Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнд ирэх сарын есөнд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг спортоор хичээллэхийг дэмжин мөн нийт иргэдээ спортоор хичээллэхийг уриалан “Итгэл найдвар, боломж Улаанбаатар-2017” хандивын гүйлт болох юм байна. Энэхүү арга хэмжээг гурав дахь жилдээ зохион байгуулж буй “Ахиллис Монгол” ТББ-ын захирал О.Саранчулуунтай ярилцлаа. Тэрбээр энэхүү гүйлтийн ач холбогдол, зорилгын талаар ийн ярьсан юм.   

-“Итгэл найдвар, боломж Улаанбаатар-2017” хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг дэмжих хандивын гүйлтийг зохион байгуулах гэж буй юм байна. Энэ марафоныг хэд дэх удаагаа зохион байгуулж байна вэ. Гүйлт зохион байгуулах нь ямар ач холбогдолтой вэ?

-Энэ марафоныг гурав дахь удаагаа зохион байгуулах гэж байна. Энэхүү гүйлт нь гурван том зорилго, ач холбогдолтой. Нэгдүгээрт, энэхүү марафон нь хандивын арга хэмжээ. Эндээс боссон мөнгөөр хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүст зориулсан спортын төслүүдийг санхүүжүүлнэ. Хоёрдугаарт, бүх нийтийг эрүүл амьдралын хэв маягт уриалж байгаагаараа ач холбогдолтой. Гуравдугаарт, нийгмийн хариуцлагатай аж ахуйн нэгж байгууллагуудыг олон нийтэд таниулан сурталчлах, тэднийг татан оролцуулах зорилготой.

-Ер нь нийгмийн хариуцлагатай компани, аж ахуйн нэгж, албан байгууллага хэр олон байна вэ. Өнөөдөр хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн эрх маш их зөрчигддөг шүү дээ. Наад зах нь ажил хөдөлмөр эрхлэх боломж олддоггүй?

-Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд тусламж үзүүлэх буюу эд материал тараах, санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэх арга хэмжээ илүү зонхилдог. Гэтэл нөгөө талд нь хувь хүний хөгжил, хувь хүний итгэл, ялгаварлан гадуурхалт, үл тооход чиглэсэн нийгмийн хариуцлагатай үйл ажиллагаа дутагдалтай байдаг тал бий. Үүнийг спортоор бий болгож болно гэж үзсэний хүрээнд бид энэ арга хэмжээг зохион байгуулдаг. Манайхтай хамтран ажилладаг нийгмийн хариуцлагатай төрийн болон хувийн хэвшлийн 35 компани, аж ахуйн нэгж бий.

-Уг нь тэдэн хүнтэй газар тийм тооны хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнийг авч ажиллуулна гээд хуульчлаад заачихсан байдаг юм билээ. Даанч энэ нь амьдрал дээр хэрэгждэггүй. Хөгжлийн бэрхшээл гэдэг чинь оюуны хомсдол биш. Өөрийнхөө чадвар чансаанд тохирсон ажил хөдөлмөрийг эрхлэх боломжтой гэж үздэг. Тухайлбал, 50 хувийн хөдөлмөрийн чадвар алдалттай байлаа гэхэд хагас өдрөөр ажиллаад тохирсон цалин хөлсөө авах ч юм уу. Ингэж ярьдаг хэдий ч энэ бодитоороо хэр боломжтой зүйл вэ. Та юу гэж бодож байна?

-Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн нийгмийн оролцооны асуудлыг хоёр ангилж болно. Нэг талаасаа ажил олгогчид тэр хүмүүсийг чадна, энэ ажлыг хийх боломжтой гэж үзэн тохиромжтой ажлыг хуваарилах мэдлэг тааруу, энэ талын ойлголтгүй байна. Нөгөөтэйгүүр, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүс өөртөө итгэх итгэлгүй, би үүнийг чадахгүй, гаргүй, хөлгүй, суумгай болчихсон юм чинь гэсэн бодолтой болдог. Ер нь ямар нэг осол гэмтлийн дараа эргэж сэргэхэд тийм амар биш. Тиймээс нөхөн сэргээх эмчилгээнээс гадна сэтгэлзүйн нөхөн сэргээлт их чухал юм. Энэ гүйлтийн зорилго ч энэ асуудал дээр аль аль талынх нь анхаарлыг хандуулахад чиглэгдэж байгаа.

-Өмнө нь энэхүү гүйлтийг хоёр удаа зохион байгуулжээ. Хандивын орлогоороо ямар арга хэмжээ зохион байгуулсан бэ?

