Иргэний дайн таван жил үргэлжилж буй Сирид ажиллаж буй “Франц пресс” агентлагийн фото сурвалжлагч Абд Доманигийн  нийтлэлийг энэ удаа орчуулан хүргэж байна. Тэрбээр цус асгаруулсан хүйтэн дайны гэм зэмгүй хохирогч бяцхан хүүхдүүдийн тухай энэхүү нийтлэлдээ бичжээ.

Түргэний тэргэнд цус нөжиндөө холилдон суух  Сири хүү Омраны  зургийг хараад гайхаж балмагдсан уу гэж нэг бус хүн биднээс асуудаг. Гэхдээ үнэнийг хэлэхэд би гайхаагүй. Миний өмнө байсан тэр хүү дайны утаа залгилж буй нялх хүүхдүүдийн л нэг байсан. Харин ч Омран азтай. Түүний өвчин шаналлыг бичиж үлдээх камер байсан болохоор тэр. Зөвхөн түүнийг онцгой гэж битгий бодоорой. Түүнтэй яг адил тийм гунигтай нүдтэй хүүхдүүд саяхныг хүртэл байсан,  цаашдаа ч  хэд байхыг таах аргагүй. Өнгөрсөн гурван жилийн турш би Сирид гэмтэж бэртсэн хэдэн мянган хүний зургийг авч байлаа. Гэхдээ тэдний ихэнх нь хүүхдүүд байв.  Агаарын довтолгоон, буудалцааны дараа байшингийн нуранги дотроос үхлийн шарх олсон хүүхдүүдийг зөөж гаргаж буй  дүр зураг  өдөр бүр давтагддаг. Өвчиндөө шаналан орилж буй дуу ч гаслантай сонстдог. 

Тэр бол Сирийн  бодит байдал. Ийм дүр зураг тэнд байнга өрнөдөг.  “Гэмтэж бэртсэн тэдгээр хүүхдүүдийн зурагнаас хамгийн их сэтгэлд тод үлдсэн нь аль вэ” гэх асуултад магадгүй хоёр жилийн өмнө байсан бол би лавтайяа хариулах байсан. Харин тоо тоймшгүй олон аймшигт үхлийг нүдээрээ харсан хүний хувьд одоо тодорхой жишээ дурьдана гэдэг  үнэндээ бэрх болжээ. Учир нь аль хэдийнэ ийм зүйл миний амьдралд хэвшил болчихож.  Одоо надад ямар ч өр өвтгөм дүр зураг хэсэг хугацааны дараа бүдгэрэн замхарч, миний сэтгэл дэх орон зайд булшлагдах болсон.  Өнгөрсөн долоо хоногт ч ийм зүйл болсон юм. Омран хүүгийн зураг дэлхий дахинаа тарсаны дараа болсон юм л даа.

Өглөө 08.30 цаг болж байхад “MIG” байлдааны онгоц байшин барилгын дээрээс анхны бөмбөгөө хаясан. Тэдгээр байшинд байсан хүмүүсийн ихэнх нь  урьд шөнийн гүн нойрноосоо сэрээгүй  байлаа. Тэр довтолгоонд 10 гаруй хүүхэд гэмтсэн. Харин үүнээс таван минутын дараа өөр нэгэн байшинг бөмбөгдсөн. Тэнд ч бас олон  гэм зэмгүй хүүхэд, эмэгтэйчүүд гэмтэж бэртсэн. Агаараас Сирийн арми эсвэл ОХУ-ын армийнхны аль нь  цохилт өгсөн бэ гэдгийг би  тодорхой хэлж мэдэхгүй. Гэхдээ эмнэлэгт очих үед 10 гаруй хүүхэд  хүргэгдсэн байсан. 

Тэнд найман настай Нор гэх охин эцэг, эхийнхээ хамт байлаа. Хөөрхий охины зүрх аль хэдийнэ зогссон байв.  Эмч нар охиныг амьдруулахын тулд бүхий л чадлаа дайчилж байх зуур эцэг нь охиныхоо бяцхан хөлийг  үнсэж байсан.  Энэ явдлаас 15 орчим минутын хугацаа өнгөрсний дараа эмч нар амсхийж, охиныг нас барсныг дуулгасан юм. Гэвч эцэг эх нь хүлээн зөвшөөрч чадахгүй, цурхиран уйлж, “Нор Нор Нор” хэмээн хашгирч өөрсдөө зүрхэнд нь иллэг хийж эхэлсэн. Улмаар 10 минутын дараа цөхөрсөндөө цурхиран уйлж шалан дээр хүдхийн унаж байлаа.

