Дэлхийн жишгээр бага ангийн сурагчдын цүнхний хоосон жин 700 грамм, дунд болон ахлах ангийн сурагчдынх нэг килограмм орчим байх ёстой аж. Гэтэл манай улсын сурагчдын цүнхний хоосон үеийн жин гэхэд 2-3 кг орчим байна.  Эцэг эхчүүд хүүхдүүддээ стандартын бус, элдэв чимэглэлтэй цүнх авч өгөх нь жинг улам хүндрүүлэх нэг шалтгаан болдог талаар судлаачид хэлж байлаа.

“Хүүхдүүдийн цүнх хэт хүнд байна” гэх асуудлыг байнга ярьдаг ч энэ асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэх арга зам тодорхойгүй байсаар ирсэн.  Тэгвэл уг асуудлыг баримтад тулгуурлан тодорхойлж, шийдвэрлэх арга замыг эрэлхийлэх зорилгоор МУБИС-ийн Боловсролын судалгааны хүрээлэнгээс “Сурагчдын цүнхний жингийн судалгаа”-г хийжээ.

“Судалгаанд хамрагдсан сурагчдын цүнхний жин биеийн жингийнхээ 10 хувиас хэтэрсэн үзүүлэлттэй”

Уг судалгаанд нийт 1219 хүүхэд, зургаан сургууль хамрагдсан. Судалгаанд 1-5 дугаар ангийн нийт 1-12 дугаар ангийн сурагчдыг хамруулсан байна.

Энэ талаар МУБИС-ийн Боловсрол судлалын сургуулийн Боловсролын судалгааны хүрээлэнгийн захирал Я.Шийлэгмаа “Дэлхий нийтэд сурагчийн цүнхний жин биеийн жингийнх нь 10 хувиас хэтрэхгүй байхыг зохистой гэж үздэг. Гэтэл манай судалгаанд хамрагдсан бүх сурагчдын цүнхний жин биеийн жингийнхээ 10 хувиас хэтэрсэн үзүүлэлттэй гарсан. Үүнтэй холбогдуулан Монгол Улсын хөгжлийн онцлог, боловсролын тогтолцооны нөхцөл байдалтай уялдуулан бага ангийн сурагчдын цүнхний жин биеийн жингийнх нь 15 хувиас дээш байгаа тохиолдлыг тооцож үзсэн. Ингэхэд бага ангийн сурагчдын 66.8 хувь нь цүнхний жингийн зохистой хэмжээг хэтрүүлсэн үзүүлэлттэй байна.

Цүнх хүнд байх нь олон хүчин зүйлээс шалтгаалдаг. Нэгдүгээрт, манай улсын сургуулиудад сурагчид эд зүйлсээ үлдээх зориулалтын шүүгээ буюу локер хангалттай байдаггүй. Тиймээс тухайн өдөр хэрэглэхгүй ном, хичээлийн хэрэгслээ сургуульдаа үлдээх боломж хомс. Хоёрдугаарт, хичээлийн хуваарь, сурах бичгийн тоо хэмжээ, жин зэрэг олон хүчин зүйл  нөлөөлж байна. Судалгааны үр дүнд нь манай улсад сурах бичгийн жин төдийгүй цүнхний нийт жин ч зохистой хэмжээнээс хэтэрсэн асуудал байгааг тогтоосон.  Иймээс манай багийн гол зорилго бол Монгол Улсын хэмжээнд сурагчдын цүнхний жингийн стандартыг боловсруулж, батлуулах юм” гэв.

“Хэт хүнд цүнх үүрснээр хүүхдийн бие махбодын бүтцэд гарсан өөрчлөлтүүд хуримтлагдсаар эмгэг өөрчлөлтөд хүргэж болзошгүй”

Иймд дээрх асуудлыг шийдвэрлэх цаг болсон гэж судлаачид үзэж байна. Судалгаанд  оролцсон хүүхдүүдийн зарим нь “Миний нуруу маш их өвддөг. Цүнхээ үүрээд гэртээ харихад их ядарсан байдаг” гэж ярьжээ. Мэдээж үүнийг хүүхдийн эрүүл мэндэд шууд нөлөөлсөн гэж дүгнэх боломжгүй ч цүнхний хэт их жин нь хүүхдийн эрүүл мэндэд сөрөг нөлөө үзүүлэх эрсдэлтэй байгаа юм. 