-“Ахиллис Монгол” ТББ маань дөрвөн төслийг хэрэгжүүлдэг. Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийг спортоор дамжуулж нийгэмшүүлэх “Ахиллис хүүхэд” гэдэг төсөл бий. Үүнд зориулаад бид эхний жилдээ туршилтын журмаар 29 дүгээр сургууль дээр 116 хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийг гүйлтээр дамжуулан чийрэгжүүлэх, өөртөө итгэлтэй байдлыг дэмжих төслийг хэрэгжүүлсэн. Хоёр дахь жилдээ 312 хүүхэдтэй ажилласан байгаа. Мөн тусгай сургуулиудынхаа тоог нэмж зургаа болгосон юм. Нөгөөтэйгүүр, бид нийгэмд үлгэрлэл, манлайлал бий болгох үүднээс хөгжлийн бэрхшээлтэй есөн хүнийг олон улсын марафон тэмцээнд оруулсан. Гуравдахь нь хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийг дэмждэг дасгалжуулагч хөтөлбөр юм. Энэ хөтөлбөрийн хүрээнд тэргэнцэртэй иргэдийг зээрэнцэг, бөөрөнцөг шидэлтийн тэмцээн уралдаанд бэлдэх санхүүжилтийг өгч байлаа. Хамгийн сүүлчийнх нь “Даван туулагч” гэдэг хөтөлбөр. Үүгээр саяхан буюу сүүлийн зургаан сарын дотор хөгжлийн бэрхшээлтэй болж хөдөлмөрийн чадвараа алдсан хүмүүст дэмжих бүлгийн үйл ажиллагаа явуулдаг. Ийм дөрвөн төслөөс гадна энэхүү зохион байгуулж буй арга хэмжээгээрээ дамжуулаад нийгэмд нөлөөлөл үзүүлэх, гэрэл зургийн үзэсгэлэн гаргах, мөн хооронд нь холбох ажлыг хийдэг л дээ.

-Эрүүл саруул явж байсан хүн гэнэт осолд орох эсвэл эдгэнэ гэж итгэж байсан өвчин нь хүндэрч хөдөлмөрийн чадвар алдалтын акт тогтоогдоход зарим хүн хүлээн зөвшөөрч чаддаггүй шүү дээ. Тэр хүмүүсийг яаж дэмждэг юм бэ?

-Хөгжлийн бэрхшээлтэй болсон хүн ямар нэгэн байдлаар хөдөлмөрийн чадвараа алдах тухайн агшинд, тэгээд түүнээс хойших хугацаанд маш их сэтгэлийн дарамт, хямралыг даван туулдаг. Энэ нь магадгүй зургаан сар, 1-2 жил байж болно. Яг тэр үед үзүүлэх нөхөн сэргээх үйлчилгээ Монголд дутагдалтай байна л даа. Одоохондоо эмнэлгийн сэргээн засалт хийгдэж байна. Давын өмнө хөл, гарыг нь орлуулаад өгчихье гээд бие махбодод эмчилгээ хийдэг. Түүнээс биш сэтгэл санаанд нь анхаарч, тухайн хүнд өөртөө итгэх итгэлийг эргүүлэн өгч, урам хайрладаг зүйл дутагдалтай байгаад байгаа юм. Бид энэ чиглэлээр хоёр эмнэлэг дээр ажиллаж байна. Үүний нэг нь ХСҮТ-д хөхний мэс засалд орсон хүмүүст “Даван туулагч” төслийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. Энэ төслөө 11, хоёр, дөрөвдүгээр сард хэрэгжүүлнэ. Энэ төсөлд хамрагдаж, “Даван туулагч” бүлэгт орохын тулд тодорхой шалгууртай. Нөгөө нэг нь чихрийн шижингийн улмаас хөлөө тайруулсан хүмүүст зориулаад П.Н.Шастины нэрэмжит III эмнэлэгт “Боломж” бүлгийн үйл ажиллагааг хэрэгжүүлдэг. Гэхдээ үүнийг 10, дөрөвдүгээр сард гээд жилд хоёр удаа хийдэг юм. Насанд хүрэгчдийн хувьд дээрх боломжууд бий. Харин хүүхдүүдийн хувьд сургуульд л илүү суурилж ажилладаг. Яагаад гэвэл, сургуулийн эмч, нийгмийн ажилтан, эцэг эхчүүдээр дамжуулан тухайн хүүхдийг хөтөлбөрт хамруулдаг юм. Өөрөөр хэлбэл, сургуульд хамрагдаагүй хүүхдүүдтэй ажиллах боломж хараахан байхгүй.

-“Даван туулах” хөтөлбөрөөр яг юуг даван туулахад тусалж байна вэ?

-Гэнэтийн осол гэмтэл, өвчин эмгэгийг дараах сэтгэл санааны болон биеийн хямралыг даван туулж, нийгмийн амьдралд өөрийнхөө боломжтой эд эрхтэнээрээ оролцох хүчийг эргэж авахын төлөөх тэр үйл явцыг даван туулахад нь тусалдаг юм. Ер нь хүн мэс засалд орсны дараа болон ямар нэгэн хүнд өвчний онош сонссоны дараа шоконд орчихдог. Үүнийхээ дараа боломж байгаа гэдгийг харах сөхөөгүй болтлоо туйлдаж ядардаг л даа. Тиймээс тэрхүү боломжийг олж харахад нь бид тусалж энэ үйлчилгээг үзүүлдэг.