Тэр дүр зураг одоо ч миний цээжинд хөндүүрлэн байна.  Гэхдээ одоо аль хэдийнэ миний сэтгэл дэх орон зайд өөр нэгэн үйл явдлаар солигджээ.  Учир нь өөр маш олон тийм дүр зурагтай би таарч байгаа хойно, яалтай ч билээ. Охины эцэг өвдөг дээрээ сөхрөн уйлах тэр мөчид би зургийг нь дарж чадаагүй. Ингээд цааш явахаар шийдсэн. Эмнэлгээс гудамж руу гарч,  оршуулах цогцоснуудыг цуглуулах байшингийн буланг зорилоо.  Тэнд ч миний харсан тийм л дүр зурагтай төстэй байдал угтсан. Амьсгал хураасан үрийнхээ өмнө сөхрөн сууж, цурхиран уйлах эцэг, эхчүүд...

Тэр өдрийн бөмбөгдөлтөөр Эмад гэх таван настай хүү амь үрэгдсэн байлаа. Хүү нэг жилийн өмнө яг ийм байдлаар эцэг, эхээ алдсан байжээ.  Ингэхээр Сирийн дайнаар хамгийн их хохирол амсч буй  хүмүүс нь хүүхдүүд. Дайны улмаас том цохилт амсаж буй сири хүүхдүүдийн амьдрал ийм.  Өдөр бүр тэдний эрх зөрчигдсөөр байна. Агаарын довтолгоон, буудалцааны улмаас үхэж ч мэдэх тийм нөхцөлд хүүхдүүд амьдрах ёсгүй. Бас эмч, багш нар ч ийм нөлөөллийг амсах учиргүй. Тэд жирийн амьдралаар амьдарч чадахгүй.

Хийсэн гэм үгүй ч, амь нь дээсэн дөрөөн дээр дэнжигнэн аж төрж байна. Иргэний дайн төгсөх сэжүүр эдүгээ  харагдахгүй байгаа ч, энэ дайн “Хаягдмал эрин”-ийг бий болгож байна гэж санаа зовних хүмүүс олон бий. Амьдралынхаа хэрэгцээт зүйлсийг авч чадахгүй, боловсрол эзэмших ч боломжгүй хүүхдүүд. Тэд хаягдсан эринийхэн. Би цусанд будагдсан тоо тоймшгүй олон хүүхдийн зургийг гэрэл зургийн хальснаа буулгаж байлаа. Оршуулахад бэлдэн цагаан даавуунд ороосон бяцхан цогцосны зургууд ч надад тоолж баршгүй олон байдаг. Бүгд л унтаж байгаа юм шиг харагддаг.  Мэдээж, энэ дайнд насанд хүрсэн хүмүүсээс илүү хүүхдүүд харамсч байгаа.

Яагаад вэ гэж үү, тэд дайны утга учрыг мэдэхгүй учраас тэр. Мөн тэд тэсвэрлэж чадахгүй байгаа учраас. Би хүүхдүүд рүү камераа чиглүүлэх үедээ үргэлж  өөр өөр арга хэрэглэн зургийг нь дардаг.  Аль болох тэдний өвчин шаналал, зовлонг нь түр ч атугай мартагнуулах  арга замыг хайдаг юм. Заримдаа тэдэнтэй тоглож, тэдэнд өөрсдийнх нь  зургийг  харуулах, эсвэл  хэд хэдэн удаа зургийг нь дарах гэх мэт. Сири хүүхдүүдийн шаналал  хүүхдийн төлөө гэсэн сэтгэлтэй хэний ч нүдэнд илхэн байна. Харин тэр хүмүүст би ганц үг хэлье. “Би аппаратаараа дамжуулан тэдний шаналлыг  дэлхий нийтэд хүргэхийн төлөө ажилладаг. Хэрэв та үнэхээр  хүүхдийн төлөө сэтгэлтэй юм бол, тэднийг авраач.