Энэ талаар МУБИС-ийн БТС-ийн Бие бялдарын боловсрол, хөдөлгөөн заслын тэнхмийн багш В.Лхамсүрэн “Хэт хүнд цүнх үүрснээр хүүхдийн бие махбодын бүтэц, үйл ажиллагаанд гарсан өөрчлөлтүүд хуримтлагдсаар эмгэг өөрчлөлтөд хүргэж болзошгүй. Ерөнхийдөө тулгуур хөдөлгөөний эрхтэн болон бусад эрхтэнд эмгэг өөрчлөлт гарах эрсдэлийн босго нь таван хувиас эхэлж, 10, 15 хувь болон нэмэгдэхийн хэрээр өсдөг. Ялангуяа 15-25 хувийн хооронд өөрчлөлтүүд илэрч эхэлдэг. Өөрөөр хэлбэл, энэ нь эрсдэл нэмэгдэх чухал босго үе юм. Тиймээс хүүхдүүд биеийн жингийнхээ 15 хувьтай тэнцэх хэмжээний ачаа үүрч байгаа нь бидний анхаарах ёстой асуудал юм. Цүнхний жин хүнд байхаас гадна хэлбэр, мөн тухайн хүүхдийн цүнхээ үүрдэг хэвшил зэрэг нь ихээхэн нөлөөтэй. Хүнд цүнх үүрснээр хүний тулгуур хөдөлгөөний эрхтэн тогтолцоо, өсөлт хөгжилд нөлөөлж, нурууны мурийлт, үе мөчний өөрчлөлт, булчингийн чангарал, сулрал зэрэг олон өөрчлөлт үүсдэг. Энэ нь хүүхэд ямар байрлалтай явж байгаагаас хамаарна.

Үүнээс гадна дотор эрхтнүүдэд ч нэлээд өөрчлөлт гардаг. Амьсгалын тогтолцооны хувьд цээж бүрэн тэлж, амьсгал авч чадахгүй байгаагаас хүүхдийн биед өөрчлөлт үүснэ. Зүрх судасны тогтолцоонд мөн ачаалал өгдөг. Ялангуяа зүрхний зовуурьтай, зүрхний бага зэргийн эмгэгтэй төрсөн хүүхдүүдэд хүнд цүнх үүрэхийг хориглодог. Учир нь энэ нь зүрхний хэмийг алдагдуулах, төрөлхийн эмгэгийг нь сэдрээх зэрэг сөрөг нөлөө үзүүлж болзошгүй” гэлээ.

Хүнд цүнх үүрэхтэй холбоотой эрсдэл эрэгтэй хүүхдээс эмэгтэй хүүхдэд илүү өндөр байна.

Хүүхдийн цүнх хүнд байгаагийн шалтгаан нь зөвхөн сургуулийн орчин, сурах бичигтэй  холбоотой биш гэдгийг судлаачид онцолж байлаа. Эцэг эхчүүдийн сонголт, хэрэглээ ч үүнд нөлөөлж байгаа юм. Тиймээс энэ асуудлыг зөвхөн судлаачид, сургуулийн түвшинд шийдэх боломжгүй. Эцэг эхчүүд ч мөн адил хамтран оролцох шаардлагатайг хэллээ.   

“Бодлогын яамнаас сурах бичгийн жинг хөнгөрүүлэхэд арга хэмжээ авсан”

Дэлхийн бусад оронд нэгдүгээр ангийн сурагчийн хэрэглэж буй сурах бичгийн жин, хэмжээний тодорхой жишиг байдаг. Харин манай улсад хэвлэлийн компаниуд өөрсдийн үзэмжээр сурах бичгээ хэвлэж, жил бүрийн сурагчдын сурах бичгийн жин харилцан адилгүй хэмжээнд байдаг. Иймээс дэлхийн жишигт нийцсэн, хүүхдийн нас, биеийн онцлогт тохирсон сурах бичиг, хичээлийн хэрэгслийн жингийн стандартыг тогтоох нь чухал юм.

