас анхаарч ажиллана

2026-11-18 өмнө

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан болж байна

2026-11-17 өмнө

"Ачит Ихт" компани үйлдвэрийн орчинд экологийн тэнцвэрийг хадгалагч тарвага нутагшууллаа

2026-11-17 өмнө

Ачаалал ихтэй 10 чиглэлд автобусны хүртээмжийг нэмэгдүүллээ

2026-11-16 өмнө

Дөрвөн ногоон мэнгэтэй хөх морь өдөр

Бидний тухай Редакцийн бодлого Сурталчилгаа байршуулах Холбоо барих Дээшээ буцах


Веб сайтад агуулагдсан мэдээлэл зохиогчийн эрхийн хуулиар хамгаалагдсан тул зөвшөөрөлгүй хуулбарлах хориотой.

Copyright © MMINFO.MN All Rights Reserved. Powered by HUREEMEDIA.