Манай улсад туршиж болох хамгийн ойр жишээ бол Япон, Энэтхэг зэрэг улсын жишээ юм.  Япон улс гэхэд 2018 онд сурагчдын цүнхний хүндрэлийн асуудлыг шийдвэрлэх чиглэлээр тодорхой арга хэмжээ авч хэрэгжүүлсэн байна. Тухайлбал, хүүхдүүдийн цүнхэнд хийж авч явдаг зүйлсийг сургууль дээр нь хадгалах тавиур гаргах, зориулалтын локерийн тоог нэмэгдүүлэх зэргээр зохицуулжээ.  Энэ мэтээр сурагчид шаардлагагүй зүйлсээ сургуульдаа үлдээх боломж бүрдүүлснээр цүнхний жинг бууруулж чадсан байна. Өөрөөр хэлбэл, тухайн өдөр хэрэглэхгүй ном, хичээлийн хэрэгслээ сургуульдаа үлдээх зохицуулалт хийсэн нь үр дүнтэй шийдэл болжээ.

Мөн сурах бичгийн жин, хэвлэлийн стандартыг тогтоож, хэвлэлийн компаниудтай хамтран ажилласан туршлага бий. Тухайлбал, сурах бичгийн жин, хуудасны тоо болон хэвлэлийн бусад үзүүлэлтийг нарийн тохиролцож, зохистой хэмжээнд хүргэснээр сурах бичгийн жинг дэлхийн жишигт нийцүүлж чадсан байна.

Харин манай улсын зарим сургуульд локер байдаг ч ээлжийн ангиудтайгаа хамт ашиглаж байгаа нь судалгааны үеэр ажиглагджээ. Ийм тохиолдолд хүүхэд хүнд цүнх үүрч сургуульдаа ирснийхээ дараа гутал, биеийн тамирын хувцас зэрэг зүйлээ локерт хийж үлдээгээд, гэртээ харихдаа тэдгээрийг буцаагаад үүрээд явж байгаа юм. Тэгэхээр энэ нь хүүхдийн цүнхний жинг бууруулах шийдэл болж чадахгүй байна.

БЕГ-ын дарга Х.Тамир “Энэ хичээлийн жилээс боловсролын нэгдүгээр ангийн сургалтын хөтөлбөрийг шинэчлэн боловсруулж, хэрэгжүүлж эхэлсэн. Үүнтэй холбоотойгоор сурах бичгийг хоёр дэвтэр болгон хэвлэж байгаа. Энэ нь сурах бичгийн жинг багасгах эхний алхам юм.

Сурах бичгийг боловсруулах, шинэчлэн боловсруулах ажил 10 жилийн циклтэй явагддаг. Тиймээс одоо хэрэгжүүлж буй шинэчлэлийн хүрээнд нэгдүгээр ангиас эхлэн сурагчдын сурах бичгийн жинг бууруулах зорилгоор хоёр дэвтэр болгон хэвлэж байна. Мөн дасгал ажлын дэвтрийг хоёр дэвтэр болгон гаргаж байгаа. Ингэснээр сурагчид хоёрдугаар болон дөрөвдүгээр улиралд үзэх агуулгаа тус тусад нь авч явах боломжтой болно. Өөрөөр хэлбэл, хагас жилийн агуулгад зориулсан сурах бичгийн хэлбэрээр хэвлэж байгаа юм.

Багш, сургууль ч анги танхимдаа сургалтын ном, гарын авлагыг хадгалах, байршуулах орчныг бүрдүүлэх шаардлагатай. Түүнчлэн эцэг эхчүүд хүүхдийнхээ үзэг, харандааны саванд шаардлагагүй олон зүйл хийж явуулахгүй байх нь чухал. Тухайлбал, зургийн хичээл ороогүй байхад олон харандаа, өнгийн хэрэгсэл хийж явуулах нь хүүхдийн цүнхний ачааллыг нэмэгдүүлдэг. Тиймээс энэ тал дээр эцэг эхчүүд ч анхаарах хэрэгтэй.

Бодлогын яамнаас сурах бичгийн жинг хөнгөрүүлэх шаардлагын хүрээнд тодорхой арга хэмжээ авч, сурах бичгийг хөнгөн болгосон. Одоо бүх талдаа анхаарал тавьж, хүүхдийн нуруунд ачаалал өгөхгүй байх нь чухал байна” гэсэн юм.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2026 ОНЫ АРАВНЭГДҮГЭЭР САРЫН 6. БААСАН ГАРАГ. № 212 (7954)

Хуурамч мэдээлэл хаа сайгүй тархах болсон энэ үед баримттай, эх сурвалжтай, үнэн бодитой мэдээллийг “Зууны мэдээ” сониноос аваарай.

Үнэн мэдээллийг хамтдаа хамгаалцгаая.

Бие даасан сэтгүүл зүйг дэмжин "Зууны мэдээ" захиалаарай. www.zuuniimedee.mn